Mantra 15

Sukta 6

Sanskrit (Devanagari)

पञ्च राज्यानि वीरुधां सोमश्रेष्ठानि ब्रूमः । दर्भो भङ्गो यवः सहस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः

IAST Transliteration

páñca rājyā́ni vīrudhā́ṃ sómaśreṣṭhāni brū́maḥ | darbho bhaṅgó yávaḥ sáha té no muñcántv áṃhasaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Five sovereignties of plants we name, most excellent, Soma-best. Darbha, Bhaṅga, Barley together—let these for us unloose from anguish and from sin.

Translation

वीरुधों (औषधियों) के पाँच राज्यों का हम नाम लेते हैं—सोम-श्रेष्ठ, अति-उत्कृष्ट। दर्भ, भङ्ग, यव—ये सब मिलकर हमें अंहस (क्लेश) और पाप से मुक्त करें।

Word by Word

• पञ्च: five
• पञ्च: विशेषण (कर्म/कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective (Numeral)
• Root: पञ्चन् (संख्याप्रातिपदिक)

• राज्यानि: kingdoms; sovereign powers
• राज्यानि: कर्म (ब्रूमः इत्यस्य—यत् वयं वदामः)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक) < राजन्

• वीरुधाम्: of the herbs/plants
• वीरुधाम्: सम्बन्ध (राज्यानि—‘of plants/herbs’)
• Type: Noun
• Root: वीरुध् (प्रातिपदिक)

• सोमश्रेष्ठानि: best with Soma; Soma-excellent
• सोमश्रेष्ठानि: विशेषण (राज्यानि)
• Type: Adjective
• Root: सोम-श्रेष्ठ (समासः: कर्मधारय/तत्पुरुष)

• ब्रूमः: we declare/say
• ब्रूमः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)

• दर्भः: darbha grass
• दर्भः: कर्तृ (मुञ्चन्तु इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: दर्भ (प्रातिपदिक)

• भङ्गः: hemp (bhanga)
• भङ्गः: कर्तृ (मुञ्चन्तु इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: भङ्ग (प्रातिपदिक)

• यवः: barley
• यवः: कर्तृ (मुञ्चन्तु इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: यव (प्रातिपदिक)

• सह: together with
• सह: सहकारक/सम्बन्ध (सहस्ते इत्यत्र ‘with’)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)

• स्ते: your (thy)
• स्ते: सम्बन्ध (सहस्ते = ‘with thy …’)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ते

• नः: us
• नः: कर्म (मुञ्चन्तु—‘release us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → नः

• मुञ्चन्तु: let (them) release
• मुञ्चन्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)

• अंहसः: from sin/distress/evil
• अंहसः: अपादान (यतः मोचनम्—‘from sin/distress’)
• Type: Noun
• Root: अंहस् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (see Anukramaṇī for AV 11.6)

Devata: Oṣadhayaḥ (Plants) as sovereign curatives; Soma-analogy

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From proclamation of plant-kingship → grounded confidence in vegetal rescue.","listener_experience":"Earthy reassurance; feeling supported by tangible remedies and ancient authority.","intensity":5}