Mantra 1

Sukta 30

Sanskrit (Devanagari)

पापशमनम्। देवा इमं मधुना संयुतं यवं सरस्वत्यामधि मणावचर्कृषुः । इन्द्र आसीत् सीरपतिः शतक्रतुः कीनाशा आसन् मरुतः सुदानवः

IAST Transliteration

pā́pa-śámanam | devā́ imáṃ mádhunā sáṃyutaṃ yávaṃ sárasvatyām ádhi maṇā́v acarkṛṣuḥ | índra āsīt sī́rapatiḥ śatákratuḥ kīnā́śā āsan marútaḥ sudā́navah ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Allaying of evil. The Gods prepared this barley, compounded with honey, upon the jewel, on Sarasvatī. Indra was lord of the plough, the Hundred-powered; the ploughmen were the Maruts, bounteous givers.

Translation

पाप-शमन। देवों ने मधु से संयुक्त इस यव (जौ) को सरस्वती पर, मणि (रत्न) के ऊपर, तैयार किया। इन्द्र शतक्रतु हल के स्वामी थे; कीनाश (हलवाहे) मरुत थे—सुदानव (उदार दाता)।

Word by Word

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• इमम्: this
• इमम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मधुना: with honey / with sweetness
• मधुना: करण
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

• संयुतम्: joined, mixed
• संयुतम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सम्-युज् (धातु) → संयुत (कृदन्त, भूतकृदन्त/क्त)

• यवम्: barley
• यवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यव (प्रातिपदिक)

• सरस्वत्याम्: in/at (the river/goddess) Sarasvatī
• सरस्वत्याम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over
• अधि: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• मणौ: on/at the jewel (amulet)
• मणौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)

• अचर्कृषुः: they fashioned / prepared
• अचर्कृषुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: चर्/चर्कृ (धातु; पुनरुक्त-आदेश ‘चर्कृ’ = ‘to make/prepare, fashion’; परस्मैपद)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• आसीत्: was
• आसीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• सीरपतिः: lord of the plough
• सीरपतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सीरपति (समास: सीर + पति; प्रातिपदिक)

• शतक्रतुः: of a hundred powers/rites (epithet of Indra)
• शतक्रतुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: शतक्रतु (समास: शत + क्रतु; प्रातिपदिक)

• कीनाशाः: ploughmen, husbandmen
• कीनाशाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कीनाश (प्रातिपदिक)

• आसन्: were
• आसन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• मरुतः: the Maruts
• मरुतः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)

• सुदानवः: bountiful, generous
• सुदानवः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: सुदानु (प्रातिपदिक; सु + दानु)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa (confirm via anukramaṇī).

Devata: Devas collectively; Indra (as Sīrapati); Maruts (as helpers/bestowers).

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-like (long pādas; confirm by metrical count in edition).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From concern about evil to calm confidence through divine ‘recipe’ knowledge.","listener_experience":"A reassuring sense that purification is practical, doable, and divinely sanctioned.","intensity":4}