Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 71
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
स्वधर्मं यद्यहं त्यक्त्वा वर्त्तेयमकुलोभयम् / तर्हि गर्हय मां कामं निरुप्य मनसा स्वयम्
Transliteration
svadharmaṃ yadyahaṃ tyaktvā vartteyamakulobhayam / tarhi garhaya māṃ kāmaṃ nirupya manasā svayam
Translation
यदि मैं अपने स्वधर्म को त्यागकर कुल को कलंकित करने वाला आचरण करूँ, तो आप स्वयं मन में विचार करके मुझे यथेच्छ निंदा करें।
Word by Word
स्वधर्मम्one's own duty
स्वधर्मम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वधर्म (प्रातिपदिक; स्व + धर्म)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य धर्मः)
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध/शर्त)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्यय (conditional particle)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), ‘having abandoned’
वर्त्तेयम्I should live/act
वर्त्तेयम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अकुल-उभयम्both (sides) without a family/lineage
अकुल-उभयम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअकुल + उभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (अकुलं च तत् उभयम्)
तर्हिthen
तर्हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतर्हि (अव्यय)
Formपरिणाम/निगमनार्थक-अव्यय (then/thereupon)
गर्हयcensure (me)
गर्हय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगर्ह् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कामम्as you please / indeed
कामम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकामम् (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic/permission sense: ‘as much as you like/indeed’)
निरुप्यhaving considered
निरुप्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-उप (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive), ‘having examined/considered’
मनसाwith (your) mind
मनसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
स्वयम्yourself
स्वयम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (reflexive adverb: ‘yourself’)