Sutra 4
Devanagari script
नान्यस्त्वया कारयितव्यो मया वा नान्यस्य कर्तव्यमित्यवरोधे भर्तुरकारयतो भृतकस्याकुर्वतो वा द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०३.१४.०४ ॥
Transliteration
nānyas tvayā kārayitavyo mayā vā nānyasya kartavyam ity avarodhe bhartur akārayato bhṛtakasya akurvato vā dvādaśapaṇo daṇḍaḥ
Translation
यदि बाधक ज़िद—‘तुम इसे किसी और से नहीं करवा सकते’ या ‘मैं इसे किसी और के लिए नहीं करूँगा’—के कारण नियोक्ता बदलकर किसी और से काम नहीं करवाता, या मज़दूर काम नहीं करता, तो दोषी पक्ष पर बारह पण का दंड लगेगा।
Word by Word
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
अन्यःanother (person)
अन्यः:
TypeNoun/Pronoun (adjectival)
Rootअन्य
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
त्वयाby you
त्वया:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formद्वितीयपुरुष-प्रत्ययः, तृतीया-एकवचनम्
कारयितव्यःshould be made to do / should be caused to do
कारयितव्यः:
TypeVerbal derivative (gerundive)
Rootकृ (कारयति)
Formणिच्-प्रयोगः (causative), तव्यत्-प्रत्ययान्तः कृदन्तः; पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; विधेय-भावः (ought to be made to do)
मयाby me
मया:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formउत्तमपुरुष-प्रत्ययः, तृतीया-एकवचनम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
अन्यस्यof another (person)
अन्यस्य:
TypeNoun/Pronoun (adjectival)
Rootअन्य
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-एकवचनम्
कर्तव्यम्(it) should be done
कर्तव्यम्:
TypeVerbal derivative (gerundive)
Rootकृ
Formतव्यत्-प्रत्ययान्तः कृदन्तः; नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; ‘to be done/should be done’
इतिthus
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formइत्यर्थक-अव्ययम् (वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक)
अवरोधेin (such) restriction/obstruction (i.e., under such a stipulation)
अवरोधे:
TypeNoun
Rootअवरोध
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-एकवचनम्; ‘in the obstruction/constraint (of such a stipulation)’
भर्तुःof the master/employer
भर्तुः:
TypeNoun
Rootभर्तृ
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-एकवचनम्
अकारयतःof (the master) not making (him) work / not causing (work) to be done
अकारयतः:
TypeVerb (present participle)
Rootकृ (कारयति)
Formणिच्-प्रयोगः (causative); वर्तमान-कृदन्तः (शतृ/शानच्-समकक्षः); पुंलिङ्गः, षष्ठी-एकवचनम्; ‘of (the master) who does not cause (him) to work’
भृतकस्यof the hired servant
भृतकस्य:
TypeNoun
Rootभृतक
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-एकवचनम्
अकुर्वतःof (the servant) not doing (the work)
अकुर्वतः:
TypeVerb (present participle)
Rootकृ
Formवर्तमान-कृदन्तः (शतृ); पुंलिङ्गः, षष्ठी-एकवचनम्; ‘of (the servant) who does not do (the work)’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
द्वादशपणःtwelve paṇas (as amount)
द्वादशपणः:
TypeNoun (numeral-compound)
Rootद्वादशपण
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘twelve-paṇa (amount)’
दण्डःa penalty/fine
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
Entities Mentioned
E
employer (bhartṛ)H
hired worker (bhṛtaka)FAQs
Strategic obstruction: either side using exclusivity demands to block completion and extract advantage.