Sutra 43
Devanagari script
तस्माद्वज्रमणिमुक्ताप्रवालरूपाणां जातिरूपवर्णप्रमाणपुद्गललक्षणान्युपलभेत ॥ कZ_०२.१४.४३ ॥
Transliteration
tasmād vajramaṇimuktāpravālarūpāṇāṃ jātirūpavarṇapramāṇapudgalalakṣaṇāny upalabheta
Translation
अतः वज्र, मणि, मुक्ता, प्रवाल आदि के जाति, रूप, वर्ण, प्रमाण, द्रव्य-स्वभाव, और विशिष्ट लक्षणों को प्रत्यक्ष परीक्षण से जानना चाहिए।
Word by Word
तस्मात्therefore; from that (reason)
तस्मात्:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम-प्रातिपदिक; पञ्चमी एकवचन; नपुंसकलिङ्ग (तद्-शब्द)
वज्रdiamond
वज्र:
TypeNoun
Rootवज्र
Formप्रातिपदिक; (समासाङ्ग)
मणिgem
मणि:
TypeNoun
Rootमणि
Formप्रातिपदिक; (समासाङ्ग)
मुक्ताpearl
मुक्ता:
TypeNoun
Rootमुक्ता
Formप्रातिपदिक; (समासाङ्ग)
प्रवालcoral
प्रवाल:
TypeNoun
Rootप्रवाल
Formप्रातिपदिक; (समासाङ्ग)
रूपाणाम्of the forms/varieties
रूपाणाम्:
TypeNoun
Rootरूप
Formषष्ठी बहुवचन; नपुंसकलिङ्ग; समस्तपद: वज्रमणिमुक्ताप्रवाल-रूप (वज्र-मणि-मुक्ता-प्रवालानां रूपाणि)
जातिspecies/class
जाति:
TypeNoun
Rootजाति
Formप्रातिपदिक; (समासाङ्ग)
रूपform/shape
रूप:
TypeNoun
Rootरूप
Formप्रातिपदिक; (समासाङ्ग)
वर्णcolour
वर्ण:
TypeNoun
Rootवर्ण
Formप्रातिपदिक; (समासाङ्ग)
प्रमाणmeasure/size
प्रमाण:
TypeNoun
Rootप्रमाण
Formप्रातिपदिक; (समासाङ्ग)
पुद्गलsubstance/individual material
पुद्गल:
TypeNoun
Rootपुद्गल
Formप्रातिपदिक; (समासाङ्ग)
लक्षणानिcharacteristics/identifying marks
लक्षणानि:
TypeNoun
Rootलक्षण
Formप्रथमा/द्वितीया बहुवचन; नपुंसकलिङ्ग; समस्तपद: जातिरूपवर्णप्रमाणपुद्गललक्षणानि (जाति-रूप-वर्ण-प्रमाण-पुद्गल-लक्षणानि)
उपलभेतshould ascertain/observe
उपलभेत:
TypeVerb
Rootउप-लभ्
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन; वर्तमानकाल-आश्रय (injunctive/optative sense): ‘should ascertain/should observe’
Entities Mentioned
V
vajra (diamond)M
maṇi (gem)M
mukta (pearl)P
pravāla (coral)S
state examiner/inspector (implied)FAQs
He defines a practical inspection checklist that enables consistent valuation, detection of substitution/adulteration, and accountability in state-controlled trade and stores.