Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 142
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
उत्पादितः प्रजाकर्गे गणेश्वरवरेण तु / विक्रान्ताः शौर्यसंपन्ना नैरृता देवराक्षसाः
Transliteration
utpāditaḥ prajākarge gaṇeśvaravareṇa tu / vikrāntāḥ śauryasaṃpannā nairṛtā devarākṣasāḥ
Translation
प्रजाओं की सृष्टि में गणेश्वर-श्रेष्ठ द्वारा ‘नैरृत’ उत्पन्न किए गए; वे पराक्रमी, शौर्य-संपन्न, देव-राक्षस थे।
Word by Word
उत्पादितःwas produced
उत्पादितः:
क्रिया (Predicate; passive)
TypeVerb
Rootउत्-√पद्/√पाद् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग — ‘produced’ (agreeing with implied ‘गणः/नैरृतः’)
प्रजा-कर्गेin the creation of beings
प्रजा-कर्गे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक) + कर्ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative; likely ‘प्रजासर्गे’ sense), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन, पुल्लिङ्ग — ‘in the creation of creatures’
गणेश्वर-वरेणby the excellent Gaṇeśvara
गणेश्वर-वरेण:
करण (Karana/Instrument/Agent)
TypeNoun
Rootगणेश्वर (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष ‘गणेश्वरस्य वरः’; तृतीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग — ‘by the excellent lord of hosts’
तुindeed/but
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-निपात (particle: but/indeed)
विक्रान्ताःvaliant
विक्रान्ताः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootवि-√क्रम् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (past participle used adjectivally), प्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग — qualifying नैरृताः/देवराक्षसाः
शौर्य-संपन्नाःendowed with heroism
शौर्य-संपन्नाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootशौर्य (प्रातिपदिक) + संपन्न (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष ‘शौर्येण संपन्नाः/शौर्यसम्पन्नाः’; प्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग — qualifying the hosts
नैरृताःNairṛtas
नैरृताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनैरृत (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग — a class/host named Nairṛtas
देव-राक्षसाःgods and rākṣasas (divine rākṣasas)
देव-राक्षसाः:
विशेष्य (Appositional/Identifier)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + राक्षस (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व (copulative) ‘देवाश्च राक्षसाश्च’; प्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग — apposition to नैरृताः