Shloka 5
इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनम्
Ikṣvāku Lineage Proclamation; Nimi–Mithilā/Videha Genealogy
Devanagari script
अरण्यां मथ्यमानाया प्रादुर्भूतो महायशाः / नाम्ना मिथिरिति ख्यातो जननाज्जनको ऽभवत्
Transliteration
araṇyāṃ mathyamānāyā prādurbhūto mahāyaśāḥ / nāmnā mithiriti khyāto jananājjanako 'bhavat
Translation
वन में मथी जा रही भूमि से महायशस्वी पुरुष प्रकट हुआ; वह ‘मिथि’ नाम से प्रसिद्ध हुआ और जन्म के कारण ‘जनक’ कहलाया।
Word by Word
अरण्याम्in the forest
अरण्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative singular
मथ्यमानायाःof (her/it) being churned
मथ्यमानायाः:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootमथ् (धातु) → मथ्यमान (कृदन्त, वर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपद-प्रायः)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Present passive participle used adjectivally; agreeing with (अरण्याः/भूमेः) understood
प्रादुर्भूतःappeared, manifested
प्रादुर्भूतः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeVerb
Rootप्रादुस् (अव्यय) + भू (धातु) → प्रादुर्भूत (कृदन्त, भूतकृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Past participle (क्त) functioning as finite sense ‘appeared’
महायशाःgreatly renowned
महायशाः:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootमहायशस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; bahuvrīhi-like adjective in form but treated here as descriptive epithet; agrees with implied person
नाम्नाby name
नाम्ना:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular
मिथिर्Mithir (proper name)
मिथिर्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमिथिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular (visarga-lopa before iti)
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle (इति-प्रयोग)
ख्यातःwas known/called
ख्यातः:
कर्ता (Karta/Subject predicate)
TypeVerb
Rootख्या (धातु) → ख्यात (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Past participle used predicatively ‘was known’
जननात्from (his) birth
जननात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootजनन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; Ablative singular
जनकःJanaka (proper name)
जनकः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजनक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
अभवत्became
अभवत्:
क्रिया (Kriyā/Finite verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; Parasmaipada