Sutra 30

Devanagari script

प्रशीर्णं च पुष्पफलं देवकार्यार्थं व्रीहियवमाग्रयणार्थं श्रोत्रियास्तपस्विनश्चाहरेयुः राशिमूलमुञ्छवृत्तयः ॥ कZ_०२.२४.३० ॥

Transliteration

praśīrṇaṃ ca puṣpaphalaṃ devakāryārthaṃ vrīhiyavamāgrayaṇārthaṃ śrotriyāstapasvinaścāhareyuḥ rāśimūlamuñchavṛttayaḥ

Translation

गिरे हुए फूल-फल देवकार्य/मंदिर-कार्य के लिए एकत्र किए जा सकते हैं। और श्रौत-विद ब्राह्मण (श्रोत्रिय) तथा तपस्वी आग्रयण-यज्ञ के लिए धान और जौ बटोर सकते हैं—वे ढेरों के नीचे से और जड़ों से गिरी हुई बालियाँ/दाने चुनें, उञ्छ-वृत्ति (चुनकर जीवन) अपनाते हुए।

Word by Word

• प्रशीर्णम्: scattered, fallen down (e.g., fallen grains/produce)
• Type: Adjective/Participle
• Root: प्र-शीर्ण (√शॄ/√शृ + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; भूतकृदन्त (क्त), विशेषणम्

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• पुष्पफलम्: flowers and fruits
• Type: Noun
• Root: पुष्प + फल
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; समाहार/द्वन्द्वभावे ‘flowers and fruits’ इत्यर्थे समासवत् प्रयोगः

• देवकार्यार्थम्: for divine/temple purposes (for religious rites)
• Type: Noun (compound used adverbially)
• Root: देव + कार्य + अर्थ
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; प्रयोजनार्थे (अर्थम् = for the purpose of)

• व्रीहियवम्: rice and barley
• Type: Noun
• Root: व्रीहि + यव
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (समाहारद्वन्द्व); ‘rice and barley’

• आग्रयणार्थम्: for the āgrayaṇa (first-fruits/harvest-offering) purpose
• Type: Noun (compound used adverbially)
• Root: आग्रयण + अर्थ
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; प्रयोजनार्थे

• श्रोत्रियाः: Vedic scholars (śrotriyas)
• Type: Noun
• Root: श्रोत्रिय
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

• तपस्विनः: ascetics, practitioners of austerities
• Type: Noun
• Root: तपस्विन्
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• आहरेयुः: should collect/bring (take away)
• Type: Verb
• Root: आ-√हृ
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः बहुवचनम्

• राशिमूलम्: (from) the base of the heap/stack
• Type: Noun/Adjective (compound)
• Root: राशि + मूल
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘राशेः मूलम्’/‘राशिमूलकं’ इत्यर्थे

• उञ्छवृत्तयः: those whose livelihood is gleaning (uñcha-livers)
• Type: Noun (compound)
• Root: उञ्छ + वृत्ति
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; बहुव्रीह्यर्थे ‘उञ्छवृत्तिः यस्य’ इति समुदायार्थः (those whose livelihood is gleaning)

Entities Mentioned

• deva-kārya (ritual establishment)
• śrotriya
• tapasvin
• vrīhi
• yava
• āgrayaṇa

More Details

FAQs

How does this verse balance welfare/religion with state control?

It permits collection for sanctioned ritual and subsistence categories, but narrows it to low-impact sources (fallen produce, gleanings), protecting core revenue while maintaining legitimacy.