Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 65
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम्
Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage
Devanagari script
हत्वाहत्वा प्रचिक्षेप सरय्वामतिनिर्दयः / ततः पौरजनाः सर्वे दृष्ट्वा तस्य कदर्यताम्
Transliteration
hatvāhatvā pracikṣepa sarayvāmatinirdayaḥ / tataḥ paurajanāḥ sarve dṛṣṭvā tasya kadaryatām
Translation
अत्यंत निर्दयी होकर वह उन्हें मार-मार कर सरयू नदी में फेंक देता था। तब सभी पौरजनों ने उसकी इस नीचता को देखा।
Word by Word
हत्वाhaving killed
हत्वा:
पूर्वकालिक क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeIndeclinable
Rootहन् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having killed’
हत्वाagain having killed
हत्वा:
पूर्वकालिक क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeIndeclinable
Rootहन् (धातु)
Formक्त्वान्त (repetition for emphasis)
प्रचिक्षेपthrew
प्रचिक्षेप:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootप्र-क्षिप् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 3rd sg perfect
सरय्वाम्into the Sarayū (river)
सरय्वाम्:
कर्म (Karma/Object/Goal)
TypeNoun
Rootसरयू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; Accusative singular (river name)
अतिनिर्दयःutterly merciless
अतिनिर्दयः:
कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + निर्दय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; adjective ‘exceedingly merciless’
ततःthen
ततः:
काल/क्रम (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण
पौरजनाःthe townspeople
पौरजनाः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootपौर (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; Nominative plural
सर्वेall
सर्वे:
कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; adjective agreeing with पौरजनाः
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकालिक क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having seen’
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; Genitive singular
कदर्यताम्wretchedness/meanness
कदर्यताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकदर्य (प्रातिपदिक) + ता (प्रत्यय)
Formभाववाचक स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; abstract noun