Next Mantra

Mantra 1

Sukta 76

आयुष्यम्। य एनं परिषीदन्ति समादधति चक्षसे । संप्रेद्धो अग्निर्जिह्वाभिरुदेतु हृदयादधि

āyúṣyam | yá énaṃ parí-sī́danti sam-ā-dádhati cákṣase | saṃ-préddho agnír jihvā́bhir úd etu hṛ́dayād ádhi ||

Life-giving is this: they who sit about him and duly set him in order for the eye—let Agni, fully kindled, with his tongues rise forth from over the heart.

आयुष्यदायक। जो लोग इसके चारों ओर बैठते हैं और नेत्र (दृष्टि) के लिए इसे विधिपूर्वक स्थापित करते हैं—हृदय के ऊपर से, पूर्ण प्रज्वलित अग्नि अपनी जिह्वाओं सहित प्रकट होकर उठे।

आयुष्यम्life-giving; conducive to long life
आयुष्यम्:
कर्म (अभिप्रेत-वस्तु/फल) अथवा विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootआयुष्य (प्रातिपदिक; आयुस् + यत्) अथवा आयुष्य- (विशेषण-प्रातिपदिक)
यःwho (he who)
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये) अथवा सम्बन्धसूचक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एनम्him/it (this one)
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम्/एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एनद्-रूप)
परिaround
परि:
— (क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
सीदन्तिsit down; take their seats
सीदन्ति:
क्रिया (कर्तृ = यः… [बहुवचनार्थे ‘ये’ अभिप्रेताः])
TypeVerb
Root√सद् (सीदति)
सम्together; completely
सम्:
— (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
towards; unto
:
— (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
दधतिplace; set; establish
दधति:
क्रिया (कर्तृ = परिषीदन्ति [जनाः])
TypeVerb
Root√धा (दधाति)
चक्षसेfor sight; for the eye/vision
चक्षसे:
सम्प्रदान (उद्देश्य/हित) अथवा प्रयोजन
TypeNoun
Rootचक्षस् (प्रातिपदिक)
सम्fully; together
सम्:
— (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
प्रforth; forward
प्र:
— (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
इद्धःkindled; blazing
इद्धः:
कर्तृ-विशेषण (अग्निः) अथवा विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Root√इन्ध् (इद्ध = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त) / इद्ध (विशेषण-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni; fire
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
जिह्वाभिःwith (his) tongues/flames
जिह्वाभिः:
करण
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
उद्up; out
उद्:
— (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootउद् (उपसर्ग/अव्यय)
एतुlet (him) go forth; let (him) rise
एतु:
क्रिया (कर्तृ = अग्निः)
TypeVerb
Root√इ (एति)
हृदयात्from the heart
हृदयात्:
अपादान
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
अधिupon; over
अधि:
— (उपसर्ग/अधिकरण-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution not supplied in input; commonly Atharvan/Angiras for such charms)

Devata: Agni

Chandas: Anuṣṭubh (probable; requires full metrical verification against pada counts)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From crisis vigilance to courageous reanimation and calm.","listener_experience":"Strengthening, heartening; a sense of warmth and return of presence.","intensity":6}