Mantra 7
Sukta 15
Sanskrit (Devanagari)
तस्य व्रात्यस्य ।योऽस्य पञ्चमः प्राणो योनिर्नाम ता इमा आपः
IAST Transliteration
tásya vrā́tyasya | yó ’sya pañcamáḥ prā́ṇo yóniḥ nā́ma | tā́ imā́ ā́paḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
Of that Vrātya, the fifth vital breath—Yoni by name—those are these Waters.
Translation
उस व्रात्य का जो पाँचवाँ प्राण है—योनि नाम वाला—वही ये जल हैं, ये ही आपः।
Word by Word
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
व्रात्यस्यof the Vrātya (the consecrated/ascetic figure)
व्रात्यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootव्रात्य (प्रातिपदिक)
यःwho/which
यः:
कर्तृ (relative subject)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof him/its
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पञ्चमःfifth
पञ्चमः:
विशेषण (of प्राणः)
TypeAdjective (ordinal)
Rootपञ्चम (क्रमवाचक-विशेषण-प्रातिपदिक)
प्राणःbreath; vital air
प्राणः:
कर्तृ/विषय (subject/topic)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
योनिःwomb; source; origin
योनिः:
समानााधिकरण/विधेय (predicate nominative)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
नामnamely; indeed
नाम:
सम्बन्ध-निर्देशक/वाक्य-निपात (discourse particle)
TypeIndeclinable (particle)
Rootनामन् (प्रातिपदिक) → अव्ययीभाव/निपात-प्रयोगः
ताःthose
ताः:
कर्तृ/विषय (subject/topic)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इमाःthese
इमाः:
विशेषण (of आपः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आपःwaters
आपः:
कर्तृ/विषय (subject/topic)
TypeNoun
Rootआप्/अप् (प्रातिपदिक; जलवाचक)
Attribution
Rishi: Vrātya/Ātharvaṇa tradition (speculative)
Devata: Āpaḥ (Waters) identified with Prāṇa (Yoni)
Chandas: Enumerative, brāhmaṇa-like cadence
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"From recognition of source (yoni) to gentle cleansing (āpaḥ).","listener_experience":"Soft renewal, emotional release, safety.","intensity":3}