Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 60
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम्
Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage
Devanagari script
तमेवं सुचिरं कालं प्रतीक्ष्याशनकाङ्क्षया / अपनीतधनः सो ऽपि ममार व्यथितः क्षुधा
Transliteration
tamevaṃ suciraṃ kālaṃ pratīkṣyāśanakāṅkṣayā / apanītadhanaḥ so 'pi mamāra vyathitaḥ kṣudhā
Translation
वह भोजन की आशा में बहुत समय तक प्रतीक्षा करता रहा; धन छिन जाने पर वह भी भूख से व्याकुल होकर मर गया।
Word by Word
तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb of manner)
सुचिरम्very long
सुचिरम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-चिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘very long’ (कालविशेषण)
कालम्time
कालम्:
अत्यन्तसंयोग (Extent of time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
प्रतीक्ष्यhaving waited
प्रतीक्ष्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्रति-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्यय; ‘having waited’
अशनof food
अशन:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समासपूर्वपद
काङ्क्षयाwith longing
काङ्क्षया:
हेतु (Cause/Means/हेतु/करण)
TypeNoun
Rootकाङ्क्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
अपनीतधनःone whose wealth was taken away
अपनीतधनः:
कर्तृ (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअप-नीत (कृदन्त, √नी धातु) + धन (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘whose wealth was taken away’
सःhe
सः:
कर्तृ (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षार्थक अव्यय (also/even)
ममारdied
ममार:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
व्यथितःafflicted
व्यथितः:
कर्तृ (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeVerb
Rootव्यथ् (धातु)
Formक्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘afflicted’
क्षुधाby hunger
क्षुधा:
हेतु (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootक्षुध्/क्षुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन