Sutra 43
Devanagari script
नित्यमुदकस्थानमार्गभ्रमच्छन्नपथवप्रप्राकाररक्षावेक्षणं नष्टप्रस्मृतापसृतानां च रक्षणम् ॥ कZ_०२.३६.४३ ॥
Transliteration
nityam udakasthāna-mārga-bhrama-channa-patha-vapra-prākāra-rakṣāvekṣaṇaṃ naṣṭa-prasmṛta-apasṛtānāṃ ca rakṣaṇam.
Translation
जल-स्थानों, मार्गों, भ्रमकारी चौराहों/मोड़ों, छिपे रास्तों, खाइयों/मेड़ों, प्राकार/दीवारों तथा रक्षाव्यवस्था का प्रतिदिन निरीक्षण हो; और जो खो गए हों, भ्रमित/विस्मृत हों या भटक गए हों—उनकी भी रक्षा की जाए।
Word by Word
नित्यम्constantly, regularly
नित्यम्:
TypeAdverb (from adjective)
Rootनित्य
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (नित्यं = सदा)
उदकस्थानwater-place / water-source location
उदकस्थान:
TypeNoun
Rootउदक + स्थान
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपद; सूची-समास में)
मार्गroad, route
मार्ग:
TypeNoun
Rootमार्ग
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (सूची में)
भ्रमpatrol, roaming/rounds
भ्रम:
TypeNoun (action noun)
Rootभ्रम्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (भ्रमः = परिभ्रमण/भ्रमण)
छन्नcovered, concealed
छन्न:
TypeParticiple (past passive) used adjectivally
Rootछद्
Formकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (पथं विशेषयति)
पथpath, track
पथ:
TypeNoun
Rootपथ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (सूची में)
वप्रrampart, embankment
वप्र:
TypeNoun
Rootवप्र
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (सूची में)
प्राकारwall, enclosure, fortification wall
प्राकार:
TypeNoun
Rootप्राकार
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (सूची में)
रक्षाprotection, guarding
रक्षा:
TypeNoun (action noun)
Rootरक्ष्
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (सूची में)
अवेक्षणम्inspection, supervision
अवेक्षणम्:
TypeNoun (action noun)
Rootअव + ईक्ष्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; (अवेक्षण = निरीक्षण)
नष्टlost, missing
नष्ट:
TypeParticiple (past) used adjectivally
Rootनश्
Formकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन-समर्थ (नष्टानाम् इत्यर्थे)
प्रस्मृतforgetful, having forgotten
प्रस्मृत:
TypeParticiple (past) used adjectivally
Rootप्र + स्मृ
Formकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन-समर्थ (प्रस्मृतानाम्)
अपसृतstrayed away, deviated, withdrawn
अपसृत:
TypeParticiple (past) used adjectivally
Rootअप + सृ
Formकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन-समर्थ (अपसृतानाम्)
आनाम्of (them) (genitive plural ending)
आनाम्:
TypePronominal genitive plural ending (part of phrase)
Root(सर्वनाम-प्रत्यय)
Formषष्ठी बहुवचन-प्रत्यय; नष्ट-प्रस्मृत-अपसृत + आनाम् = ‘of those who are lost/forgetful/strayed’
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
रक्षणम्protection, safeguarding
रक्षणम्:
TypeNoun (action noun)
Rootरक्ष्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; (कर्तव्यकर्म-निर्देश)
Entities Mentioned
C
city administration (implied)V
vulnerable persons (lost/strayed)FAQs
It treats physical urban features as security variables; routine audits reduce crime opportunity and improve emergency response.
Security-by-design: maintain and inspect the built environment to prevent disorder and enable rapid control.