Brahma Purana — Shiva on Dharma: Nonviolence, Truthful Speech, Mental Discipline, and the Karmic Causes of Heaven and Longevity, Shloka 8
Devanagari script
प्राणातिपाताद् विरताः शीलवन्तो दयान्विताः तुल्यद्वेष्यप्रिया दान्ता मुच्यन्ते कर्मबन्धनैः //
Translation
यह आठवाँ श्लोक-पद मोक्षमार्ग के सूक्ष्म तत्त्व को प्रकट करता है।
Word by Word
prāṇa-atipātātfrom killing living beings
prāṇa-atipātāt:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootprāṇa (प्रातिपदिक) + atipāta (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/अपादान), एकवचन; समासः: प्राणानाम् अतिपातात् (षष्ठी-तत्पुरुष)
viratāḥabstaining
viratāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvirata (कृदन्त; √ram रम् with vi-)
Formबहुवचन, पुल्लिङ्ग, प्रथमा; क्त-प्रत्ययान्त; 'abstained/turned away'
śīlavantaḥvirtuous, of good conduct
śīlavantaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśīla (प्रातिपदिक) + -vant (तद्धित)
Formबहुवचन, पुल्लिङ्ग, प्रथमा; वन्त-प्रत्ययान्त (possessive adjective)
dayā-anvitāḥendowed with compassion
dayā-anvitāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdayā (प्रातिपदिक) + anvita (कृदन्त; √i इ with anu-)
Formबहुवचन, पुल्लिङ्ग, प्रथमा; क्त-प्रत्ययान्त; समासः: दयया अन्विताः (तृतीया-तत्पुरुष)
tulya-dveṣya-priyāḥequal toward the disliked and the dear
tulya-dveṣya-priyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottulya (प्रातिपदिक) + dveṣya (कृदन्त/प्रातिपदिक; from √dviṣ द्विष्) + priya (प्रातिपदिक)
Formबहुवचन, पुल्लिङ्ग, प्रथमा; द्वन्द्वः: द्वेष्यं च प्रियं च (the disliked and the liked) + tulya (equal towards)
dāntāḥself-controlled
dāntāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdānta (कृदन्त; √dam दम्)
Formबहुवचन, पुल्लिङ्ग, प्रथमा; क्त-प्रत्ययान्त
mucyanteare freed
mucyante:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√muc (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)
karma-bandhanaiḥfrom/ by the bonds of karma
karma-bandhanaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootkarma (प्रातिपदिक) + bandhana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: कर्मणां बन्धनैः
Speaker
Narrative instruction (speaker not specified within this verse); addressed generally to human aspirants