Sutra 14
Devanagari script
संस्थानं प्रचारः शरीरावस्थापनमादानं सर्वसमुदयपिण्डः संजातं एतत्करणीयम् ॥ कZ_०२.६.१४ ॥
Transliteration
saṃsthānaṃ pracāraḥ śarīrāvasthāpanam ādānaṃ sarva-samudaya-piṇḍaḥ saṃjātaṃ etat karaṇīyam
Translation
‘करणीय’ (लंबित) में गिने जाते हैं—संस्थान (व्यवस्था/इकाइयों की स्थापना), प्रचार (कार्य-प्रवर्तन/आवागमन), शरीरावस्थापन (कर्मचारियों/स्थापना का निर्वाह), आदान (वसूलियाँ/लेने योग्य संग्रह), तथा संजात सर्वसमुदयपिण्ड (आकलित/उत्पन्न समस्त अपेक्षित आय का कुल योग)—ये सब करने योग्य शेष कार्य हैं।
Word by Word
संस्थानम्organization/structure (of the state/territory)
संस्थानम्:
TypeNoun
Rootसंस्था (√स्था)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
प्रचारःmovement/inspection; circulation (incl. intelligence activity)
प्रचारः:
TypeNoun
Root√चर (प्र + चर)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
शरीर-अवस्थापनम्establishing/arranging the ‘body’ (personnel/corps); deployment
शरीर-अवस्थापनम्:
TypeNoun
Rootअव + √स्था (अवस्थापन)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः: शरीरस्य अवस्थापनम्
आदानम्taking/collection (esp. revenue collection)
आदानम्:
TypeNoun
Rootआ + √दा
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
सर्व-समुदय-पिण्डःthe aggregate total (sum) of all accruals/resources
सर्व-समुदय-पिण्डः:
TypeNoun
Rootपिण्ड
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः: सर्वस्य समुदयस्य पिण्डः / सर्वसमुदायः पिण्डरूपः
संजातम्arisen/produced/formed
संजातम्:
TypeVerb (Kṛdanta)
Rootसम् + √जन्
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘उत्पन्नम्/सम्भूतम्’
एतत्this
एतत्:
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
करणीयम्to be done; should be carried out
करणीयम्:
TypeVerbal adjective (Gerundive)
Root√कृ (करणीय)
Formकृत्य-प्रत्यय (अनीयर्/यत्-भाव), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विधेय-विशेषणम्
Entities Mentioned
S
state establishmentsR
revenue collectors (implicit)FAQs
It explicitly lists categories that must remain 'pending' until actually executed/collected, limiting premature credit-claiming.
A consolidated assessed target/expected total of revenues—useful for planning and variance checks.