Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 53
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
तपस्विनां भवेत्पीडा नियमक्षयकारिका / वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः स मुनिस्तं प्राहस्थीयतां क्षणम्
Transliteration
tapasvināṃ bhavetpīḍā niyamakṣayakārikā / vasiṣṭha uvāca ityevamuktaḥ sa munistaṃ prāhasthīyatāṃ kṣaṇam
Translation
तपस्वियों को ऐसी पीड़ा होती है जो उनके नियमों का क्षय करने वाली है। वसिष्ठ बोले—ऐसा कहे जाने पर उस मुनि ने कहा—क्षण भर ठहरो।
Word by Word
तपस्विनाम्of ascetics
तपस्विनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतपस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन
भवेत्would be / may occur
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पीडाaffliction
पीडा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपीडा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
नियमक्षयकारिकाcausing the decay of vows
नियमक्षयकारिका:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनियम-क्षय-कारिका (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः ‘नियमस्य क्षयम् करोति’ (causing loss of observances)
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता/वक्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative)
एवम्in this way
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (in this manner)
उक्तःhaving been spoken to / addressed
उक्तः:
Karta (कर्ता/वर्ण्य)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘said’
अस्थीयताम्please stay
अस्थीयताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलोट् (imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; आज्ञार्थ (please stay/stand)
क्षणम्for a moment
क्षणम्:
Karma (कर्म/कालावधि)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; कालपरिमाण