Adhyaya 107: The Glorification of Donating a Butter-Cow (Navanīta-Dhenu)

Verse 1

अथ नवनीतधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ नवनीतमयीं धेनुं शृणु राजन् प्रयत्नतः ॥ यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

હવે નવનીત-ધેનુદાનનું માહાત્મ્ય કહેવામાં આવે છે. હોતૃએ કહ્યું—હે રાજન, પ્રયત્નપૂર્વક નવનીતમયી ધેનુ વિષે સાંભળો; તેને સાંભળવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ થાય છે, તેમાં સંશય નથી.

Verse 2

गोमयेनानुलिप्तायां भूमौ गोचर्ममाणतः ॥ चर्म कृष्णमृगस्येव तस्योपरि च धारयेत्

ગોમયથી લિપેલી ભૂમિ પર ગોચર્મના પ્રમાણ મુજબ એક ચર્મ પાથરવું; અને તેના ઉપર કૃષ્ણમૃગના ચર્મ જેવું બીજું ચર્મ પણ મૂકવું.

Verse 3

कुम्भं तु नवनीतस्य प्रस्थमात्रस्य धारयेत् ॥ वत्सं चतुर्थभागस्य तस्यामुत्तरतो न्यसेत्

નવનીતનું એક પ્રસ્થ પ્રમાણ ધરાવતો કુંભ મૂકવો; અને તેના ઉત્તર તરફ ચોથા ભાગના પ્રમાણનું વત્સ (વાછરડું) સ્થાપિત કરવું.

Verse 4

कृत्वा विधाननेन च राजसिंह सुवर्णशृङ्गी सुमुखा च कार्या ॥ नेत्रे च तस्या मणिमौक्तिकैस्तु कृत्वा तथान्यच्च गुडेन जिह्वाम्

હે રાજસિંહ, વિધાન મુજબ તેને ઘડીને સુવર્ણ શૃંગોવાળી અને સુમુખી બનાવવી; તેના નેત્ર મણિ અને મૌક્તિકથી બનાવવા, તેમજ તેની જિહ્વા ગોળથી બનાવવી.

Verse 5

ओष्ठौ च पुष्पैश्च फलैश्च दन्ताः प्रकल्प्य सास्नां च सितैश्च सूत्रैः ।। जिह्वां तथा शर्करया प्रकल्प्य फलानि दन्ताः कम्बलं पट्टसूत्रम् ॥

ઓષ્ઠો પુષ્પોથી બનાવી, દાંત ફળોથી ગોઠવવા; અને સાસ્ના (ગળાની લટકતી ચામડી) સફેદ સૂત્રોથી સજાવવી. જિહ્વા શર્કરાથી બનાવવી; દાંતરૂપે ફળો, તેમજ સાથે કમ્બળ અને પટ્ટસૂત્ર (વણાયેલું વસ્ત્ર/સૂતર) પણ અર્પણ કરવું.

Verse 6

नवनीतस्तनीं राजन् इक्षुपादां प्रकल्पयेत् ।। ताम्रपृष्ठां रौप्यखुरां दर्भरोमकृतच्छविम् ॥

હે રાજન, ધેનુને નવનીત-સ્તનવાળી અને ઇક્ષુ-પાદવાળી રીતે પ્રકલ્પ કરાવવી. તેની પીઠ તાંબાની, ખુરા રૂપાની અને દર્ભ-કુશના ‘રોમ’થી કૃત તેજવાળી કરવી.

Verse 7

स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पञ्चरत्नसमन्विताम् ।। चतुर्भिस्तिलपात्रैश्च संवृतां सर्वतो दिशि ॥

તેના શૃંગ સોનાના અને ખુરા રૂપાના હોય; તે પંચરત્નોથી સમન્વિત હોય. અને ચાર તિલપાત્રોથી સર્વ દિશાઓમાં તેને ચારે તરફથી આવરી દેવી.

Verse 8

आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन गन्धपुष्पैरलङ्कृताम् ।। दीपांश्च दिक्षु प्रज्वाल्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥

તેને બે વસ્ત્રોથી ઢાંકી, ગંધ અને પુષ્પોથી અલંકૃત કરવી. દિશાઓમાં દીપ પ્રજ્વલિત કરીને બ્રાહ્મણને નિવેદન કરવું.

Verse 9

मन्त्रास्त एव जप्तव्याः सर्वधेनुषु ये स्मृताः ।। पुरा देवासुरैः सर्वैः सागरस्य तु मन्थने ॥

સર્વ ધેનુ-દાનોમાં સ્મૃત થયેલા જે મંત્રો છે, તે જ જપવા યોગ્ય છે—જેમ પૂર્વે સાગરમંથન સમયે સર્વ દેવો અને અસુરોએ કર્યું હતું.

Verse 10

एवमुच्चार्य तां दद्याद्ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ।। धेनुं च दत्त्वा सुदुघां सोपधानां नयेद्गृहम् ॥

આ રીતે ઉચ્ચાર કરીને તે ધેનુને કુટુંબી (ગૃહસ્થ) બ્રાહ્મણને દાન આપવી. અને સારા દૂધ આપનારી, ઉપધાન/આસનসহ ધેનુ દાન કરીને તેને (ગ્રાહકના) ઘરે લઈ જવી.

Verse 11

हविर् एवं रसं चैव विप्रवर्यस्य भूपते ।। भुक्त्वा तिष्ठेद्दिनं राजन् धेनुदस्त्रीणि वै द्विजः ॥

હે ભૂપતે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને હવિર્ભોજન અને રસ પણ અર્પણ કરવો. હે રાજન, ભોજન કર્યા પછી તે દ્વિજ એક દિવસ ગોદાન સંબંધિત વ્રત-નિયમોમાં સ્થિત રહે.

Verse 12

यः प्रपश्यति तां धेनुं दीयमानां नरोत्तम ।। सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवसायुज्यतां व्रजेत् ॥

હે નરોત્તમ, જે દાન સમયે તે ધેનુને જુએ છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ શિવ-સાયુજ્ય (શિવ સાથે એકત્વ) પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 13

पितृभिः पूर्वजैः सार्द्धं भविष्यद्भिश्च मानवः ।। विष्णुलोकं व्रजत्याशु यावदाभूतसम्प्लवम् ॥

પિતૃઓ અને પૂર્વજો સાથે, તેમજ ભવિષ્યમાં થનારા લોકો સાથે પણ, મનુષ્ય શીઘ્રે વિષ્ણુલોકમાં જાય છે—જ્યાં સુધી ભૂતસમ્પ્લવ (મહાપ્રલય) ન થાય ત્યાં સુધી.

Verse 14

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ।। सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते ॥

જે મનુષ્ય આને ભક્તિપૂર્વક સાંભળે છે, અથવા બીજાને પણ સાંભળાવે છે, તે સર્વ પાપોથી શુદ્ધ થઈ વિષ્ણુલોકમાં મહિમાવાન બને છે.

Verse 15

उत्पन्नं दिव्यममृतं नवनीतमिदं शुभम् ॥ आप्यायनं तु भूतानां नवनीत नमोऽस्तु ते ॥

આ શુભ નવનીત દિવ્ય અમૃતરૂપે ઉત્પન્ન થયું છે; તે ભૂતો/જીવોનું પોષણ અને બળવર્ધન કરે છે. હે નવનીત, તને નમસ્કાર.