Mantra 1
Sukta 132
Sanskrit (Devanagari)
स्मरः। यं देवाः स्मरमसिञ्चन्नप्स्व१न्तः शोशुचानं सहाध्या। तं ते तपामि वरुणस्य धर्मणा
IAST Transliteration
smaráḥ | yáṃ devā́ḥ smaráṃ ásiñcann apsv àntáḥ śóśucānam sahā́dhyā | táṃ te tapāmi váruṇasya dhármaṇā ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Smara—whom the Gods poured in, within the waters, burning therewithin, together and over all—him I scorch for thee by Varuṇa’s ordinance.
Translation
स्मर—जिसे देवों ने जलों के भीतर उँडेला, जो भीतर-ही-भीतर, सर्वत्र, साथ-साथ दहकता रहा—उसे मैं वरुण के धर्म (आदेश) से तेरे लिए तपाता/दग्ध करता हूँ।
Word by Word
स्मरःSmará (Love/Desire personified)
स्मरः:
Kartā (वाक्य-शीर्ष/उद्देश्य-निर्देश) अथवा संबोधनार्थ शीर्षपद
TypeNoun
Rootस्मर (प्रातिपदिक) / √स्मृ (धातु, ‘स्मरणे’)
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
स्मरम्Smará (him)
स्मरम्:
Karma (यम् इति सर्वनामस्य विशेष्य) / कर्म (असिञ्चन्-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootस्मर (प्रातिपदिक)
असिञ्चन्poured / sprinkled
असिञ्चन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√सिच् (सिञ्चति) ‘सिञ्चने/सेचने’
अप्सुin the waters
अप्सु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin
अन्तः:
Adhikaraṇa (अप्सु इत्यस्य विशेषणार्थ ‘भीतर’)
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्गवत्)
शोशुचानम्burning, blazing (intensely glowing)
शोशुचानम्:
Karma-विशेषण (स्मरम्/यम् का विशेषण)
TypeParticiple (Adjective)
Root√शुच् (शोचति/शुच्यति) ‘दीप्तौ/शोके/शुचौ’ → शोशुच् (वेदिक-तीव्र/पुनरुक्त-आधार) + शानच्
सहtogether with
सह:
सह-सम्बन्ध (सहचर्य) / Karaṇa-सदृश
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
आध्याwith distress/affliction (ādhí-) / with the afflicting force
आध्या:
Karaṇa/सहचर (सह इत्यनेन सह) — ‘आध्या’ सह
TypeAdjective (used substantively) / Noun-like
Rootआधि (प्रातिपदिक) / आध्य (विशेषण-प्रातिपदिक) — वेदिक प्रयोग
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (Genitive) — ‘of you/your’
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तपामिI heat / I burn / I torment
तपामि:
क्रिया
TypeVerb
Root√तप् (तपते/तपति) ‘तापे’
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (Genitive) — ‘of Varuṇa’
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
धर्मणाby (the) law/ordinance
धर्मणा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (unspecified in excerpt)
Devata: Smara (Kāma); Varuṇa as authorizing power; Waters as supporting medium
Chandas: Mixed/irregular (Atharvanic charm-style; not securely determinable from excerpt alone)
Mantra Rasa
Primary: raudra
Secondary: shringara