Sutra 5
Devanagari script
क्षुद्रपशुमनुष्यपथं रुन्धतो द्वादशपणो दण्डः महापशुपथं चतुर्विंशतिपणः हस्तिक्षेत्रपथं चतुष्पञ्चाशत्पणः सेतुवनपथं षट्शतः श्मशानग्रामपथं द्विशतः द्रोणमुखपथं पञ्चशतः स्थानीयराष्ट्रविवीतपथं साहस्रः ॥ कZ_०३.१०.०५ ॥
Transliteration
kṣudrapaśumanuṣyapathaṃ rundhato dvādaśapaṇo daṇḍaḥ mahāpaśupathaṃ caturviṃśatipaṇaḥ hastikṣetrapathaṃ catuṣpañcāśatpaṇaḥ setuvanapathaṃ ṣaṭśataḥ śmaśānagrāmapathaṃ dviśataḥ droṇamukhapathaṃ pañcaśataḥ sthānīyarāṣṭravivītapathaṃ sāhasraḥ
Translation
क्षुद्र पशु-मनुष्य पथ रोकने पर 12 पण दण्ड; महापशु-पथ पर 24; हस्ति/क्षेत्र-पथ पर 54; सेतु/वन-पथ पर 600; श्मशान या ग्राम-पथ पर 200; द्रोणमुख-पथ पर 500; और स्थानी, राष्ट्र या विवीत (सीमांत) पथ पर 1000 (पण) दण्ड।
Word by Word
क्षुद्रsmall, minor
क्षुद्र:
TypeAdjective
Rootक्षुद्र
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद-विशेषण)
पशुanimal, cattle
पशु:
TypeNoun
Rootपशु
Formपुंलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
मनुष्यhuman being
मनुष्य:
TypeNoun
Rootमनुष्य
Formपुंलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
पथम्road/path (for small animals and people)
पथम्:
TypeNoun
Rootपथ
Formनपुंसकलिङ्ग द्वितीया एकवचन; समासः: क्षुद्र-पशु-मनुष्य-पथ (क्षुद्रपशुमनुष्यपथम्)
रुन्धतःof (a person) blocking/obstructing
रुन्धतः:
TypeVerb (participle)
Rootरुध्
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः; परस्मैपदी; पुंलिङ्ग षष्ठी एकवचन (genitive singular: 'of one who blocks')
द्वादशtwelve
द्वादश:
TypeNumeral
Rootद्वादश
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; (समासपूर्वपद)
पणः(a fine of) twelve panas
पणः:
TypeNoun
Rootपण
Formपुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; द्विगुसमासः: द्वादश-पणः (12 panas)
दण्डःthe penalty/fine
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन
महापशुlarge animals (large cattle)
महापशु:
TypeNoun
Rootमहापशु
Formपुंलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
पथम्road/path for large animals
पथम्:
TypeNoun
Rootपथ
Formनपुंसकलिङ्ग द्वितीया एकवचन; समासः: महापशु-पथ (महापशुपथम्)
चतुर्विंशतिtwenty-four
चतुर्विंशति:
TypeNumeral
Rootचतुर्विंशति
Formस्त्रीलिङ्ग संख्याशब्दः (समासपूर्वपद)
पणः(a fine of) twenty-four panas
पणः:
TypeNoun
Rootपण
Formपुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; द्विगुसमासः: चतुर्विंशति-पणः (24 panas)
हस्तिelephant
हस्ति:
TypeNoun
Rootहस्ति
Formपुंलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
क्षेत्रfield, cultivated land
क्षेत्र:
TypeNoun
Rootक्षेत्र
Formनपुंसकलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
पथम्elephant-and-field track/road
पथम्:
TypeNoun
Rootपथ
Formनपुंसकलिङ्ग द्वितीया एकवचन; समासः: हस्ति-क्षेत्र-पथ (हस्तिक्षेत्रपथम्)
चतुष्पञ्चाशत्fifty-four
चतुष्पञ्चाशत्:
TypeNumeral
Rootचतुष्पञ्चाशत्
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (समासपूर्वपद)
पणः(a fine of) fifty-four panas
पणः:
TypeNoun
Rootपण
Formपुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; द्विगुसमासः: चतुष्पञ्चाशत्-पणः (54 panas)
सेतुdam/embankment/causeway
सेतु:
TypeNoun
Rootसेतु
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
वनforest
वन:
TypeNoun
Rootवन
Formनपुंसकलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
पथम्road connected with embankments and forests
पथम्:
TypeNoun
Rootपथ
Formनपुंसकलिङ्ग द्वितीया एकवचन; समासः: सेतु-वन-पथ (सेतुवनपथम्)
षट्six
षट्:
TypeNumeral
Rootषट्
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (समासपूर्वपद)
शतम्six hundred
शतम्:
TypeNumeral (as noun)
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग प्रथमा एकवचन; द्विगुसमासः: षट्-शतम् (600)
श्मशानcremation ground
श्मशान:
TypeNoun
Rootश्मशान
Formनपुंसकलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
ग्रामvillage
ग्राम:
TypeNoun
Rootग्राम
Formपुंलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
पथम्road connected with cremation-ground and village
पथम्:
TypeNoun
Rootपथ
Formनपुंसकलिङ्ग द्वितीया एकवचन; समासः: श्मशान-ग्राम-पथ (श्मशानग्रामपथम्)
द्विtwo
द्वि:
TypeNumeral
Rootद्वि
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (समासपूर्वपद)
शतम्two hundred
शतम्:
TypeNumeral (as noun)
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग प्रथमा एकवचन; द्विगुसमासः: द्वि-शतम् (200)
द्रोणमुखdronamukha (a unit/measure, esp. of land)
द्रोणमुख:
TypeNoun
Rootद्रोणमुख
Formनपुंसकलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
पथम्road connected with a dronamukha area
पथम्:
TypeNoun
Rootपथ
Formनपुंसकलिङ्ग द्वितीया एकवचन; समासः: द्रोणमुख-पथ (द्रोणमुखपथम्)
पञ्चfive
पञ्च:
TypeNumeral
Rootपञ्च
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (समासपूर्वपद)
शतम्five hundred
शतम्:
TypeNumeral (as noun)
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग प्रथमा एकवचन; द्विगुसमासः: पञ्च-शतम् (500)
स्थानीयlocal, pertaining to a district/locale
स्थानीय:
TypeAdjective
Rootस्थानीय
Formनपुंसकलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
राष्ट्रrealm, province
राष्ट्र:
TypeNoun
Rootराष्ट्र
Formनपुंसकलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
विवीतvīvīta (a defined tract/administrative area)
विवीत:
TypeNoun/Adjective
Rootविवीत
Formनपुंसकलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद); (पारिभाषिकः)
पथम्road of the local/provincial vīvīta jurisdiction
पथम्:
TypeNoun
Rootपथ
Formनपुंसकलिङ्ग द्वितीया एकवचन; समासः: स्थानीय-राष्ट्र-विवीत-पथ (स्थानीयराष्ट्रविवीतपथम्)
साहस्रःa thousand (as the fine amount)
साहस्रः:
TypeAdjective (numeral-derived)
Rootसाहस्र
Formपुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; (अर्थतः) ‘सहस्रपणः’ इति दण्डपरिमाणः
Entities Mentioned
R
road usersS
state administration (district/province/frontier)T
trade/administrative units (droṇamukha)S
strategic assets (elephants, setu/forest routes)FAQs
The more strategic and economically critical the route (state logistics, frontier movement, forest/dam access), the higher the social cost of obstruction—so penalties scale with expected harm.
They are essential for daily civic functioning and ritual/public health needs; obstruction disrupts community order and sanitation practices.