Adhyaya 177: The Curse of Sāmba and the Prescribed Observance of Sun-Worship

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु चान्यद्वरारोहे कृष्णस्य अन्यद्विचेष्टितम् ॥ द्वारकां वसमानस्य साम्बशापादिकं शृणु ॥

શ્રીવરાહે કહ્યું: હે સુન્દર નિતંબવાળી! કૃષ્ણની બીજી એક લીલા સાંભળ. દ્વારકામાં વસતા સમયે સામ્બને લાગેલા શાપ વગેરે પ્રસંગો સાંભળ.

Verse 2

सुखासीनस्य कृष्णस्य पुत्रदारसुतैः सह ॥ आगतो नारदस्तत्र यदृच्छागमनो मुनिः ॥ पाद्यमर्घ्यं च आसनं च मधुपर्कं सभाजनम् ॥ गां च दत्त्वा यथान्यायं कृतं संवादमुत्तमम् ॥

કૃષ્ણ પોતાના પુત્રો, પત્ની અને સંતાનો સાથે સુખાસને બેઠા હતા; ત્યારે સ્વેચ્છાએ આવનાર મુનિ નારદ ત્યાં આવ્યા. પાદ્ય, અર્ઘ્ય, આસન, મધુપર્ક અને યથોચિત સન્માન અપાયું; તેમજ નિયમ મુજબ ગાય દાન કરીને ઉત્તમ સંવાદ થયો.

Verse 3

एकान्ते प्राप्य कृष्णं च विज्ञप्तिमकरोत्प्रभुः ॥ कृष्ण किञ्चिद्वक्तुकामस्तत्त्वं शृणु महामते ॥ साम्बनाम तव युवा पुत्रो वाग्मी तु रूपवान् ॥ स्पृहणीयः सदा कान्तः स्त्रीजनस्य सुरेश्वर ॥

એકાંતમાં શ્રીકૃષ્ણને મળીને તે પ્રભુએ વિનંતી કરી— “કૃષ્ણ, હું કંઈક કહેવા ઇચ્છું છું; હે મહામતિ, આ તત્ત્વ સાંભળો. તમારો યુવાન પુત્ર સામ્બ વાક્પટુ અને રૂપવાન છે; તે સદા સ્ત્રીઓ માટે સ્પૃહણીય અને મનોહર છે, હે સુરેશ્વર।”

Verse 4

एतास्तु वरनार्यो वै क्रीडार्थं हि सुरेश्वरः । देवयोन्यो ददुस्तुभ्यं सहस्राणि च षोडश ॥

હે સુરેશ્વર, આ ઉત્તમ સ્ત્રીઓ—દેવયોનિની—ક્રીડા-આનંદ માટે તમને સોળ હજારની સંખ્યામાં આપવામાં આવી હતી।

Verse 5

साम्बं दृष्ट्वा च सर्वासां क्षुभ्यते च मनः प्रभो ॥ एतत्तु ब्रह्मलोके च गीयते दैवतैः स्वयम् ॥

હે પ્રભુ, સામ્બને જોઈને તેમની સૌની મનોદશા ઉથલપાથલ થાય છે. આ જ વાત બ્રહ્મલોકમાં દેવતાઓ પોતે ગાય છે।

Verse 6

त्वत्प्रियार्थं समायातः कथितुं ते सुरोत्तम ॥ श्रूयते चार्थ विद्रूपः श्लोको द्वैपायनेन वै ॥

હે દેવોત્તમ, તમારા પ્રિય હિત માટે જ હું આવીને તમને કહું છું. દ્વૈપાયને ઉચ્ચાર્યો હોવાનું અર્થમાં તીવ્ર એવો એક શ્લોક પ્રસિદ્ધ રીતે સાંભળવામાં આવે છે।

Verse 7

क्रियातः स्वर्गवासोऽस्ति नरकस्तद्विपर्ययात् ॥ पुण्यरूपं तु यत्कर्म दिशो भूमिं च संस्पृशेत्

સત્ક્રિયા થી સ્વર્ગવાસ છે અને તેના વિપરીતથી નરક. જે કર્મ પુણ્યસ્વરૂપ છે, તે દિશાઓ અને ધરતીને સ્પર્શી વ્યાપે છે એમ કહેવાય છે।

Verse 8

नरके पुरुषः प्रोक्तो विपरीतो मनीषिभिः ॥ तस्मात्साम्बं समाहूय तथा देवीगणं च तम्

મનીષીઓએ કહ્યું છે કે જે પુરુષ ધર્મના વિરુદ્ધ વર્તે છે તે નરકમાં પડે છે. તેથી સામ્બને બોલાવી અને તેમ જ દેવીઓના ગણને પણ (તેને) બોલાવ્યો.

Verse 9

आसनेषूपविष्टानां तासां क्षोभं च तत्त्वतः ॥ लक्षयिष्याम्यहं सर्वं सत्यं चासत्यमेव च

જ્યારે તેઓ પોતાના આસનો પર બેઠાં, ત્યારે હું તેમના ક્ષોભને તત્ત્વતઃ જાણીશ; હું બધું જ નિરીક્ષીશ—સત્ય પણ અને અસત્ય પણ.

Verse 10

तावत्सभ्यासनान्येव स्वास्तीर्य च विभागशः ॥ सर्वास्तास्तु समाहूय आसने चोपवेश्य च

એ દરમિયાન સભાના આસનો પાથરીને વિભાગ પ્રમાણે ગોઠવાયા; પછી સૌને બોલાવી તેમના આસનો પર બેસાડવામાં આવ્યા.

Verse 11

पश्चात्साम्बः समायातस्तस्याग्रे करसंपुटम् ॥ कृत्वा स्थितो मुहूर्तं तु किमाज्ञापयसि प्रभो

પછી સામ્બ આવ્યો; તેના આગળ હાથ જોડીને ક્ષણમાત્ર ઊભો રહી બોલ્યો—“પ્રભુ, તમે શું આજ્ઞા આપો છો?”

Verse 12

दृष्ट्वा रूपमतीवास्य साम्बस्यैव वरस्त्रियः ॥ चुक्षुभुः सकला देव्यो कृष्णस्यैव तु पश्यतः

સામ્બના અતિ સુંદર રૂપને જોઈ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ—સમસ્ત દેવીઓ—કૃષ્ણ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે જ વ્યાકુળ થઈ ગઈ.

Verse 13

उत्तिष्ठत प्रियाः सर्वा गच्छत स्वनिवेशनम् ॥ कृष्णवाक्यात्तदा देव्यो जग्मुः स्वं स्वं निवेशनम्

(કૃષ્ણે કહ્યું:) “હે પ્રિયાઓ, તમે સર્વે ઊઠો અને પોતાના-પોતાના નિવાસે જાઓ.” ત્યારે કૃષ્ણના વચનથી દેવીઓ પોતપોતાના ધામે ગઈ.

Verse 14

साम्बस्तत्रैव संतस्थौ वेपमानः कृताञ्जलिः ॥ स कृष्णो नारदं वीक्ष्य लज्जयावाङ्मुखोऽभवत्

સામ્બ ત્યાં જ કંપતો કૃતાંજલિ થઈ ઊભો રહ્યો. કૃષ્ણે નારદને જોઈ લજ્જાથી વાણી અને મુખ નમાવ્યાં.

Verse 15

कृष्णस्तु कथयामास नारदाय सविस्तरम् ॥ स्त्रीस्वभावं चरित्रं च आश्चर्यं पापकाकरकम्

પછી કૃષ્ણે નારદને વિસ્તારે કહ્યું—સ્ત્રીઓનો સ્વભાવ અને વર્તન—જે આશ્ચર્યજનક અને પાપનું કારણ બનનાર છે.

Verse 16

क्षणो नास्ति रहो नास्ति नास्ति कृत्ये विभावना ॥ तेन नारद नारीणां सतीत्वमुपजायते

ક્ષણ પણ વિરામ નથી, એકાંત નથી, કર્તવ્યમાં વિચારણા નથી; તેથી, હે નારદ, સ્ત્રીઓમાં સતીત્વ (પતિવ્રતા-ધર્મ)ની સ્થિતિ સ્થાપિત કહેવાય છે.

Verse 17

सुरूपं पुरुषं दृष्ट्वा क्षरन्ति मुनिसत्तम ॥ स्वभाव एष नारीणां साम्बस्य शृणु कारणम् ॥

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, સુરૂપ પુરુષને જોઈ સ્ત્રીઓ સ્રવિત થાય છે; આ તેમનો સ્વભાવ છે. હવે સામ્બના વિષયમાં કારણ સાંભળો.

Verse 18

अतीव मानी तेजस्वी धार्मिकॊऽतिगुणान्वितः ॥ रूपकारणमुद्दिश्य गतः क्षोभं कथञ्चन ॥

તે અતિશય અહંકારી, તેજસ્વી અને ધાર્મિક હતો, અનેક ગુણોથી યુક્ત; પરંતુ રૂપ સાથે સંબંધિત એક કારણને લીધે તે કોઈ રીતે ક્ષોભને પામ્યો।

Verse 19

नारदस्त्वेवमेवं च प्रतिपूज्य हरेर्वचः ॥ अन्तरज्ञ उवाचेदं साम्बशापकरेण तथा ॥

નારદે આ રીતે હરિના વચનોને યથાવિધી સન્માનપૂર્વક સ્વીકારી, આંતરિક જ્ઞાનથી જાણીને, સામ્બના શાપને ઉપજાવનારું આ વર્ણન કહ્યું।

Verse 20

यथा एकेन चक्रेण रथस्य न गतिर्भवेत् ॥ पुरुषास्वादनाच्चैवं क्षरन्ति सततं स्त्रियः ॥

જેમ એક જ ચક્રથી રથને ગતિ થતી નથી, તેમ પુરુષના આસ્વાદન/સંયોગથી સ્ત્રીઓ સતત સ્રવિત થાય છે।

Verse 21

पुंसः सुदृष्टिपातेन कृतकृत्या भवन्ति ताः ॥ प्रद्युम्नं वीक्ष्य नार्यस्तु लज्जामापुः सुपुष्कलाम् ॥

પુરુષની સુંદર દૃષ્ટિ પડતાં જ તેઓ પોતાને કૃતાર્થ માને છે; પરંતુ પ્રદ્યુમ્નને જોઈને સ્ત્રીઓ અત્યંત લજ્જાથી ભરાઈ ગઈ।

Verse 22

साम्बं दृष्ट्वैव ताः सर्वा अनङ्गेन प्रपीडिताः ॥ उद्दीपनविभावोऽयं तासां गन्धादिकं यथा ॥

પરંતુ સામ્બને જોતા જ તેઓ સર્વે અનંગ (કામદેવ) દ્વારા પીડિત થયા; તેમના માટે આ ઉદ્દીપન-વિભાવ છે—સુગંધ વગેરે જેવી રીતે।

Verse 23

तस्मात्साम्बस्तु दुष्टात्मा तव स्त्रीणां विनाशकृत् ॥ सत्यलोके प्रवादो यस्तव जातो दुरत्ययः ॥

અતએવ દુષ્ટમનનો સામ્બ તારી સ્ત્રીઓના વિનાશનું કારણ બને છે; અને સત્યલોકમાં તારા વિષે ઊઠેલી અપવાદવાણી દૂર કરવી અઘરી છે।

Verse 24

मया श्रुतस्तु लोकेभ्यो ब्रह्मर्षिभ्यो मुहुर्मुहुः ॥ साम्बत्यागात्प्रमार्ष्टुं त्वमयशः कुलनाशकम् ॥

મેં લોકોથી અને બ્રહ્મર્ષિઓથી વારંવાર સાંભળ્યું છે—સામ્બનો ત્યાગ કરીને તું વંશનાશક અપયશને મિટાવી શકીશ।

Verse 25

त्वमिहार्हस्यमेयात्मन् मया नु कथितं हितम् ॥ इत्युक्त्वा वचनं तत्र नारदो मौनमास्थितः ॥

હે અમેયાત્મન્, અહીં તું તે મુજબ કરવાને યોગ્ય છે; મેં નિશ્ચયે હિતની જ વાત કહી છે. એમ કહીને ત્યાં નારદ મૌન રહ્યા।

Verse 26

शरीरात्तु गलद्रक्तं पूतिगन्धयुतं सदा ॥ पशुवत्कर्तितो यस्तु तद्वद्देहोऽस्य दृश्यते ॥

તેના શરીરમાંથી હંમેશાં દુર્ગંધયુક્ત લોહી ટપકે છે; જાણે પશુને કાપી નાખ્યું હોય તેમ તેની દેહદશા દેખાય છે।

Verse 27

ततस्तु नारदेनैव साम्बशापविनाशकः ॥ समादिष्टो महान्धर्म आदित्यआराधनं प्रति

પછી નારદે સામ્બના શાપનો નાશ કરનાર મહાધર્મ ઉપદેશ્યો—અર્થાત્ આદિત્ય (સૂર્ય)ની આરાધનાનો વિધાન।

Verse 28

साम्ब साम्ब महाबाहो शृणु जाम्बवतीसुत ॥ पूर्वाचले च पूर्वाह्ने उद्यन्तं तु विभावसुम्

હે સામ્બ, હે સામ્બ, મહાબાહુ જાંબવતીસુત—સાંભળ; પૂર્વાચલ પર પૂર્વાહ્ને ઉદયમાન વિભાવસુ (સૂર્ય)નું પૂજન કર.

Verse 29

नमस्कुरु यथान्यायं वेदोपनिषदादिभिः ॥ त्वयोदितं रविः श्रुत्वा तुष्टिं यास्यति नान्यथा

વેદ-ઉપનિષદ આદિના મંત્રોથી યથાવિધિ નમસ્કાર કર; તારા દ્વારા ઉચ્ચારેલી સ્તુતિ સાંભળી રવિ (સૂર્ય) તૃપ્ત થશે—અન્યથા નહીં.

Verse 30

साम्ब उवाच ॥ अगम्यगमनात्पापाद्व्याप्तो यः पुरुषो भवेत् ॥ तस्य देवः कथं तुष्टो भविष्यति स वै मुने

સામ્બ બોલ્યો—હે મુનિ! જે પુરુષ અગમ્યગમનથી ઉત્પન્ન પાપથી વ્યાપ્ત થાય, તેના પર દેવ કેવી રીતે પ્રસન્ન થશે?

Verse 31

नारद उवाच ॥ भविष्यत्पुराणमिति तव वादाद्भविष्यति ॥ ब्रह्मलोके पठिष्यामि ब्रह्मणोऽग्रे त्वहं सदा

નારદ બોલ્યા—તારા વચનથી આ ‘ભવિષ્યત્પુરાણ’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે. હું બ્રહ્મલોકમાં બ્રહ્માના સમક્ષ તેને સદા પાઠ કરીશ.

Verse 32

सुमन्तुर्मर्त्यलोके च मनोः प्र कथयिष्यति ॥ साम्ब उवाच ॥ कथं पूर्वाचले गत्वा मांसपिण्डोपमः प्रभो

અને સુમંતુ મર્ત્યલોકમાં મનુને આ વાત કહેશે. સામ્બ બોલ્યો—હે પ્રભો! હું માંસપિંડ સમાન હોઉં ત્યારે પૂર્વાચલ કેવી રીતે જઈ શકું?

Verse 33

त्वत्प्रसादान्महद्दुःखं प्राप्तस्त्वहमकल्मषः ॥ नारद उवाच ॥ यथोदयाचले देवमाराध्य लभते फलम्

તમારા પ્રસાદથી મને મહાદુઃખ પ્રાપ્ત થયું, છતાં હું નિષ્કલ્મષ છું. નારદ બોલ્યા—જેમ ઉદયાચલમાં દેવની આરાધના કરવાથી ફળ મળે છે.

Verse 34

मथुरायां तथा गत्वा षट्सूर्ये लभते फलम् ॥ मध्याह्ने च तथा देवं फलप्रियं अकल्मषम्

એ જ રીતે મથુરામાં જઈ ‘ષટ્સૂર્ય’ સ્થાને ફળ મળે છે. અને મધ્યાહ્ને ફળપ્રિય, નિષ્કલ્મષ દેવનું પણ પૂજન કરવું જોઈએ.

Verse 35

मथुरायां तथा पुण्यमुदयास्तं रवेर् जपन् ॥ मध्याह्ने प्रयतो वाग्भिः जपन् मुच्येत पातकात्

એ જ રીતે મથુરામાં રવિના ઉદય અને અસ્ત સમયે જપ કરવાથી પુણ્ય મળે છે. અને મધ્યાહ્ને વાણી-સંયમ રાખીને જપ કરવાથી પાતકમાંથી મુક્તિ થાય છે.

Verse 36

कृष्णगङ्गोद्भवे स्नात्वा सूर्यं आराध्य यत्नतः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तः कुष्ठादिभ्यो विमुच्यते

કૃષ્ણગંગાના ઉદ્ભવ/પ્રવાહમાં સ્નાન કરીને અને પ્રયત્નપૂર્વક સૂર્યની આરાધના કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ કুষ্ঠાદિ રોગોથી પણ છૂટે છે.

Verse 37

श्रीवराह उवाच ॥ ततः साम्बो महाबाहुः कृष्णाज्ञप्तो ययौ पुरीम् ॥ मथुरां मुक्तिफलदां रवेराराधनोत्सुकः ॥

શ્રીવરાહ બોલ્યા—પછી મહાબાહુ સામ્બ, કૃષ્ણની આજ્ઞાથી, મુક્તિફળ આપનારી મથુરા નગરીમાં ગયો અને રવિની આરાધના કરવા ઉત્સુક થયો.

Verse 38

नारदोक्तेन विधिना साम्बो जाम्बवतीसुतः ॥ षट्सूर्यान्पूजयामास उदयन्तं दिवाकरम् ॥

નારદે કહેલા વિધાન અનુસાર જાંબવતીપુત્ર સામ્બે ઉદયમાન દિવાકરને સૂર્યના ષડ્રૂપ રૂપે વિધિપૂર્વક પૂજ્યો।

Verse 39

कृत्वा योगेन चात्मानं साम्बस्याग्रे रविस्तदा ॥ वरं वृणीष्व भद्रं ते मद्व्रतख्यापनाय च ॥

ત્યારે રવિ યોગશક્તિથી સામ્બની સામે પ્રગટ થઈ બોલ્યા—“વર માગ; તારો કલ્યાણ થાઓ; અને મારા વ્રતના પ્રચાર માટે પણ (વર પસંદ કર).”

Verse 40

यस्तोषितो नारदेन तद्वदस्व ममाग्रतः ॥ साम्ब पञ्चाशकैः श्लोकैर्वेदगृह्यपदाक्षरैः ॥

“હે સામ્બ! નારદ દ્વારા જે સ્તુતિથી હું પ્રસન્ન થયો હતો, તે જ મારી સામે કહો—પચાસ શ્લોકોમાં, વેદ અને ગૃહ્યપ્રયોગને અનુરૂપ પદ-અક્ષરો સાથે.”

Verse 41

यः स्तुतोऽहं त्वया वीर तेन तुष्टोऽस्मि ते सदा ॥ स्पृष्टो देवेन सर्वाङ्गे तत्क्षणाद्दीप्तसच्छविः ॥

“હે વીર! તું જે સ્તુતિથી મારી સ્તુતિ કરી, તેનાથી હું સદા તારા પર પ્રસન્ન છું.” દેવના સ્પર્શથી તેના સર્વ અંગોમાં તે ક્ષણે જ તેજસ્વી કાંતિ પ્રગટ થઈ।

Verse 42

व्यक्ताङ्गावयवः साक्षाद्द्वितीयोऽभूद्रविर्यथा ॥ मध्याह्ने याज्ञवल्क्यस्य यज्ञं माध्यन्दिनीयकम् ॥

અંગ-ઉપાંગ સ્પષ્ટ થઈ તે પ્રત્યક્ષ રીતે જાણે બીજો રવિ બની ગયો. મધ્યાહ્ને યાજ્ઞવલ્ક્યનું ‘માધ્યન્દિનીયક’ નામનું યજ્ઞ/કર્મ (વિધિ) ઉલ્લેખિત છે।

Verse 43

अध्यापयत्साम्बयुतो रविर्मध्यन्दिनोऽभवत् ॥ वैकुण्ठपश्चिमे पार्श्वे तीर्थं माध्यन्दिनीयकम् ॥

સાંબ સાથે રહી રવિએ ઉપદેશ આપ્યો; તેથી તે મધ્યાહ્ન (માધ્યન્દિન) પરંપરાથી સંકળાયો. વૈકુંઠના પશ્ચિમ ભાગે ‘માધ્યન્દિનીયક’ નામનું પવિત્ર તીર્થ છે.

Verse 44

सायाह्ने कृष्णगङ्गाया दक्षिणे संस्थितस्तदा ॥ तत्र दृष्ट्वा तु सायाह्ने रविमस्तोदयं प्रभुम् ॥

સાંજ સમયે તે કૃષ્ણગંગાના દક્ષિણ કાંઠે ઊભો રહ્યો. ત્યાં સંધ્યાએ તેણે પ્રભુ સૂર્યને અસ્ત-ઉદયના સંધિક્ષણે દર્શન કર્યું.

Verse 45

सर्वपापविशुद्धात्मा परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवं साम्बस्य तुष्टेन मध्याह्ने तु नभस्तलात् ॥

જેનું આત્મા સર્વ પાપોથી શુદ્ધ થાય છે તે પરમ બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે. શ્રીવરાહ બોલ્યા—આ રીતે સાંબથી પ્રસન્ન થઈ, મધ્યાહ્ને, આકાશતલ પરથી (પ્રસંગ આગળ વધ્યો).

Verse 46

द्विधाकृतात्मयोगेन साम्बकुष्ठमपोहितम् ॥ साम्बः प्रख्याततीर्थे तु तत्रैवान्तरधीयत ॥

આત્માને દ્વિધા કરનાર યોગક્રિયાથી સાંબનું કુષ્ઠ દૂર થયું. પછી સાંબ તે પ્રસિદ્ધ તીર્થમાં જ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયો.

Verse 47

साम्बस्तु सह सूर्येण रथस्थेन दिवानिशम् ॥ रविं पप्रच्छ धर्मात्मा पुराणं सूर्यभाषितम्

ધર્માત્મા સાંબ, રથસ્થ સૂર્ય સાથે દિવસ-રાત, સૂર્યે કહેલા પુરાણ વિષે રવિને પૂછતો રહ્યો.

Verse 48

भविष्यमिति विख्यातं ख्यातं कृत्वा पुनर्नवम् ॥ साम्बः सूर्यप्रतिष्ठां च कारयामास तत्त्ववित्

‘ભવિષ્ય’ તરીકે પ્રસિદ્ધ રહેલી પરંપરાને ફરી નવરૂપે ખ્યાત બનાવી, તત્ત્વવિદ સાંબે સૂર્યપ્રતિષ્ઠા કરાવી.

Verse 49

उदयाचलमाश्रित्य यमुनायाश्च दक्षिणे ॥ मध्ये कालप्रियं देवं मध्याह्ने स्थाप्य चोत्तमम्

ઉદયાચલનો આશ્રય લઈને અને યમુનાના દક્ષિણ કાંઠે, મધ્યસ્થાને—મધ્યાહ્ને—કાળપ્રિય એવા ઉત્તમ દેવની સ્થાપના કરી।

Verse 50

मूलस्थानं ततः पश्चादस्तमानाचले रविम् ॥ स्थाप्य त्रिमूर्तिं साम्बस्तु प्रातर्मध्यापराह्णिकम्

ત્યારબાદ અસ્તમાનાચલમાં રવિને મૂળસ્થાનરૂપે સ્થાપી, સાંબે પ્રાતઃ, મધ્યાહ્ન અને અપરાહ્નને અનુરૂપ ત્રિમૂર્તિ સ્થાપી।

Verse 51

मथुरायां तथा चैकें स्थाप्य साम्बो वसुन्धरे ॥ स्वनाम्ना स्थापयामास पुराणविधिना स्वयम्

અને હે વસુંધરા, મથુરામાં પણ એક (પ્રતિમા/સ્થાન) સ્થાપી, સાંબે પુરાણવિધિ મુજબ સ્વયં પોતાના નામે તેને સ્થાપ્યું।

Verse 52

गच्छन्ति तत्पदं शान्तं सूर्यमण्डलभेदकम् ॥ एतत्ते कथितं देवि साम्बशापसमुद्भवम्

તેઓ તે શાંત પદને પ્રાપ્ત કરે છે, જેને ‘સૂર્યમંડલભેદન’ કહેવાયું છે. હે દેવી, સાંબના શાપથી ઉત્પન્ન આ વર્ણન તને કહેલું છે.

Verse 53

पापप्रशमनाख्यानं महापातक नाशनम्

આ પાપ-પ્રશમનનું આખ્યાન છે, જે મહાપાતકોનો નાશ કરનારું કહેવાય છે।

Verse 54

एवं साम्बपुरं नाम मथुरायां कुलेश्वरम् ॥ रथयात्रां तथा कृत्वा रविणा कथिता यदा

આ રીતે મથુરામાં ‘સાંબપુર’ નામનું સ્થાન અને ‘કુલેશ્વર’ છે; તેમજ રથયાત્રા પણ કરવામાં આવી ત્યારે તે રવિ (સૂર્ય) દ્વારા કહાયું।

Verse 55

यावत्त स शब्दो भवति तावत्पुरुष उच्यते ॥ पुरुषश्चाविनाशी च कथ्यते शाश्वतोऽव्ययः

જ્યાં સુધી તે ‘શબ્દ’ અસ્તિત્વમાં છે, ત્યાં સુધી તેને ‘પુરુષ’ કહેવાય છે; અને પુરુષને અવિનાશી—શાશ્વત તથા અવ્યય કહેવાયો છે।

Verse 56

एकवासास्तथा गौरी श्यामा वा वरवर्णिनी ॥ मध्यं गता प्रगल्भा च वयोऽतीतास्तथा स्त्रियः

સ્ત્રીઓ પણ એકવસ્ત્રધારિણી હોઈ શકે—ગૌરી કે શ્યામા, ઉત્તમ વર્ણવાળી; મધ્યવયની, પ્રગલ્ભ; તેમજ યૌવન પાર કરેલી સ્ત્રીઓ પણ।

Verse 57

कृष्णः शशाप साम्बं तु विरूपत्वं भविष्यति ॥ शापयुक्तः स साम्बस्तु कुष्ठयुक्तोऽभवत्क्षणात् ॥

કૃષ્ણે સાંબને શાપ આપ્યો—“તને વિરૂપતા થશે.” શાપગ્રસ્ત સાંબ ક્ષણમાં જ કુષ્ઠરોગથી પીડિત થયો।

Verse 58

मथुरायां च मध्याह्ने मध्यन्दिन रवौ तथा ॥ अस्तङ्गते तथा देवं सद्यो राज्यफलं भवेत् ॥

મથુરામાં મધ્યાહ્ને—જ્યારે સૂર્ય શિખરે હોય—અને તેવી જ રીતે સૂર્યાસ્તે દેવનું પૂજન કરનારને તત્કાળ રાજ્યસમાન ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 59

स्नात्वा मध्यन्दिनं दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ उदयास्ते ततो देवः साम्बेन सहितो विराट् ॥

સ્નાન કરીને મધ્યાહ્નના સૂર્યનું દર્શન કરવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે. ત્યારબાદ સામ્બসহિત વિરાટ દેવના ઉદય અને અસ્તનું વર્ણન થાય છે.

Verse 60

माघमासस्य सप्तम्यां दिव्यं साम्बपुरं नराः ॥ रथयात्रां प्रकुर्वन्ति सर्वद्वन्द्वविवर्जिताः ॥

માઘ માસની સપ્તમીએ દિવ્ય સામ્બપુરમાં લોકો રથયાત્રા કરે છે અને સર્વ દ્વંદ્વોથી રહિત રહે છે.