Adhyaya 45: Ritual Procedure for Worship of Rāma and Lakṣmaṇa in the Month of Jyeṣṭha

Verse 1

दुर्वासा उवाच । ज्येष्ठमासेऽप्येवमेवं संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ४५.१ ॥

દુર્વાસા બોલ્યા—જ્યેષ્ઠ માસમાં પણ આ રીતે વિધિપૂર્વક સંકલ્પ કરીને મનુષ્યે નાનાવિધ શુભ પુષ્પોથી પરમ દેવનું અર્ચન કરવું જોઈએ.

Verse 2

नमो रामाभिरामाय पादौ पूर्वं समर्चयेत् । त्रिविक्रमायेति कटिं धृतविश्वाय चोदरम् ॥ ४५.२ ॥

‘નમો રામાભિરામાય’ કહીને પ્રથમ પગલાંનું અર્ચન કરવું. પછી ‘ત્રિવિક્રમાય’ કહીને કમરનું, અને ‘ધૃતવિશ્વાય’ કહીને ઉદરનું અર્ચન કરવું.

Verse 3

उरः संवत्सरायेति कण्ठं संवर्त्तकाय च । सर्वास्त्रधारिणे बाहू स्वनाम्ना अब्जरथाङ्गकौ ॥ ४५.३ ॥

‘સંવત્સરાય’ કહીને ઉરઃસ્થળનું, અને ‘સંવર્ત્તકાય’ કહીને કણ્ઠનું અર્ચન કરવું. સર્વાસ્ત્રધારી બંને ભુજાઓ પોતાના નામોથી ‘અબ્જરથ’ અને ‘અંગક’ તરીકે અર્ચિત થાય.

Verse 4

सहस्रशीर्षेऽभ्यर्च्य शिरस्तस्य महात्मनः । एवमभ्यर्च्य विधिवत् प्रागुक्तं कुम्भं विन्यसेत् ॥ ४५.४ ॥

‘સહસ્રશીર્ષ’ નામે દેવનું પૂજન કરીને, તે મહાત્માના શિરનું પણ વિધિપૂર્વક અર્ચન કરવું. આમ નિયમસર પૂજા કરીને, અગાઉ જણાવેલ કુંભને યથાસ્થાને સ્થાપિત કરવો.

Verse 5

प्राग्वद् वस्त्रयुगच्छन्नौ सौवर्णौ रामलक्ष्मणौ । अर्चयित्वा विधानॆन प्रभाते ब्राह्मणाय तौ । दातव्यौ मनसा काममीहता पुरुषेण तु ॥ ४५.५ ॥

પૂર્વવત્ વસ્ત્રયુગલથી ઢાંકેલાં સુવર્ણ રામ-લક્ષ્મણનાં પ્રતિમાદ્વયનું વિધાનપૂર્વક પૂજન કરીને, પ્રભાતે ઇચ્છિત કામસિદ્ધિ ઇચ્છનાર પુરુષે તે બ્રાહ્મણને દાન આપવું.

Verse 6

अपुत्रेण पुरा पृष्टो राज्ञा दशरथेन च । पुत्रकामपरः पश्चाद् वसिष्ठः परमार्चितः ॥ ४५.६ ॥

પૂર્વે પુત્રહીન રાજા દશરથે તેમને પ્રશ્ન કર્યો; ત્યારબાદ પુત્રપ્રાપ્તિની ઇચ્છાથી વસિષ્ઠને પરમ શ્રદ્ધાથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.

Verse 7

इदमेव विधानं तु कथयामास स द्विजः । प्राग्राहस्यं विदित्वा तु स राजा कृतवानिदम् ॥ ४५.७ ॥

તે દ્વિજે આ જ વિધાન યોગ્ય રીતે સમજાવ્યું; અને રાજાએ પૂર્વોક્ત રહસ્ય/ઉપદેશ જાણી તે મુજબ આચરણ કર્યું.

Verse 8

तस्य पुत्रः स्वयं जज्ञे रामनामाऽसुतो बली । चतुर्द्धा सोऽव्ययो विष्णुः परितुष्टो महामुने । एतदैहिकमाख्यातं पारत्रिकमतः शृणु ॥ ४५.८ ॥

તેનાથી સ્વયં રામ નામનો બલવાન પુત્ર જન્મ્યો. હે મહામુને, ચતુર્ધા પ્રગટ થયેલા અવ્યય વિષ્ણુ પ્રસન્ન થયા. આ ઇહલોક સંબંધિત કહ્યું; હવે પરલોક સંબંધિત સાંભળો.

Verse 9

तावद् भोगान् भुञ्जते स्वर्गसंस्थो यावदिन्द्राः दश च द्विद्विसंख्याः । अतीतकाले पुनरेत्य मर्त्यो भवेत राजा शतयज्ञयाजी । नश्यन्ति पापानि च तस्य पुंसः प्राप्नोति निर्वाणमलं च शाश्वतम् ॥ ४५.९ ॥

સ્વર્ગમાં સ્થિત રહી તે તેટલા સમય સુધી ભોગો ભોગવે છે, જેટલો દસ ઇન્દ્રો તથા તેમની દ્વિગુણ સંખ્યાના ઇન્દ્રોનો કાળ રહે. તે કાળ વીતી ગયા પછી મર્ત્ય ફરી માનવલોકમાં આવી શતયજ્ઞ કરનાર રાજા બને છે. તેના પાપો નાશ પામે છે અને તે શાશ્વત, નિર્મળ નિર્વાણ (મોક્ષ) પ્રાપ્ત કરે છે.