Adhyaya 207: Section on the ‘Person’ who Entices Beings within the Cycle of Rebirth

Verse 1

अथ संसारचक्रपुरुषविलोभनप्रकरणम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ इदमन्यन्महाभागान्नारदात्कलहप्रियात् ॥ श्रुतं विप्रा यथा तत्र यमस्य सदसि स्वयम् ॥

હવે ‘સંસારચક્ર-પુરુષ-વિલોભન’ પ્રકરણ આરંભે છે. ઋષિપુત્ર બોલ્યો—હે મહાભાગ વિપ્રો! કલહપ્રિય નારદ પાસેથી મેં બીજો વર્તાંત સાંભળ્યો છે કે ત્યાં સ્વયં યમના સભામાં તે કેવી રીતે બન્યું.

Verse 2

तथा च पृच्छतस्तस्य पुरावृत्तं महात्मनः ॥ आख्यानं कथयामास यदुक्तं चित्रभानुना ॥

પછી પૂછવામાં આવતાં તેણે તે મહાત્માનું પૂર્વવૃત્તાંત—ચિત્રભાનુએ જેમ કહ્યું હતું તેમ જ આખ્યાનરૂપે વર્ણવ્યું।

Verse 3

यथा च जनको राजा कामान्दिव्यानवाप्तवान् ॥ तत्सर्वं कथयिष्यामि श्रूयतां मुनिसत्तमाः ॥

અને રાજા જનકે દિવ્ય ભોગો કેવી રીતે પ્રાપ્ત કર્યા—તે બધું હું કહું છું; હે મુનિશ્રેષ્ઠો, સાંભળો।

Verse 4

अयं तत्र महातेजा नारदो मुनिसत्तमः ॥ धर्मराजसभां प्राप्तस्तपसा द्योतितप्रभः ॥

ત્યાં મહાતેજસ્વી મુનિશ્રેષ્ઠ નારદ તપોબળથી દીપ્ત તેજ લઈને ધર્મરાજની સભામાં પહોંચ્યા।

Verse 5

तत्र राजाऽथ वेगेन तं दृष्ट्वा स्वयमागतं ॥ अर्चयित्वा यथान्यायं कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् ॥

પછી રાજાએ તેમને સ્વયં આવતા જોઈ ઝડપથી આગળ જઈ નિયમ મુજબ પૂજન કર્યું અને પ્રદક્ષિણા પણ કરી।

Verse 6

उवाच च महातेजाः सूर्यपुत्रः प्रतापवान् ॥ स्वागतम् ते द्विजश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि नारद ॥

ત્યારે મહાતેજસ્વી પ્રતિાપવાન સૂર્યપુત્ર બોલ્યો—“હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, સ્વાગત છે; સદભાગ્યે તમે આવ્યા છો, નારદ।”

Verse 7

सर्वज्ञः सर्वदर्शीं च सर्वधर्मविदां वरः ॥ गान्धर्वस्येतिहासस्य विज्ञाता त्वं महामुने ॥

હે મહામુને! તમે સર્વજ્ઞ અને સર્વદર્શી છો; સર્વ ધર્મવિદોમાં શ્રેષ્ઠ છો. ગંધર્વોની પરંપરા અને ઇતિહાસના પણ તમે જાણકાર છો.

Verse 8

वयं पूताश्च मेध्याश्च त्वां दृष्ट्वा ह्यागतं विभो ॥ अयं देशः पुनः पूतः सर्वतो मुनिसत्तम ॥

હે વિભો! આપના આગમન અને દર્શનથી અમે પવિત્ર અને યજ્ઞાદિ માટે યોગ્ય બન્યા. હે મુનિશ્રેષ્ઠ! આ દેશ પણ સર્વ દિશાઓથી ફરી પાવન થયો.

Verse 9

यत्कार्यं येन वा कार्यं यद्वै मनसि वर्तते ॥ प्रब्रूहि भगवन्नाशु यच्चान्यत्किंचिदुत्तमम् ॥

કયું કાર્ય છે, તે કોના દ્વારા કરાવાનું છે, અને તમારા મનમાં જે છે—હે ભગવન, શીઘ્ર કહો; તેમજ અન્ય જે કંઈ ઉત્તમ હોય તે પણ જણાવો.

Verse 10

इति धर्मवचः श्रुत्वा नारदः प्राह धर्मवित् ॥ अहं ते कथयिष्यामि यत्पृष्टं संशयास्पदम् ॥

ધર્મસંબંધી આ વચનો સાંભળી ધર્મવિદ નારદ બોલ્યા—“સંદેહનું કારણ બનીને જે પૂછાયું છે, તે હું તમને કહેશ.”

Verse 11

नारद उवाच ॥ भवान् पाता च गोप्ता च नेता धर्मस्य नित्यशः ॥ सत्येन तपसा क्षान्त्या धैर्येण च न संशयः ॥

નારદ બોલ્યા—“તમે સદા ધર્મના રક્ષક, પાલક અને નેતા છો; સત્ય, તપ, ક્ષમા અને ધૈર્ય દ્વારા—એમાં કોઈ સંશય નથી.”

Verse 12

भावज्ञश्च कृतज्ञश्च त्वदन्यो न हि विद्यते ॥ संशयं सुमहत्प्राप्तस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ॥

ભાવ જાણનાર અને કૃતજ્ઞ—તમારા સિવાય બીજો કોઈ નથી. હું મહાન સંશયમાં પડ્યો છું; તેથી, હે સુવ્રત, મને તેનું યથાર્થ કહો.

Verse 13

अमरत्वं कथं याति व्रतेन नियमेन च ॥ केन वा दानधर्मेण तपसा वा सुरोत्तम ॥

હે દેવોત્તમ! વ્રત અને નિયમના પાલનથી અમરત્વ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય? અથવા કયા દાનધર્મથી, કે કયા તપથી તે સિદ્ધ થાય?

Verse 14

अतुलां च श्रियं लोके कीर्तिं च सुमहत्फलम् ॥ लभन्ते शाश्वतं स्थानं दुर्लभं विगतज्वराः ॥

તેઓ લોકમાં અતુલ સમૃદ્ધિ અને અતિ મહાન ફળ આપતી કીર્તિ પ્રાપ્ત કરે છે. જ્વરરહિત બની તેઓ દુર્લભ એવું શાશ્વત સ્થાન પણ મેળવે છે.

Verse 15

केन गच्छन्ति नरकं पापिष्ठं लोकगर्हणम् ॥ सर्वमाख्याहि तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥

કયા કર્મોથી લોકો નરકમાં જાય છે—અત્યંત પાપમય અને લોકનિંદિત? મને મહાન કૌતૂહલ છે; તમે સર્વ વાત તત્ત્વથી કહો.

Verse 16

यम उवाच ॥ गच्छन्ति हि नराः घोराः बहवोऽधर्मनिर्मितम् ॥ बन्धान्श्च सुबहूंस्तत्र प्राप्नुवन्ति तपोधन ॥

યમે કહ્યું—હે તપોધન! અધર્મથી નિર્મિત તે લોકમાં ઘણા ભયંકર પુરુષો જાય છે, અને ત્યાં તેઓ અનેક બંધનો (દંડબંધનો) ભોગવે છે.

Verse 17

विस्तरेण तु तत्सर्वं ब्रवीमि मुनिसत्तम ॥ श्रूयतां तन्महाभाग श्रुत्वा चैवोपधारय ॥

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! તે સર્વ હું વિસ્તારે કહું છું. હે મહાભાગ! સાંભળો અને સાંભળીને તેને સારી રીતે મનમાં ધારણ કરો.

Verse 18

नाग्निचिन्नरकं याति न पुत्री न च भूमिदः ॥ शूरश्च शतवर्षी च वेदानां चैव पारगः ॥

અગ્નિહોત્ર જાળવનાર નરકમાં જતો નથી; પુત્રીવાળો પણ નહીં, અને ભૂમિદાન કરનાર પણ નહીં. તેમ જ શૂરવીર, શતાયુ અને વેદોમાં પારંગત પણ (નરકમાં જતો નથી).

Verse 19

अहिंसका न गच्छन्ति ब्रह्मचर्यव्यवस्थिताः ॥ पतिव्रता दानवन्तो द्विजभक्ताश्च ये नराः ॥

અહિંસક લોકો ત્યાં જતા નથી; બ્રહ્મચર્યમાં સ્થિત પણ નથી જતા. પતિવ્રતા, દાનશીલ અને દ્વિજભક્ત—એવા મનુષ્યો (ત્યાં) જતા નથી.

Verse 20

स्वदारनिरताः दान्ताः परदारविवर्जकाः ॥ सर्वभूतात्मभूताश्च सर्वभूतानुकम्पकाः ॥

જે સ્વપત્ની/સ્વપતિમાં રત, સંયમી, પરસ્ત્રી/પરપુરુષથી વિમુખ, સર્વભૂતોમાં આત્મભાવ ધરાવનાર અને સર્વભૂતો પર કરુણાવાન છે—તે (ત્યાં) જતા નથી.

Verse 21

न गच्छन्ति तु तं देशं पापिष्ठं तमसावृतम् ॥ यातनास्थानसंपूर्णं हाहाकारभयाकुलम् ॥

તેઓ તે દેશમાં જતા નથી, જે અતિ પાપમય અને અંધકારથી આવૃત છે; જે યાતનાસ્થાનોથી ભરપૂર અને હાહાકાર તથા ભયથી વ્યાકુળ છે.

Verse 22

ज्ञानवन्तो द्विजा ये च ये च विद्यां पराङ्गताः ॥ उदासीना न गच्छन्ति स्वाम्यर्थे च हता नराः ॥

જે જ્ઞાનવાન દ્વિજો અને જે વિદ્યામાં પારંગત છે, તેઓ ત્યાં જતા નથી. ઉદાસીન (વૈરાગ્યવંત) પણ જતા નથી; અને સ્વામીના હિતાર્થે હત થયેલા સેવકજન પણ નથી જતા.

Verse 23

न गच्छन्त्यत्र दातारः सर्वभूतहिते रताः ॥ शुश्रूषका मातृपित्रोर्न गच्छन्ति च ये नराः ॥

સર્વભૂતના હિતમાં રત રહેનારા દાતાઓ અહીં (તે સ્થાને) જતા નથી. તેમજ જે માતા-પિતાની શ્રદ્ધાપૂર્વક સેવા કરે છે, તે નર પણ જતા નથી.

Verse 24

तिलान् गां च हिरण्यं च पृथिवीं चापि शाश्वतीम् ॥ ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छन्ति न गच्छन्ति न संशयः ॥

જે બ્રાહ્મણોને તિલ, ગાય, સોનું અને શાશ્વત ભૂમિ પણ દાન આપે છે, તેઓ ત્યાં જતા નથી—એમાં સંશય નથી.

Verse 25

यथोक्तं यजमानाश्च सत्रयाजिन एव च ॥ चातुर्मास्यकरा ये च ये द्विजा आहिताग्नयः ॥

યથાવિધિ યજ્ઞ કરનારા યજમાન, તેમજ સત્રયાજક; ચાતુર્માસ્ય કર્મ કરનારા; અને આહિતાગ્નિ દ્વિજ—એમને પણ ત્યાં જવું પડતું નથી.

Verse 26

गुरुचित्तानुपालाश्च कृतिनो मौनयन्त्रिताः ॥ नित्यस्वाध्यायिनो दान्ताः सदा सभ्याश्च ये नराः

જે ગુરુના અભિપ્રાયનું અનુસરણ કરે છે, સદાચારમાં નિપુણ છે, મૌનથી સંયમિત છે, નિત્ય સ્વાધ્યાય કરે છે, દાંત (ઇન્દ્રિયનિગ્રહી) છે અને સદા શિષ્ટ છે—એવા નર।

Verse 27

मां न पश्यन्ति ते चैव स्वात्मभावेन भाविताः ॥ अपर्वमैथुना ये च न गच्छन्ति जितेन्द्रियाः

તેઓ પોતાના સ્વાત્મભાવથી ઘડાયેલા હોવાથી મને નથી જોતા; અને જે જીતેન્દ્રિય છે તથા અપર્વકાળે મૈથુન કરતા નથી, તેઓ તે અવસ્થામાં જતા નથી.

Verse 28

न गच्छन्ति हि तद्दोरं यत्र ते पापकर्मिणः

તેઓ તે ભયાનક સ્થાને નથી જતા, જ્યાં પાપકર્મી લોકો જાય છે.

Verse 29

नारद उवाच ॥ किं दानं श्रेय आहोस्वित्पात्रेण फलमुच्यते ॥ किं वा कर्म महत्कृत्वा स्वर्गलोके महीयते

નારદે કહ્યું—કયું દાન શ્રેયસ્કર છે? શું દાનનું ફળ પાત્ર પર આધારિત કહેવાય છે? અથવા કયું મહાન કર્મ કરીને સ્વર્ગલોકમાં મહિમા પ્રાપ્ત થાય છે?

Verse 30

रूपं वा धनधान्यं वा ह्यायुश्च कुलमेव वा ॥ प्राप्यते येन दानेन तन्ममाचक्ष्व सुव्रत

રૂપ, ધન-ધાન્ય, આયુષ્ય અથવા ઉત્તમ કુલ—જે દાનથી આ પ્રાપ્ત થાય છે, તે મને કહો, હે સુવ્રત.

Verse 31

यम उवाच ॥ न शक्यं विस्तरेणेह वक्तुं वर्षशतैरपि ॥ शुभाशुभानां गतयो द्रष्टुं वा प्रष्टुमेव वा

યમે કહ્યું—અહીં તેનો વિસ્તારે વર્ણન કરવું સો-સો વર્ષોમાં પણ શક્ય નથી; તેમજ શુભ-અશુભ ગતિઓને સંપૂર્ણ રીતે જોવું કે પૂછવું પણ શક્ય નથી.

Verse 32

किञ्चिन्मात्रं प्रवक्ष्यामि येन यत्प्राप्यते नरैः ॥ विविधानि च सौख्यानि प्रायशस्तु गुणागुणैः

હું થોડું જ કહું છું—જે દ્વારા મનુષ્યો શું અને કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરે છે તે જાણી શકાય. વિવિધ સુખો મોટાભાગે પુણ્ય-પાપ, ગુણ-દોષ અનુસાર પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 33

रहस्यमिदमाख्यानं श्रूयतां मुनिसत्तम ॥ या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे न संशयः

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! આ રહસ્યમય આખ્યાન સાંભળો; જેના દ્વારા મૃત્યુપછીની અવસ્થામાં પ્રાપ્ત થતી ગતિ નિઃસંદેહ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 34

तपसा प्राप्यते स्वर्गस्तपसा प्राप्यते यशः ॥ आयुःप्रकर्षो भोगाश्च भवति तपसैव तु

તપથી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે, તપથી યશ પ્રાપ્ત થાય છે. આયુષ્યનો વધારો અને ભોગ પણ માત્ર તપથી જ થાય છે.

Verse 35

ज्ञानविज्ञानमारोग्यं रूपसौभाग्यसंपदः ॥ तपसा प्राप्यते भोगो मनसा नोपदिश्यते

જ્ઞાન-વિજ્ઞાન, આરોગ્ય, રૂપ અને સૌભાગ્યની સંપત્તિ—ભોગ તપથી પ્રાપ્ત થાય છે; માત્ર મનની ઇચ્છાથી તે મળતું નથી.

Verse 36

एवं प्राप्नोति पुण्येन मौनेनाज्ञां महामुने ॥ उपभोगांस्तु दानेन ब्रह्मचर्येण जीवितम् ॥

હે મહામુને! આ રીતે પુણ્યથી—મૌનવ્રતના પાલનથી—આજ્ઞા/અધિકાર પ્રાપ્ત થાય છે. દાનથી ઉપભોગ મળે છે અને બ્રહ્મચર્યથી જીવનશક્તિ મળે છે.

Verse 37

पयोभक्ष्या दिवं यान्ति जायते द्रविणाढ्यता ॥ गुरुशुश्रूषया नित्यं श्राद्धदानॆन सन्ततिः ॥

જે દૂધાહાર કરે છે તે સ્વર્ગને પામે છે; એવા નિયમથી ધન-સમૃદ્ધિ જન્મે છે. ગુરુની નિત્ય શুশ્રૂષા તથા શ્રાદ્ધમાં દાન આપવાથી સંતાન પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 38

गवाद्याः कालदीक्षाभिर्ये तु वा तृणशायिनः ॥ स्वयं त्रिषवणाद्ब्रह्म त्वपः पीत्वेष्टलोकभाक् ॥

જે સમયબંધ દીક્ષા-નિયમો દ્વારા ગાય વગેરેની જેમ રહે છે, અથવા જે તૃણ પર શયન કરે છે—તે સ્વયં આચરિત ત્રિષવણ વ્રતથી અને માત્ર જળપાનથી ઇષ્ટ લોકનો ભાગી બને છે.

Verse 39

क्रतुयष्टा दिवं याति चोपहारं च सुव्रत ॥ कृत्वा तु दशवर्षाणि नीरपानाद्विशिष्यते ॥

યજ્ઞ કરનાર સ્વર્ગને જાય છે અને ઉપહાર પણ પામે છે, હે સુવ્રત. પરંતુ દસ વર્ષ સુધી માત્ર નીરપાનનું વ્રત કરવાથી તે વ્રત વિશેષ શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે.

Verse 40

रसानां प्रतिसंहारात् सौभाग्यमनुजायते ॥ आमिषस्य प्रतीहाराद्भवत्यायुष्मती प्रजा ॥

રસભોગોથી નિવૃત્તિ કરવાથી સૌભાગ્ય જન્મે છે. માંસનો ત્યાગ કરવાથી સંતાન દીર્ઘાયુ બને છે.

Verse 41

गन्धमाल्यनिवृत्त्या तु मूर्तिर्भवति पुष्कला ॥ अन्नदानेन च नरः स्मृतिं मेधां च विन्दति ॥

સુગંધ અને માળાથી નિવૃત્તિ કરવાથી દેહાકૃતિ પુષ્ટ બને છે. અને અન્નદાન કરવાથી મનુષ્ય સ્મૃતિ તથા મેધા પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 42

छत्रप्रदानेन गृहं वरिष्ठं रथं ह्युपानद्युगसम्प्रदानात् ॥ वस्त्रप्रदानेन सुरूपता च धनैश्च पुत्रैश्च भृताः भवन्ति ॥

છત્રદાનથી ઉત્તમ ગૃહ પ્રાપ્ત થાય છે; પાદુકા-યુગલ દાનથી રથ મળે છે. વસ્ત્રદાનથી સુરૂપતા વધે છે અને ધન તથા પુત્રોથી મનુષ્ય સમર્થ બને છે.

Verse 43

पानीयस्य प्रदानेन तृप्तिर्भवति शाश्वती ॥ अन्नपानप्रदानेन कामभोगैस्तु तृप्यते ॥

પાનિય જળદાનથી શાશ્વત તૃપ્તિ થાય છે. અન્ન અને પાનનું દાન કરવાથી ઇચ્છિત ભોગોના ફળથી તૃપ્તિ મળે છે.

Verse 44

पुष्पोपगन्धं च फलोपगन्धं यः पादपं स्पर्शयते द्विजाय ॥ स स्त्रीसमृद्धं हि सुरत्नपूर्णं गृहं हि सर्वोपचितं लभेत ॥

જે દ્વિજને પુષ્પસુગંધ અને ફળસુગંધયુક્ત વૃક્ષ અર્પે છે, તે સ્ત્રીસમૃદ્ધ, શ્રેષ્ઠ રત્નોથી પરિપૂર્ણ અને સર્વ સામગ્રીથી સુસજ્જ ગૃહ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 45

वस्त्रान्नपानीय-रसप्रदानात् प्राप्नोति तानेव रसप्रदानात् ॥ स्रग्धूपगन्धान्यनुलेपनानि पुष्पाणि गृह्याणि मनोरमाणि ॥

વસ્ત્ર, અન્ન, પાનિય જળ અને રસદાન કરવાથી મનુષ્ય તદનુરূপ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. તેને માળા, ધૂપ-સુગંધ, અનુલેપન, પુષ્પો તથા મનોહર ગૃહોપયોગી વસ્તુઓ મળે છે.

Verse 46

स स्त्रीसमृद्धं गजवाजिपूर्णं लभेदधिष्ठानवरं वरिष्ठम् ॥ धूपप्रदानेन तथा गवां च लोकानाप्नोति नरो वसूनाम्

તે પુણ્યથી મનુષ્ય સ્ત્રીસમૃદ્ધ, ગજ-વાજિથી પરિપૂર્ણ, શ્રેષ્ઠ અધિષ્ઠાન પ્રાપ્ત કરે છે. તેમજ ધૂપદાન અને ગોદાનથી તે વસુઓના લોકોને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 47

गजं तथा गोवृषभप्रदानैः स्वर्गे सुखं शाश्वतमामनन्ति ॥ घृतेन तेजः सुकुमारतां च प्राणद्युतिः स्निग्धता चापि तैलैः

હાથીનું દાન તેમજ ગાય અને બળદનું દાન કરવાથી સ્વર્ગમાં શાશ્વત સુખ પ્રાપ્ત થાય છે—એવું કહેવામાં આવ્યું છે. ઘીનું દાન તેજ અને દેહની કોમળતા આપે છે; તેલનું દાન પ્રાણની દીપ્તિ અને સ્નિગ્ધતા આપે છે.

Verse 48

क्षौद्रेण नानारसतृप्ततां च दीपप्रदानाद् द्युतिमाप्नुवन्ति

મધુનું દાન કરવાથી અનેક રસોથી તૃપ્તિ મળે છે; અને દીપદાનથી દ્યુતિ (પ્રકાશ/તેજ) પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 49

पायसेन वपुःपुष्टिं कृसरात्स्निग्धसौम्यताम् ॥ फलैस्तु लभते पुत्रं पुष्पैः सौभाग्यमेव च

પાયસનું દાન કરવાથી દેહપોષણ મળે છે; કૃસરના દાનથી સ્નિગ્ધ અને સૌમ્યતા પ્રાપ્ત થાય છે. ફળદાનથી પુત્રલાભ થાય છે; અને પુષ્પદાનથી સૌભાગ્ય પણ મળે છે.

Verse 50

रथैर्दिव्यं विमानं तु शिबिकां चैव मानवः ॥ प्रेक्षणैरपि सौभाग्यं प्राप्नोतीह न संशयः

રથદાનથી મનુષ્ય દિવ્ય વિમાન તથા શિબિકા (પાલખી) પ્રાપ્ત કરે છે. પ્રેક્ષણ (દર્શન/પ્રદર્શન) આપવાથી પણ તે આ લોકમાં સૌભાગ્ય પામે છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 51

अभयस्य प्रदानॆन सर्वकामानवाप्नुयात्

અભય (રક્ષણ/આશ્વાસન)નું દાન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 52

दुर्ल्लभं त्रिषु लोकेषु यच्च प्रियतरं तव ॥ तपोमयानां सर्वेषां द्विजातीनां च सुव्रत

હે સુવ્રત! ત્રણે લોકમાં જે દુર્લભ છે અને જે તને અતિ પ્રિય છે—તે તપોનિષ્ઠ સર્વે તથા સર્વ દ્વિજોને ઉપદેશિત છે।

Verse 53

पतिव्रता न गच्छन्ति सत्यवाक्याश्च ये नराः ॥ अजिताश्चाशठाश्चैव स्वामिभक्ताश्च ये नराः

પતિવ્રતા (ધર્મનિષ્ઠ) જન પતિત થતા નથી; જે પુરુષો સત્ય બોલે છે; જે અજય (દૃઢ) અને કપટરહિત છે; તથા જે સ્વામિભક્ત છે—તેઓ અહીં પ્રશંસિત છે।

Verse 54

ब्राह्मणा अमरत्वं च प्राप्नुवन्ति न संशयः ॥ निवृत्ताः सर्वकामेभ्यो निराशाः सुजितेन्द्रियाः

બ્રાહ્મણો અમરત્વ પ્રાપ્ત કરે છે—એમાં સંશય નથી—અર્થાત્ જે સર્વ કામનાઓથી નિવૃત્ત, નિરાશ (આકાંક્ષારહિત) અને ઇન્દ્રિયજિત છે।

Verse 55

अहिंसया परं रूपं दीक्षया कुलजन्म च ॥ फलमूलाशिनो राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां भवेत्

અહિંસાથી ઉત્તમ રૂપ પ્રાપ્ત થાય છે; દીક્ષાથી શ્રેષ્ઠ કુળમાં જન્મ. ફળ-મૂળાહાર કરનારને રાજ્ય (ઐશ્વર્ય) ફળ કહેવાયું છે; અને પર્ણાહાર કરનારને સ્વર્ગપ્રાપ્તિ।

Verse 56

दत्त्वा द्विजेभ्यः स भवेत्सुरूपो रोगांश्च कांश्चिल्लभते न जातु ॥ बीजैरशून्यैः शयनाभिरामं दद्याद्गृहं यः पुरुषो द्विजाय

દ્વિજોને દાન આપવાથી મનુષ્ય સુરૂપ બને છે અને ક્યારેય કોઈ રોગ પામતો નથી. જે પુરુષ બ્રાહ્મણને બીજ-ધાન્યથી પરિપૂર્ણ અને મનોહર શય્યાઓથી સજ્જ ઘર દાન કરે છે, તે મહાપુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।