Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 11
सगरचरिते सागराविनाशः
The Quelling of the Ocean-Destruction Episode in the Sagara Narrative
Devanagari script
ततो ऽवनेरधस्ते ऽश्वं विचेतुं कृतनिश्चयाः / सागरास्ते समारभ्य प्रचख्नुर्वसुधातलम्
Transliteration
tato 'vaneradhaste 'śvaṃ vicetuṃ kṛtaniścayāḥ / sāgarāste samārabhya pracakhnurvasudhātalam
Translation
तब वे घोड़े को पृथ्वी के नीचे खोजने का निश्चय कर, सगर के पुत्रों ने आरम्भ से ही धरती को खोदना शुरू किया।
Word by Word
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
अवनेःof the earth
अवनेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअवनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th) एकवचन; genitive singular
अधःbelow
अधः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) of place/direction
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st) बहुवचन; nominative plural
अश्वम्the horse
अश्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd) एकवचन; accusative singular
विचेतुम्to search for
विचेतुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootवि-चि (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive (कर्तरि), ‘to search’
कृत-निश्चयाःhaving made a resolve/determined
कृत-निश्चयाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु, क्त) + निश्चय (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-समास (कृतः निश्चयः येषाम्/कृतनिश्चयः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st) बहुवचन; nominative plural
सागराःthe sons of Sagara / Sagaras
सागराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st) बहुवचन; nominative plural
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st) बहुवचन; nominative plural (apposition to सागराः)
समारभ्यhaving begun
समारभ्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootसम्-आ-रभ् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having begun/undertaken’
प्रचख्नुःthey dug
प्रचख्नुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-खन् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष (3rd) बहुवचन, परस्मैपद; 3rd plural perfect
वसुधातलम्the earth’s surface/ground
वसुधातलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवसुधा (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: वसुधायाः तलम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd) एकवचन; accusative singular