Brahma Purana — The Two Vedic Paths: Karma, Knowledge, and the Inner Self (Adhyatma), Shloka 26
Devanagari script
अन्तरात्मनि संलीय मनःषष्ठानि मेधया इन्द्रियैर् इन्द्रियार्थांश् च बहुचित्तम् अचिन्तयन् //
Translation
यह छब्बीसवाँ श्लोक है—यहाँ मूलपाठ संख्या रूप में निर्दिष्ट है।
Word by Word
antar-ātmaniin the inner Self
antar-ātmani:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootantarātman (प्रातिपदिक; antar + ātman)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समास (अन्तरः आत्मा यस्मिन्/अन्तरात्मा)
saṃlīyahaving merged
saṃlīya:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-ली (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having merged/absorbed’
manaḥ-ṣaṣṭhānithe six (including) the mind
manaḥ-ṣaṣṭhāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanaḥ + ṣaṣṭha (प्रातिपदिक; मनस् + षष्ठ)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; तत्पुरुष (मनः षष्ठानि = मनःसहितानि षट्)
medhayāby intellect
medhayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootmedhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
indriyaiḥby the senses
indriyaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootindriya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
indriya-arthānsense-objects
indriya-arthān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootindriya + artha (प्रातिपदिक; इन्द्रिय + अर्थ)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; तत्पुरुष (इन्द्रियाणाम् अर्थाः)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
bahu-cittamthe much-wandering mind
bahu-cittam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootbahu + citta (प्रातिपदिक; बहु + चित्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय (बहु चित्तं यस्य/बहुचित्तम्)
a-cintayannot thinking (of)
a-cintayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्-प्रत्यय (अ-): ‘not thinking’
Speaker
Vyāsa (continuing)