Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 139
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
अभिध्याय ततश्शक्रमापन्नं सत्वरं प्रभुः / तस्याः संत्वरमाणायाः शीघ्रङ्कारी मुरारिहा
Transliteration
abhidhyāya tataśśakramāpannaṃ satvaraṃ prabhuḥ / tasyāḥ saṃtvaramāṇāyāḥ śīghraṅkārī murārihā
Translation
तब संकट में पड़े इंद्र का ध्यान करके, प्रभु ने शीघ्रता की। जब वह (भृगु की पत्नी) तेजी से आगे बढ़ रही थी, तब मुरारि (विष्णु) ने और भी अधिक शीघ्रता से कार्य किया।
Word by Word
अभिध्यायhaving reflected
अभिध्याय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-ध्यै (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्यय; ‘having meditated/considered’
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/क्रमवाचक (then)
शक्रम्Shakra (Indra)
शक्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आपन्नम्approached
आपन्नम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootआ-पद् (धातु)
Formकृदन्त; भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘having approached/reached’ (qualifying शक्रम्)
सत्वरम्quickly
सत्वरम्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootसत्वरम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: quickly)
प्रभुःthe Lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
संत्वरमाणायाःof (her) hurrying
संत्वरमाणायाः:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeVerb
Rootसम्-त्वर् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle), स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of (her) who is hurrying’
शीघ्रङ्कारीswift-acting
शीघ्रङ्कारी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशीघ्र + कारी (कृ-धातु से कृत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘शीघ्रः कारी’ = one who acts quickly
मुरारिहाMurāri (Vishnu)
मुरारिहा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुरा + अरि + ह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मुरायाः अरिः’ (enemy of Mura)