Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 26

Devanagari script

हेलोल्लसत्समुत्साहशक्तिं व्याप्तजगत्त्रयाम् । या पूर्वकोटिर्भावानां सत्त्वानां वैष्णवीति वा

Transliteration

helollasatsamutsāhaśaktiṃ vyāptajagattrayām | yā pūrvakoṭirbhāvānāṃ sattvānāṃ vaiṣṇavīti vā

Translation

એ શક્તિ—ઉદયમાન ઉત્સાહથી ક્રીડાભાવે તેજસ્વી—ત્રિલોકમાં વ્યાપી છે; સત્ત્વો અને તેમના ભાવોની આદિ-મૂળકારણભૂતા તે જ છે, અને ‘વૈષ્ણવી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે।

Word by Word

• हेलोल्लसत्समुत्साहशक्तिम्: the power whose enthusiasm shines forth playfully
• हेलोल्लसत्समुत्साहशक्तिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हेला + उल्लसत् (कृदन्त; √लस्) + समुत्साह + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-समासः—हेलया उल्लसन् समुत्साहः यस्याः सा शक्ति

• व्याप्तजगत्त्रयाम्: pervading the three worlds
• व्याप्तजगत्त्रयाम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्याप्त (कृदन्त; √आप्/√व्याप्) + जगत् + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—जगत्त्रयं व्याप्ता (व्याप्ता)

• या: she who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• पूर्वकोटिः: the primordial limit/first boundary
• पूर्वकोटिः: Karta (Predicate-noun/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पूर्व + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—पूर्वा कोटिः (आदिकारण/प्रथमसीमा)

• भावानाम्: of beings/conditions
• भावानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• सत्त्वानाम्: of creatures/existents
• सत्त्वानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• वैष्णवी: Vaiṣṇavī (Viṣṇu’s power)
• वैष्णवी: Karta (Predicate-noun/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वैष्णवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम/विशेषसंज्ञा

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/इति-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/निश्चयार्थक

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (or)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant feminine cosmic power (Vaiṣṇavī) expands to fill the three worlds, emanating diverse beings and their dispositions like waves of enthusiasm.

Characters & Entities

• Vaiṣṇavī Śakti
• Three worlds (trailokya)
• Viṣṇu (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power (śakti) is universal and foundational; devotion aligns one with that all-pervading reality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is the narrative locus; the verse emphasizes cosmic pervasion rather than a single shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it teaches doctrine—recognizing Vaiṣṇavī Śakti as the Lord’s pervasive power.