Adhyaya 214: The Glory of Gokarṇa: Description of Nandikeśvara’s Boon and the Assembly of Deities on Mount Muñjavat

Verse 1

पुनर्गोकरणमाहात्म्यनन्दीकेश्वरवरप्रदानवर्णनम् ॥ ब्रह्मोवाच ॥ अन्तर्हितं ततस्तस्मिन्भवे वै भूतनायके ॥ बभूव दिव्यः स तदा नन्दी गणचमूपतिः ॥

ફરી ગોકર્ણ-માહાત્મ્યમાં નન્દીકેશ્વરને વરદાન આપવાનો વર્ણન. બ્રહ્માએ કહ્યું— ભૂતનાયક અંતર્હિત થયા પછી નન્દી દિવ્ય બની ગણસેનાનો અધિપતિ થયો.

Verse 2

चतुर्भुजस्त्रिनयनो दिव्यसंस्थानसंस्थितः ॥ दिव्यवर्णवपुश्चारुर्दिव्यागुरुसमन्वितः ॥

તે ચતુર્ભુજ અને ત્રિનયન હતો, દિવ્ય આકારમાં સ્થિત; તેનું શરીર તેજસ્વી દિવ્ય વર્ણથી સુંદર હતું અને તે દિવ્ય અગરુ-સુગંધથી યુક્ત હતો.

Verse 3

त्रिशूली परिघी दण्डी पिनाकी मौञ्जमेखली ॥ शुशुभे तेजसा तत्र द्वितीय इव शङ्करः ॥

ત્રિશૂલ, પરિઘસમાન ગદા અને દંડ ધારણ કરીને, પિનાક ધનુષ્ય લઈને તથા મૂંઝ ઘાસની મેખલા બાંધી, તે ત્યાં તેજથી એવો શોભ્યો કે જાણે બીજો શંકર (શિવ) હોય.

Verse 4

आस्थितः पादमाकृष्य ह्याह्वयन्निव स द्विजः ॥ त्रिभिः क्रमैः क्रान्तुमनास्त्रिविक्रम इवोद्‍यतः ॥

એ દ્વિજ પગ પાછો ખેંચીને સ્થિર ઊભો રહ્યો, જાણે પડકાર આપતો હોય; ત્રણ પગલાંમાં આગળ વધવા ઉત્સુક—ત્રિવિક્રમ સમાન જણાયો.

Verse 5

तं दृष्ट्वा खेचराः सर्वा देवताः परिशङ्किताः ॥ आख्यातुं पुरुहूताय सम्भ्रान्ताः प्रययुर्दिवम् ॥

તેને જોઈ સર્વ ખેચર દેવતાઓ શંકિત થયા; ગભરાટમાં પુરુહૂત (ઇન્દ્ર)ને વાત જણાવવા તેઓ સ્વર્ગે ગયા.

Verse 6

अर्बुदो न्यर्बुदबलस्तथा चक्षुःश्रवादिपः ॥ विद्युज्जिह्वो द्विजेह्वेन्द्र शङ्खवर्च्चा महाद्युतिः ॥

અર્બુદ, ન્યર્બુદબલ તથા ચક્ષુઃશ્રવાદિપ; વિદ્યુજ્જિહ્વ, દ્વિજેહ્વેન્દ્ર અને મહાદ્યુતિ શંખવર્ચા—આ (તેમામાં) ઉલ્લેખિત હતા.

Verse 7

तेभ्यः श्रुत्वा सहस्राक्षः सर्वे चान्ये दिवौकसः ॥ विषादं परमं गत्वा चिन्तामापेदिरे भृशम् ॥

તેમની પાસેથી સાંભળીને સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) અને અન્ય બધા દિવૌકસ પરમ વિષાદમાં પડી ગયા અને ભારે ચિંતામાં ગરકાવ થયા.

Verse 8

अयं कश्चिद्वरं लब्ध्वा ह्युमाकान्तान्महेश्वरात् ॥ अत्यूर्जितबलः श्रीमान्स्त्रैलोक्यं प्राप्स्यति ध्रुवम् ॥

આ પુરુષ ઉમાકાંત મહેશ્વર પાસેથી વર મેળવી અત્યંત બળવાન અને શ્રીસમ્પન્ન થયો છે; નિશ્ચયે તે ત્રિલોક પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 9

यादृशोऽस्य महोत्साहस्तेजोबलसमन्वितः ॥ नूनमेष महासत्त्वो हरेत्स्थानं दिवौकसाम् ॥

તેનો મહોત્સાહ અને તેજ તથા બળનો સંયોગ જોતા, નિશ્ચયે આ મહાસત્ત્વ સ્વર્ગવાસીઓનું સ્થાન હરી લેશે.

Verse 10

यावच्चैवोजसा नाकमसौ चङ्क्रमते प्रभुः ॥ प्रसादयामो वरदं तावदेव महेश्वरम् ॥

જ્યાં સુધી તે પ્રભુ પોતાના ઓજથી સ્વર્ગમાં વિહરે છે, ત્યાં સુધી જ આપણે વરદ મહેશ્વરને પ્રસન્ન કરીએ.

Verse 11

विधाता भगवान्विष्णुः प्रभुस्त्रिभुवनेश्वरः ॥ अभ्यधावंस्ततः सोऽथ स हि जानाति हृद्गतम् ॥

પછી વિધાતા ભગવાન વિષ્ણુ—પ્રભુ, ત્રિભુવનેશ્વર—ની પાસે તેઓ દોડી ગયા; કારણ કે તે હૃદયમાં રહેલું જાણે છે.

Verse 12

कृतेन तेन विबुधाः पश्यन्ति मुनयश्च तं ॥ ततः स भगवान्विष्णुः सहदेवः सधात्रिकः ॥

તે કાર્ય સિદ્ધ થતાં દેવો અને મુનિઓ તેમને દર્શન કરે છે; ત્યારબાદ ભગવાન વિષ્ણુ દેવતાઓ સહિત અને ધાતૃ સાથે આગળ પ્રસ્થાન કરે છે.

Verse 13

जगाम तत्र यत्रासौ नन्दी तिष्ठति देववत् ॥ नन्द्युवाच ॥ सफलं जीवितं मेऽद्य सफलश्च परिश्रमः ॥

તે ત્યાં ગયો જ્યાં નંદી દેવતુલ્ય ઊભો હતો. નંદીએ કહ્યું—આજે મારું જીવન સફળ છે અને મારો પરિશ્રમ પણ સફળ થયો છે.

Verse 14

यन्मे दृष्टः सुराध्यक्षः सर्वलोकगुरुर्हरिः ॥ पर्याप्तं तन्ममाद्येह कृतकृत्योऽस्मि तेन वै ॥

કારણ કે મેં હરિને દર્શન કર્યું છે—દેવોના અધિપતિ, સર્વ લોકોના ગુરુ—આજે અહીં મારા માટે એટલું જ પૂરતું છે; એથી જ હું કૃતકૃત્ય થયો છું.

Verse 15

यच्च मे प्रभुरव्यग्रः प्रीतः पापहरो हरः ॥ विधाय पार्षदत्वं मे वरानिष्टान्ददौ शिवः ॥

અને મારા પ્રભુ—અવ્યગ્ર અને પ્રસન્ન—પાપહર હરએ મને પોતાનો પારષદ બનાવી, શિવે મને ઇચ્છિત વરદાન આપ્યાં.

Verse 16

परो मेऽनुग्रहः सोऽत्र पूतोऽस्मि खलु साम्प्रतम् ॥ यच्छोक्तं विधिना वाक्यं देवान्प्रति महात्मना ॥

અહીં મારા પર એ જ પરમ અનુગ્રહ થયો છે; નિશ્ચયે હું હવે પવિત્ર થયો છું. અને મહાત્મા વિધિ (બ્રહ્મા) એ દેવો પ્રત્યે જે વચન કહ્યું હતું—

Verse 17

मामुद्दिश्य हितं तथ्यं तथैव च न चान्यथा ॥ यन्मां देवर्षयः प्रीत्या समागत्य प्रियंवदाः ॥

—એ વચન મને ઉદ્દેશીને હિતકારક અને સત્ય હતું; એવું જ, અન્યથા નહીં. અને દેવર્ષિઓ પ્રેમથી, મધુર વાણી બોલતા, એકત્ર થઈ મારી પાસે આવ્યા—

Verse 18

तेनास्मि परमप्रीत आदृतः परमेṣ्ठिना ॥ देवा ऊचुः ॥ वयं तं वरदं देवं द्रक्ष्यामस्ते वरप्रदम् ॥

આથી હું અત્યંત પ્રસન્ન છું અને પરમેષ્ઠિ (બ્રહ્મા) દ્વારા આદર પામ્યો છું। દેવોએ કહ્યું—અમે તે વરદ દેવને દર્શન કરીશું, જે તને વર આપે છે।

Verse 19

तवैष तपसा तुष्टः स्वयं प्रत्यक्षताङ्गतः ॥ इत्युक्तवन्तस्ते देवाः पुनरूचुर्द्विजोत्तमम् ॥

તારા તપથી તે પ્રસન્ન થયો છે; તે સ્વયં પ્રત્યક્ષ રૂપે પ્રગટ થયો છે। એમ કહી તે દેવોએ ફરી દ્વિજોત્તમને સંબોધ્યો।

Verse 20

न जाने कुत्र वा देवं कुत्रास्ते तद्गवेष्यताम् ॥ सनत्कुमार उवाच ॥ किमत्र नन्दिनं देवो येनासौ नोक्तवान्प्रभुम् ॥

મને ખબર નથી દેવ ક્યાં છે, તે ક્યાં ઊભો છે; તેનું શોધકામ કરવું જોઈએ। સનત્કુમાર બોલ્યા—અહીં નંદિન વિષે એવું શું છે કે દેવએ પ્રભુનું નામ કહ્યું નથી?

Verse 21

तन्मे कथय देवेश गुह्यं किं चास्ति शूलिनः ॥ ब्रह्मोवाच ॥ यदुक्तवान्महेशानो नाख्येयोऽस्मि पुरान्जनि ॥

અતએવ કહો, હે દેવેશ! શૂલધારી (શિવ) વિષે કયું ગુપ્ત રહસ્ય છે? બ્રહ્મા બોલ્યા—મહેશાને જે કહ્યું—‘હે પુરાંજની, હું પ્રગટ કરીને કહેવા યોગ્ય નથી’—

Verse 22

किमुक्तवान्महादेवो नन्दिनं तच्छृणुष्व मे ॥ ईश्वर उवाच ॥ अस्ति कश्चित्समुद्देशः क्षितेः सिद्धोऽद्रिसङ्कटः

મહાદેવે નંદિનને શું કહ્યું તે મારી પાસેથી સાંભળો। ઈશ્વરે કહ્યું—પૃથ્વી પર એક વિશેષ પ્રદેશ છે; તે સિદ્ધ છે, પર્વતીય સંકટોથી ઘેરાયેલો અને દુર્ગમ છે।

Verse 23

पारे हिमवतः पुण्ये तपोवनगणैर्युतः ॥ तत्र श्लेष्मातको नाम वसते पन्नगोत्तमः

પવિત્ર હિમવતના પાર, તપોવનના સમૂહોથી યુક્ત એવા પુણ્ય પ્રદેશમાં શ્લેષ્માતક નામનો નાગશ્રેષ્ઠ વસે છે।

Verse 24

सोऽनुग्राह्यो मयावश्यं तपसा दग्धकिल्बिषः ॥ तदभ्याशे च रुचिरं न चासौ वानराश्रयः

તે નિશ્ચયે મારા અનુગ્રહને પાત્ર છે, કારણ કે તપસ્યાથી તેના દોષો દગ્ધ થઈ ગયા છે। અને તેની નજીક એક રમણીય સ્થાન છે, પરંતુ તે વાનરોનું આશ્રય નથી।

Verse 25

तस्य नाम्ना च तत्स्थानं दिव्यं चिरतपोभृतम् ॥ श्लेष्मातकवनं नाम पुण्यशीलशिलोच्चयम्

તેના નામથી જ તે સ્થાન—દિવ્ય અને દીર્ઘ તપસ્યાધારી—પ્રસિદ્ધ થયું। તેનું નામ ‘શ્લેષ્માતકવન’ પડ્યું, પુણ્યશીલ શિલાઓનો ઊંચો સમૂહ।

Verse 26

मृगरूपेण चरता तत्र वै त्रिदशा मया ॥ द्रष्टव्याः सञ्जिघृतक्षन्तः खिन्नाश्चान्वेषणे मम

હું ત્યાં મૃગરૂપે ફરતો હતો; ત્યારે ત્રિદશ દેવતાઓને મેં ખરેખર જોયા—તેઓ એકત્ર થઈ કષ્ટ સહન કરતા અને મારી શોધમાં થાકી ગયા હતા।

Verse 27

नाख्यातव्यं त्वया तेषां देवताप्सरसामिदम् ॥ अनुगृह्य वरैस्तैश्च तत्रैवान्तरधी यत

આ વાત તે દેવતાઓ અને અપ્સરાઓને તારે જણાવવી નહીં। તેમને વરદાનોથી અનુગ્રહ કરીને તે ત્યાં જ અંતર્ધાન થયો।

Verse 28

विद्योतयन्दिशः सर्वास्त्रिदशैः परिवारितः ॥ बालकेन्दुनिभं दिव्यमर्चितं दिव्यबिन्दुभिः

બધી દિશાઓને પ્રકાશિત કરતો, ત્રિદશો દ્વારા પરિભ્રમિત, બાલચંદ્ર સમો દિવ્ય સ્વરૂપ પ્રગટ થયું; તે દિવ્ય બિંદુઓથી અલંકૃત અને અર્ચિત હતું।

Verse 29

गणावृतश्च वरदो वरुणो यादसांपतिः ॥ वज्रस्फटिकचित्रेण विमाननातितेजसा

અને વરુણ—યાદસાંપતિ (જલચરોના સ્વામી), વરદાતા—ગણોથી પરિભ્રમિત થઈ, વજ્ર અને સ્ફટિકના ચિત્રોથી શોભિત અતિ તેજસ્વી વિમાનમાં આવ્યો।

Verse 30

तप्तकाञ्चनवर्णेन रत्नचित्रेण भास्वता ॥ विमाननागतः शृङ्गे द्योतयन्बै धनाधिपः

અને ધનાધિપ (કુબેર) તપ્ત કાંસ્યન સમા સુવર્ણવર્ણનો, રત્નચિત્રોથી શોભિત ભાસ્વાન વિમાનમાં આવી, શિખરને પ્રકાશિત કરતો રહ્યો।

Verse 31

विमानशतकोटीभिरागतो यक्षराक्षसैः ॥ श्रीमद्भिर्बहुभिर्दिव्यैर्विमानैः सूर्यसन्निभैः

તે યક્ષો અને રાક્ષસો સાથે આવ્યો; શતકોટી વિમાનો સાથે—અनेक શ્રીમંત, દિવ્ય વિમાનો, સૂર્ય સમા તેજસ્વી।

Verse 32

अधिष्ठितः सुकृतिभिः प्रायाद्वैवस्वतोपमः ॥ चन्द्रादित्यौ ग्रहाः सर्वे समग्रं त्वृक्षमण्डलम् ॥

પુણ્યશીલોથી અધિષ્ઠિત થઈ, વૈવસ્વત (યમ) સમાન તે પ્રસ્થાન કર્યો। ચંદ્ર-આદિત્ય, સર્વ ગ્રહો અને સમગ્ર નક્ષત્રમંડળ પણ એકસાથે ઉપસ્થિત/પ્રવૃત્ત થયું।

Verse 33

विमानैरग्नितुल्याभैराजग्मुः खान्महीधरम् ॥ रुद्रास्त्वेकादशा याताः सूर्याः द्वादश चैव तु ॥

અગ્નિસમાન તેજસ્વી વિમાનોમાં તેઓ આકાશમાર્ગે પર્વત પર આવ્યા. એકાદશ રુદ્રો અને તેમ જ દ્વાદશ આદિત્યો (સૂર્યદેવતાઓ) પણ પહોંચ્યા.

Verse 34

आगतावश्विनौ देवौ मौञ्जवन्तं महागिरिम् ॥ विश्वेदेवाश्च साध्याश्च गुरुश्च तपसान्वितः ॥

બે અશ્વિની દેવો મહાગિરિ મૌઞ્જવન્ત પર આવ્યા. વિશ્વેદેવો, સાધ્યો અને તપોબળથી યુક્ત ગુરુ (બૃહસ્પતિ) પણ આવ્યા.

Verse 35

संचाद्यैरावतपथं सहसाभ्याययुर्द्रुतम् ॥ स्कन्दश्चैव विशाखश्च भगवांश्च विनायकः ॥

ઐરાવત-પથને પાર કરીને તેઓ સહસા ઝડપથી નજીક આવ્યા. સ્કંદ, વિશાખ અને ભગવાન વિનાયક પણ [ત્યાં] આવ્યા.

Verse 36

संप्राप्तस्तं गिरिवरं मयूरशतनादितम् ॥ नारदस्तुम्बुरुश्चैव विश्वावसुपरावसू ॥

તેઓ તે શ્રેષ્ઠ પર્વત પર પહોંચ્યા, જે સૈકડો મોરોના નાદથી ગુંજતો હતો. નારદ, તુમ્બુરુ તેમજ વિશ્વાવસુ અને પરાવસુ પણ [આવ્યા].

Verse 37

हाहाहूहूस्तथा चान्ये सर्वे गन्धर्वसत्तमाः ॥ वैहायसैर्यानवरैर्विविधैर्वासवाज्ञया ॥

હાહા, હૂહૂ તથા અન્ય સર્વ શ્રેષ્ઠ ગંધર્વો પણ વાસવ (ઇન્દ્ર)ની આજ્ઞાથી વિવિધ ઉત્તમ વૈહાયસ યાનોમાં [ત્યાં] આવ્યા.

Verse 38

गुह्यकाश्च महात्मानः सर्व एव समागताः ॥ गन्धकाली घृताची च बुद्धा गौरी तिलोत्तमा ॥

ગુહ્યક નામના મહાત્માઓ સર્વે એકત્ર થયા. ગંધકાળી, ઘૃતાચી, બુદ્ધા, ગૌરી અને તિલોત્તમા પણ ત્યાં આવ્યા.

Verse 39

सिन्धुश्च पुरुषश्चैव सरयूश्च महानदी ॥ ताम्रारुणा चारुभागा वितस्ता कौशिकी तथा ॥

સિંધુ, પુરુષ અને મહાનદી સરયૂ પણ આવ્યા; તેમજ તામ્રારુણા, ચારુભાગા, વિતસ્તા અને કૌશિકી પણ આવ્યા.

Verse 40

उर्वशी मेनका रम्भा पञ्चस्या च तथापरा ॥ एताश्चान्याश्च तच्छैलमाजग्मुर्देवयोषितः ॥

ઉર્વશી, મેનકા, રંભા, પંચસ્યા તથા અન્ય પણ—આ દેવયોષિતાઓ તે પર્વત પર આવી પહોંચ્યાં.

Verse 41

पुलस्त्योऽत्रिर्मरीचिश्च वसिष्ठो भृगुरेव च ॥ कश्यपः पुलहश्चापि विश्वामित्रोऽथ गौतमः ॥

પુલસ્ત્ય, અત્રિ, મરીચિ, વસિષ્ઠ અને ભૃગુ; કશ્યપ અને પુલહ પણ; ત્યારબાદ વિશ્વામિત્ર અને ગૌતમ પણ એકત્ર થયા.

Verse 42

भारद्वाजोऽग्निवेश्यश्च तथा वृद्धपराशरः ॥ मार्कण्डेयोऽङ्गिरा गर्गः संवर्त्तः क्रतुरेव च ॥

ભારદ્વાજ, અગ્નિવેશ્ય તથા વૃદ્ધ-પરાશર; માર્કંડેય, અંગિરા, ગર્ગ, સંવર્ત્ત અને ક્રતુ પણ (ત્યાં ઉપસ્થિત હતા).

Verse 43

मरीचिर्जमदग्निश्च भार्गवश्च्यवनस्तथा ॥ नियोगान्मम विष्णोश्च शक्रस्य त्रिदिवस्पतेः ॥

મરીચિ, જમદગ્નિ, ભાર્ગવ અને ચ્યવન પણ—એ બધા મારા, વિષ્ણુના તથા ત્રિદિવોના અધિપતિ શક્ર (ઇન્દ્ર)ના નિયોગથી આવ્યા।

Verse 44

पुण्या सरस्वती कोका नर्मदा बाहुदा तथा ॥ शतद्रूश्च विपाशा च गण्डकी च सरिद्वरा ॥

પુણ્યા, સરસ્વતી, કોકા, નર્મદા તથા બાહુદા; અને શતદ્રૂ, વિપાશા તથા ગંડકી—આ ઉત્તમ નદીઓ અહીં ગણાવવામાં આવી છે.

Verse 45

गोदावरी च वेणी च तापी च सरिदुत्तमा ॥ करतोया स शीता च तथा चीरवती नदी ॥

ગોદાવરી, વેણી અને તાપી—આ ઉત્તમ નદીઓ; તેમજ કરતોયા, શીતા અને ચીરવતી નદી પણ અહીં ઉલ્લેખિત છે.

Verse 46

नन्दा च परनन्दा च तथा चर्मण्वती नदी ॥ पर्णाशा दैविका चैव वितस्ता च तथापरा ॥

નંદા અને પરનંદા, તેમજ ચર્મણ્વતી નદી; પર્ણાશા અને દૈવિકા પણ, તથા વિતસ્તા અને બીજી એક પણ અહીં ગણવામાં આવી છે.

Verse 47

अन्यानि चापि मेदिन्यां तीर्थान्यायतनानि च ॥

અને ધરતી પર અન્ય પણ અનેક તીર્થો તથા આયતનો (પવિત્ર દેવસ્થાનો) પણ છે.

Verse 48

निजस्वरूपेणाजग्मुस्तत्र पुण्यान्यनेकशः ॥ उपागतानि चेन्द्रस्य नियोगादुत्तमं गिरिम् ॥

તેઓ પોતાના-પોતાના સ્વરૂપે ત્યાં આવ્યા; અનેક પવિત્ર તત્ત્વો/તીર્થરૂપો પણ બહુ સંખ્યામાં આવ્યા, અને ઇન્દ્રના નિયોગથી તે ઉત્તમ પર્વત પર પહોંચ્યા।

Verse 49

शैलोत्तमो महामेरुः कैलासो गन्धमादनः ॥ हिमवान्हेमकूटश्च निषधश्च महागिरिः ॥

પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ મહામેરુ, કૈલાસ, ગંધમાદન, હિમવાન, હેમકૂટ અને નિષધ—આ મહાગિરીઓ (ઉલ્લેખિત છે)।

Verse 50

विन्ध्यो महेन्द्रः सह्यश्च मलयो दर्दुरस्तथा ॥ माल्यवांश्चित्रकूटश्च तथा द्रोणः शिलोच्चयः ॥

વિંધ્ય, મહેન્દ્ર, સહ્ય, મલય અને દાર્દુર; માલ્યવાન, ચિત્રકૂટ તથા દ્રોણ અને શિલોચ્ચય (પણ ઉલ્લેખિત છે)।

Verse 51

श्रीपर्वतो लतावेष्टः पारियात्रश्च शैलराट् ॥ आगताः सर्व एवैते शैलेन्द्राः काननौकसः ॥

શ્રીપર્વત, લતાવેષ્ટ અને પર્વતરાજ પારિયાત્ર—આ બધા વનવાસી શૈલેન્દ્રો ત્યાં આવી પહોંચ્યા।

Verse 52

सर्वे यज्ञाः सर्वविद्या वेदाश्चत्वार एव च ॥ धर्मः सत्यं दमः स्वर्गः कपिलश्च महानृषिः

સમસ્ત યજ્ઞો, સમસ્ત વિદ્યાઓ અને ચારેય વેદો; ધર્મ, સત્ય, દમ (સંયમ) અને સ્વર્ગ; તથા મહર્ષિ કપિલ—આ બધું ત્યાં સમવેત થયું હતું।

Verse 53

वासुकिश्च महाभागश्चामृताशी भुजङ्गराट् ॥ ज्वलत्फणासहस्रेण अनन्तश्च धराधरः

અમૃતભોજી મહાભાગ્યવાન સર્પરાજ વાસુકિ તથા સહસ્ર જ્વલંત ફણો ધરાવનાર ધરાધર અનંત પણ (ત્યાં) ઉપસ્થિત હતા।

Verse 54

फणीन्द्रो धृतराष्ट्रश्च किर्मीराङ्गश्च नागराट् ॥ अम्भोधरश्च स श्रीमान्नागराजो महाद्युतिः

ફણીન્દ્ર, ધૃતરાષ્ટ્ર અને કિર્મીરાંગ—આ સર્પરાજો; તેમજ શ્રીમાન, મહાદ્યુતિ ધરાવનાર નાગરાજ અંભોધર પણ (ત્યાં) ઉપસ્થિત હતા।

Verse 55

फणाशतधरो रूपी भूरिशृङ्ग इवाचलः ॥ अरिमेजयसंयुक्तः प्रज्ञावान् भुजगेश्वरः

સો ફણો ધારણ કરનાર રૂપવાન—ઘણા શિખરોવાળા પર્વત સમાન; ‘અરિમેજય’ સાથે સંયુક્ત, પ્રજ્ઞાવાન ભુજગેશ્વર (ત્યાં) ઉપસ્થિત હતો।

Verse 56

विनतो नागराजश्च कम्बलाश्वतरौ तथा ॥ भुजगाधिपतिर्वीर एलापत्रस्तथैव च

વિનત નામના નાગરાજ, તેમજ કમ્બલ અને અશ્વતર; અને વીર ભુજગાધિપતિ એલાપત્ર પણ (ત્યાં) ઉપસ્થિત હતો।

Verse 57

उरगानामधिपती कर्कोटकधनञ्जयौ ॥ एवमाद्याः समायाता भुजगेन्द्रा महाबलाः

ઉરગોના અધિપતિ કર્કોટક અને ધનંજય; આ રીતે આદિ અનેક મહાબલ ભુજગેન્દ્રો (ત્યાં) સમાગમ થયા।

Verse 58

अहोरात्र तथा पक्षाः मासाः संवत्सरास्तथा ॥ द्यौर्मेदिनी दिशश्चैव विदिशश्च समागताः

દિવસ-રાત, પક્ષો, માસો અને વર્ષો; આકાશ અને પૃથ્વી; તેમજ દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ—બધાં એકત્ર થયા.

Verse 59

तस्मिन्देवसमाजे तु रम्ये शैलेन्द्रमूर्द्धनि ॥ पुष्पाणि मुमुचुस्तत्र तरवो ह्यनिलार्दिताः

તે રમ્ય દેવસમાજમાં, પર્વતરાજના શિખરે, પવનથી હલાયેલા વૃક્ષોએ ત્યાં પુષ્પો વરસાવ્યા.

Verse 60

प्रगीताः देवगन्धर्वाः प्रनृत्ताप्सरसां गणाः ॥ पक्षिणः संप्रहृष्टाश्च कूजन्ति मधुरं तदा

દિવ્ય ગંધર્વોએ ગાન કર્યું; અપ્સરાઓના સમૂહોએ નૃત્ય કર્યું; અને પક્ષીઓ પણ હર્ષિત થઈ ત્યારે મધુર કૂજન કરવા લાગ્યા.

Verse 61

पुण्यगन्धाः सुखस्पर्शास्तत्र वान्ति च वायवः ॥ एवमागत्य ते सर्वे देवा विष्णुपुरोगमाः

ત્યાં પુણ્ય સુગંધ અને સુખદ સ્પર્શ ધરાવતા પવનો વહેતા હતા. આ રીતે વિષ્ણુને અગ્રે રાખી બધા દેવો ત્યાં આવ્યા.

Verse 62

ततश्चैवागतैर्देवैर्यक्षैः सिद्धैश्च सर्वशः॥ आपूर्यत गिरेः शृङ्गे वेला काले यथोदधेः॥

પછી સર્વ દિશાઓથી આવેલા દેવો, યક્ષો અને સિદ્ધોથી પર્વતશિખર ભરાઈ ગયું—જેમ જ્વારના સમયે સમુદ્ર પરિપૂર્ણ થાય છે.

Verse 63

श्रिया ज्वलन्तं ददृशुर्नन्दिनं पुरतः स्थितम्॥ स च तानागतान्द्रष्ट्वा गन्धर्वाप्सरसां गणान्॥

તેઓએ શ્રીથી જ્વલંત નંદીને પોતાના સમક્ષ ઊભેલો જોયો. અને તેણે પણ આવેલા ગંધર્વો તથા અપ્સરાઓના ગણોને જોઈ.

Verse 64

सम्भ्रान्तः सहसा तेभ्यो नमस्कर्तुं प्रचक्रमे॥ नमस्कृत्य च तान्सर्वान् स्वागतानभिभाष्य च॥

અચાનક સંભ્રમથી તેણે તેમને નમસ્કાર કરવાનું શરૂ કર્યું. અને સૌને પ્રણામ કરીને, સ્વાગતવચનો પણ કહ્યા.

Verse 65

सिद्धचारणसङ्घाश्च विद्याश्चाप्सरसाङ्गणाः॥ सत्कृतं देवदेवेन गणास्तमभिपूजयन्॥

સિદ્ધ-ચારણોના સંઘો, વિદ્યાગણો અને અપ્સરાઓના સમૂહો—દેવોના દેવ દ્વારા સત્કૃત થયા પછી—તેઓએ પણ તેને ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યો.

Verse 66

अर्घ्यपाद्यादिभिः शीघ्रमासनैश्च न्यमन्त्रयत्॥ प्रणिधानेन तस्यार्थं श्रुत्वा तत्प्रतिपूजयेत्॥

અર્ઘ્ય, પાદ્ય વગેરે અર્પણ કરીને અને આસનો આપીને તેણે ત્વરિત તેમને આમંત્રિત કર્યા. અતિથિના આગમનનો હેતુ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળી, તે મુજબ પ્રતિપૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 67

आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्चाश्विनावपि॥ साध्या विश्वे सगन्धर्वा गुह्यकाश्च प्रपूजयेत्॥

આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, મરુતો તથા અશ્વિનીકુમારો; સાધ્યો, વિશ્વેદેવો ગંધર્વો સહિત, અને ગુહ્યકોને પણ વિધિપૂર્વક પૂજવા જોઈએ.

Verse 68

विश्वावसुर्हाहाहू तथा नारदतुम्बुरू॥ चित्रसेनादयः सर्वे गन्धर्वास्तमपूजयन्॥

વિશ્વાવસુ, હાહાહૂ તથા નારદ અને તુંબુરુ—અને ચિત્રસેન આદિ સર્વ ગંધર્વોએ—તેમનું શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજન કર્યું.

Verse 69

तं वासुकिप्रभृतयः पन्नगेन्द्रा महौजसः॥ सौम्यमभ्यर्चयन्ति स्म दृष्ट्वा नन्दीश्वरं तथा॥

ત્યારે વાસુકિથી આરંભ કરીને મહાતેજસ્વી નાગરાજોએ પણ નંદીશ્વરને જોઈ તે સૌમ્ય (મંગલમય) પ્રભુનું પૂજન કર્યું.

Verse 70

यक्षविद्याधराश्चैव ग्रहाः सागरपर्वताः॥ सिद्धा ब्रह्मर्षयश्चैव गङ्गाद्याः सरितस्तथा॥

યક્ષો અને વિદ્યાધરો, ગ્રહદેવતાઓ, સાગરો અને પર્વતો; સિદ્ધો અને બ્રહ્મર્ષિઓ; તેમજ ગંગા આદિ નદીઓ પણ (ત્યાં હાજર હતાં).

Verse 71

आशिषः प्रददुस्तस्य सर्व एव मुदान्विताः॥ देवा ऊचुः॥ स सुप्रीतोऽस्तु ते देवः सदा पशुपतिर्मुने॥

સર્વે આનંદથી ભરાઈને તેમને આશીર્વાદ આપ્યા. દેવોએ કહ્યું—“હે મુનિ, તમારો દેવ પશુપતિ સદા તમારાથી અત્યંત પ્રસન્ન રહે.”

Verse 72

सर्वत्र चाप्रतिहता गतिश्चास्तु तवानघ ॥ भवनदेवैस्तु वा न स्यादत ऊर्ध्वं द्विजोत्तम ॥

“હે નિર્દોષ, તારી ગતિ સર્વત્ર અપ્રતિહત રહે. હે દ્વિજોત્તમ, હવે પછી દેવતાઓ તરફથી પણ તને કોઈ વિરોધ ન થાય.”

Verse 73

इत्युक्तस्त्रिदशैर्नन्दी पुनस्तान्प्रत्युवाच ह ॥ नन्दीकेश्वर उवाच ॥ यद्भवद्भिः प्रियं सर्वैः प्रीतिमद्भिः सुरोत्तमैः ॥

દેવતાઓએ એમ કહ્યે પછી નંદીએ ફરી તેમને ઉત્તર આપ્યો. નંદીકેશ્વરે કહ્યું—હે પ્રીતિભર્યા દેવોત્તમો, તમને સૌને જે પ્રિય હોય તે કહો.

Verse 74

आशिषाऽनुगृहीतोऽस्मि नियोज्योऽहं सदा हि वः ॥ ब्रूत यूयं किमस्माभिः कर्तव्यं भवतामिह ॥

તમારા આશીર્વાદથી હું અનુગ્રહિત થયો છું; હું સદા તમારા કાર્યમાં નિયોજ્ય છું. કહો—અહીં તમારા હિત માટે મને શું કરવું?

Verse 75

आज्ञापयध्यमाज्ञप्तस्तस्माद्विबुधसत्तमाः ॥ तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शक्रः प्रोवाच तं तदा ॥

અતએવ, હે વિબુધસત્તમો, મને આજ્ઞા આપો; હું આજ્ઞાપાલન માટે તૈયાર છું. તેનું વચન સાંભળી ત્યારે શક્ર (ઇન્દ્ર) તેને બોલ્યો.

Verse 76

शक्र उवाच ॥ कुत्रासौ प्रस्थितो भद्र कुत्र वा स गतोऽपि वा ॥ पश्यामो विप्र तं सर्वे देवानामधिपं विभुम् ॥

શક્રે કહ્યું—હે ભદ્ર, તે ક્યાં પ્રસ્થાન કર્યો છે, અથવા ક્યાં ગયો છે? હે વિપ્ર, અમે સૌ દેવોના અધિપતિ એવા વિભુને જોવા ઇચ્છીએ છીએ.

Verse 77

स्थाणुमुग्रं शिवं देवं शर्वमेव स्वयं मुने ॥ यदि जानासि भगवान् ईश्वरो यत्र तिष्ठति ॥

હે મુને, એ જ સ્થાણુ, ઉગ્ર, શિવદેવ, સ્વયં શર્વ—જો તને ખબર હોય કે ભગવાન ઈશ્વર જ્યાં નિવાસ કરે છે (તે કહો).

Verse 78

तत्स्थानं नः समाख्याहि महर्षे शीघ्रमेव हि ॥ तच्छ्रुत्वा वचनं धीमदीरितं वज्रपाणिना ॥

હે મહર્ષિ, તે સ્થાન અમને તુરંત કહો. વજ્રપાણિ ઇન્દ્રે બુદ્ધિપૂર્વક કહેલું વચન સાંભળી…

Verse 79

प्रत्युवाच ततः शक्रं नन्दी पशुपतिं स्मरन् ॥ नन्दीकेश्वर उवाच ॥ श्रोतुमर्हसि देवेन्द्र यथातत्त्वं दिवस्पते ॥

ત્યારે પશુપતિનું સ્મરણ કરીને નંદીએ શક્રને ઉત્તર આપ્યો. નંદીકેશ્વરે કહ્યું—હે દેવೇಂದ್ರ, હે દિવસ્પતિ, યથાતત્ત્વ સાંભળવું તને યોગ્ય છે.

Verse 80

अस्मिङ्गिरौ मुञ्जवति स्थाणुरभ्यर्च्चतो मया ॥ प्रीतोऽसौ मां वरैर्दिव्यैरनुगृह्य हरः प्रभुः ॥ प्रीतो विनिर्गत इतस्तं विज्ञातुं बिभेम्यहम् ॥ यद्याज्ञापयसे देवं चाहं त्वच्छासने स्थितः ॥

આ મુંજવત પર્વત પર મેં સ્થાણુની આરાધના કરી છે. પ્રસન્ન થઈ પ્રભુ હરએ મને દિવ્ય વરોથી અનુગ્રહ કર્યો; પરંતુ તેઓ પ્રસન્ન થઈ અહીંથી નીકળી ગયા પછી તેઓ ક્યાં ગયા તે જાણવા હું ભયભીત થયો. હે દેવ, તમે આજ્ઞા આપો તો હું તમારા શાસનમાં સ્થિત છું.

Verse 81

एवमुक्त्वा तु ते तत्र मया सह सुरोत्तमाः ॥ गिरेर्मौञ्जवतः शृङ्गमाजग्मुर्देवनिर्मितम् ॥

આવું કહીને તે શ્રેષ્ઠ દેવો મારી સાથે ત્યાંથી દેવોએ રચેલું કહેવાતું મૌંજવત પર્વતનું શિખર પહોંચ્યા.

Verse 82

कुत्र द्रक्ष्यामहे देवं भगवन्तं कपालिनम्॥ नन्द्युवाच॥ अनुगृह्य तु मां देवस्तत्रैवादर्शनं गतः॥

“અમે ભગવાન કપાલિન દેવનું દર્શન ક્યાં કરીશું?” નંદીએ કહ્યું—“મને અનુગ્રહ કરીને દેવ એ જ સ્થાનેથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.”

Verse 83

कामगं रथमारुह्य महेन्द्रः समरुद्गणः॥ आयातः शैलपृष्ठान्तमोजसा पूरयन्निव॥

કામગામી રથ પર આરુઢ થઈ મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) મરુદ્ગણ સાથે શૈલશિખરના કિનારે આવ્યો; જાણે પોતાના ઓજસથી સમગ્ર પ્રદેશને ભરતો હોય તેમ।

Verse 84

अनिलश्चानलश्चैव धर्मः सत्यो ध्रुवोऽपरः॥ देवर्षयश्च सिद्धाश्च यक्षा विद्याधरास्तथा॥

અનિલ (વાયુ) અને અનલ (અગ્નિ) પણ; ધર્મ, સત્ય અને ધ્રુવ; તેમજ દેવર્ષિ, સિદ્ધ, યક્ષ અને તેમ જ વિદ્યાધર—બધા ત્યાં હાજર હતા।

Verse 85

सिन्धुश्च पुरुषश्चैव प्रभासः सोम एव च॥ लोहितश्चाययुस्तत्र गङ्गासागर एव च॥

સિંધુ અને પુરુષ પણ; પ્રભાસ અને સોમ પણ; ત્યાં લોહિત અને આયુસ હતા, તેમજ ગંગાસાગર પણ હાજર હતો।

Verse 86

ख्यातस्त्रिभुवने धीमान्नहुषोऽनिमिषेश्वरः॥ विरोचनसुतः सत्यः स्फुटोमणिशतैश्चितः॥

ત્રિભુવનમાં ખ્યાત, ધીમાન નહુષ—અનિમિષો (દેવો)નો ઈશ્વર—ત્યાં હતો; તેમજ વિરોચનપુત્ર સત્ય, જે તેજસ્વી હતો અને સૈકડો ઝગમગતા મણિઓથી અલંકૃત હતો।

Verse 87

स हि तान्दैवराजेन सार्द्धमन्यैश्च दैवतैः॥ मूर्ध्ना प्रणम्य चरणौ प्राञ्जलिः प्रयतात्मवान्॥

તે દેવરાજ (ઇન્દ્ર) અને અન્ય દેવતાઓ સાથે (શિવના) ચરણોમાં મસ્તક નમાવી પ્રણામ કરી, અંજલિ બાંધી ઊભો રહ્યો—સંયત આત્મા અને એકાગ્ર ચિત્તવાળો।

Verse 88

निरामयोऽमृतीभूतश्चरिष्यति विभुः सुखी॥ लोकेषु सप्तसु विभो त्र्यम्बकेन सहाच्युत॥

રોગરહિત અને અમૃતસ્વરૂપ બની તે વિભુ સુખપૂર્વક સાતેય લોકોમાં વિહરશે—હે સર્વવ્યાપી અચ્યુત—ત્ર્યંબક (શિવ) સાથે।

Verse 89

मार्गयामो हि यत्नेन भगवन्तं तु वासव॥

હે વાસવ (ઇન્દ્ર), આવો આપણે પ્રયત્નપૂર્વક ભગવાનને શોધીએ।