Sutra 36
Devanagari script
अन्तपालः पण्यसम्पातानुग्रहेण वर्तयति वैदेहकास्तु पण्यानामुत्कर्षापकर्षं कुर्वाणाः पणे पणशतं कुम्भे कुम्भशतमित्याजीवन्ति ॥ कZ_०८.४.३६ ॥
Transliteration
antapālaḥ paṇyasampātānugraheṇa vartayati vaidehakāstu sambhūya paṇyānāmutkarṣāpakarṣaṃ kurvāṇāḥ paṇe paṇaśataṃ kumbhe kumbhaśatam ityājīvanti
Translation
अंतपाल माल के आगमन/आवक पर अनुग्रह देकर जीविका चलाता है; पर वैदेहक मिलकर वस्तुओं के भाव बढ़ा-घटा कर जीते हैं—‘एक सिक्के पर सौ, एक घड़े पर सौ घड़े’ कमाते हैं।
Word by Word
अन्तपालःthe frontier-guard (border officer)
अन्तपालः:
TypeNoun
Rootपाल (पालन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; अन्तस्य (सीम्नः) पालः
पण्यसम्पातानुग्रहेणby facilitating the inflow of merchandise
पण्यसम्पातानुग्रहेण:
TypeNoun
Rootअनुग्रह
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-एकवचन; पण्य-सम्पात-अनुग्रह (पण्यानां सम्पातस्य अनुग्रहः)
वर्तयतिmaintains / manages
वर्तयति:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते/वर्तयति)
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिजन्त (causative): ‘causes to proceed/maintains’
वैदेहकाःthe Vaidehakas (a class of traders/brokers)
वैदेहकाः:
TypeNoun
Rootवैदेहक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; जाति/वर्गवाचक
तुbut / however
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formनिपात; विरोध/विशेषार्थे
पण्यानाम्of commodities / merchandise
पण्यानाम्:
TypeNoun
Rootपण्य
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन
उत्कर्षापकर्षम्increase and decrease (in valuation/price)
उत्कर्षापकर्षम्:
TypeNoun
Rootउत्कर्ष / अपकर्ष
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (समाहार/एकवद्भाव); ‘उत्कर्षं च अपकर्षं च’
कुर्वाणाःdoing / effecting
कुर्वाणाः:
TypeVerb
Rootकृ
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), परस्मैपद; प्रथमा-बहुवचन, पुंलिङ्ग; ‘doing/causing’ (agreeing with वैदेहकाः)
पणेfor a pana (as the unit price) / at the price of one pana
पणे:
TypeNoun
Rootपण
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन; मूल्य/द्रव्य-परिमाणे
पणशतम्a hundred panas
पणशतम्:
TypeNoun
Rootपण + शत
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; ‘पणानां शतम्’
कुम्भेfor a kumbha (jar/measure)
कुम्भे:
TypeNoun
Rootकुम्भ
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन; पात्र/परिमाणवाचक
कुम्भशतम्a hundred kumbhas
कुम्भशतम्:
TypeNoun
Rootकुम्भ + शत
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; ‘कुम्भानां शतम्’
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपात; उद्धरण/समाप्त्यर्थे
आजीवन्तिmake their living / subsist
आजीवन्ति:
TypeVerb
Rootजीव्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; आ-उपसर्ग: ‘live by/earn a living’
Entities Mentioned
A
antapāla (frontier guard)V
vaidehakāḥ (Vaidehakas)P
paṇya (goods)FAQs
Frontier-guard: gatekeeping/bribe-for-access; Vaidehakas: cartel collusion and price manipulation.