Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 9
Devanagari script
तस्मात्क्षीरोदकस्थानान्नैरृते दिग्दले श्रितम् । ख्यातं बृहस्पतेः कुण्डमुद्दंडाचंडमंडितम्
Transliteration
tasmātkṣīrodakasthānānnairṛte digdale śritam | khyātaṃ bṛhaspateḥ kuṇḍamuddaṃḍācaṃḍamaṃḍitam
Translation
અતએવ ક્ષીરોદક-સ્થાનની નજીક, નૈઋત્ય દિશાના ભાગે, બૃહસ્પતિનું પ્રસિદ્ધ કુંડ આવેલું છે; તે ઊંચા અને ભવ્ય અલંકારોથી શોભિત છે.
Word by Word
तस्मात्from that, therefore
तस्मात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; सर्वनाम
क्षीरोदकस्थानात्from the place called Kṣīrodaka-sthāna
क्षीरोदकस्थानात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootक्षीर + उदक + स्थान (प्रातिपदिक); components: kṣīra + udaka + sthāna
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषसमासार्थ (place of milk-and-water / milk-ocean-water)
नैरृतेin the south-west (Nairṛta)
नैरृते:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootnairṛta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिक्-विशेषण (locative of direction)
दिग्दलेin the quarter/side of the direction
दिग्दले:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिक् + दल (प्रातिपदिक); components: dik + dala
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (directional quarter/side)
श्रितम्situated, resorted to
श्रितम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Predicative adjective)
TypeVerb
Rootश्रि (धातु) → श्रित (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कुण्डम् इति)
ख्यातम्renowned
ख्यातम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Predicative adjective)
TypeVerb
Rootख्या (धातु) → ख्यात (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कुण्डम् इति)
बृहस्पतेःof Bṛhaspati
बृहस्पतेः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbṛhaspati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
कुण्डम्pond, sacred tank
कुण्डम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkuṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उद्दण्डाचण्डमण्डितम्adorned with lofty and gentle (features)
उद्दण्डाचण्डमण्डितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउद्दण्ड + अचण्ड + मण्डित (प्रातिपदिक); components: uddaṇḍa + acaṇḍa + maṇḍita
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय-समास (as an epithet of कुण्डम्)
Speaker
Brahmā (deduced for Vaiṣṇavakhaṇḍa context)
Characters & Entities
K
KṣīrodakaB
BṛhaspatiFAQs
Pilgrimage is grounded in sacred geography: the text precisely locates a holy tank whose very presence signifies tīrtha-power.
Bṛhaspati-kuṇḍa, situated near the Kṣīrodaka-sthāna in Ayodhyā.
No explicit ritual here; the verse primarily gives the tīrtha’s location and renown.