Sutra 48
Devanagari script
हरितालमनःशिलाहिङ्गुलुकचूर्णानामन्यतमेन कुरुविन्दचूर्णेन वा वस्त्रं सम्यूह्य यत्परिमृद्नन्ति तत्परिमर्दनम् ॥ कZ_०२.१४.४८ ॥
Transliteration
haritālamanaḥśilāhiṅgulukacūrṇānām anyatamena kuruvindacūrṇena vā vastraṃ samyūhya yat parimṛdnanti tat parimardanam
Translation
हरताल, मनःशिला, हिंगुल आदि के चूर्णों में से किसी एक से या कुरुविन्द-चूर्ण से वस्त्र को रँग/लपेटकर, उससे किसी वस्तु को रगड़कर यदि पदार्थ घिसकर कम कर दें, तो उसे परिमर्दन (रगड़कर घटाना) कहते हैं।
Word by Word
हरिताल-मनःशिला-हिङ्गुलु-कचूर्णानाम्of the powders of orpiment, realgar, cinnabar, etc.
हरिताल-मनःशिला-हिङ्गुलु-कचूर्णानाम्:
TypeNoun
Rootहरिताल/मनःशिला/हिङ्गुलु/कचूर्ण
Formषष्ठी-बहुवचनम् (gen. pl.); समाहार-द्वन्द्वः (हरिताल+मनःशिला+हिङ्गुलु) तत्पुरुषेण ‘कचूर्ण’ इति समासः; ‘…चूर्णानाम्’ = ‘…-कचूर्णानाम्’
अन्यतमेनwith any one (of them)
अन्यतमेन:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्यतम
Formतृतीया-एकवचनम् (instr. sg.), नपुंसकलिङ्गम्; ‘one of (them)’
कुरुविन्द-चूर्णेनor with kuruvinda-powder
कुरुविन्द-चूर्णेन:
TypeNoun
Rootकुरुविन्द/चूर्ण
Formतृतीया-एकवचनम् (instr. sg.), नपुंसकलिङ्गम्; ‘कुरुविन्दस्य चूर्णम्’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
वस्त्रम्cloth
वस्त्रम्:
TypeNoun
Rootवस्त्र
Formद्वितीया-एकवचनम् (acc. sg.), नपुंसकलिङ्गम्
सम्यूह्यhaving thoroughly applied/mixed (it)
सम्यूह्य:
TypeVerb (absolutive)
Rootसम्-ऊह्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); उपसर्गः ‘सम्-’; अर्थः ‘सम्यक् ऊह्य/सम्यक् संमिश्र्य/सम्यक् लेपयित्वा’ (contextual)
यत्that which
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
Formयद्-शब्दः, नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; सम्बन्धक-प्रयोगः ‘that which’
परिमृद्नन्तिthey rub (it) all over / they rub thoroughly
परिमृद्नन्ति:
TypeVerb
Rootपरि-मृद्
Formलट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; उपसर्गः ‘परि-’
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formतद्-शब्दः, नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; अन्वयः ‘that (process)’
परिमर्दनम्(is called) rubbing/polishing
परिमर्दनम्:
TypeNoun (action noun)
Rootपरि-मृद्
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा-एकवचनम्; धातुज-भाववाचक-नाम (action noun)
Entities Mentioned
H
haritāla (orpiment)M
manaḥśilā (realgar)H
hiṅguluka (cinnabar)K
kuruvinda (abrasive material)FAQs
The state should regulate and audit access to abrasives/consumables used in finishing, since they enable covert material removal.