Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 42

Devanagari script

तस्मिन्नुद्यापनं चन्द्रसहस्रं व्रतयोगिभिः । कार्यं प्रयत्नतो विप्र सर्वयज्ञफलाधिकम्

Transliteration

tasminnudyāpanaṃ candrasahasraṃ vratayogibhiḥ | kāryaṃ prayatnato vipra sarvayajñaphalādhikam

Translation

તે અવસરે, હે વિપ્ર, વ્રતનિષ્ઠ સાધકોએ પ્રયત્નપૂર્વક ચન્દ્રસહસ્ર-વ્રતનું ઉદ્યાપન કરવું જોઈએ; તેનું ફળ સર્વ યજ્ઞફળથી પણ અધિક છે.

Word by Word

• तस्मिन्: in that (occasion)
• तस्मिन्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरणे (locative)

• उद्यापनम्: the concluding rite (udyāpana)
• उद्यापनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उद्यापन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विधेय/कर्म-निर्देशे

• चन्द्रसहस्रम्: a thousand (offerings/units) called ‘candra’ (i.e., candrasahasra)
• चन्द्रसहस्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः—चन्द्राणां सहस्रम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• व्रतयोगिभिः: by practitioners of the vow
• व्रतयोगिभिः: Karana/Karta (Agentive instrumental/करण-कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रत + योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः—व्रते योगिनः (सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे)

• कार्यम्: should be performed
• कार्यम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + यत् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (भाव्य/विधेय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘कार्यम्’ = ‘is to be done/should be performed’

• प्रयत्नतः: with effort, diligently
• प्रयत्नतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रयत्नतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• विप्र: O brāhmaṇa
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; संबोधनम्

• सर्वयज्ञफलाधिकम्: greater than the fruit of all sacrifices
• सर्वयज्ञफलाधिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + यज्ञ + फल + अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः—सर्वेषां यज्ञानां फलात् अधिकम् (पञ्चमी-तत्पुरुषार्थे)

Speaker

Narrator (contextual; prior speaker not shown in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candrasahasra-vrata udyāpana (Ayodhyā/Candrahari occasion)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: vipra (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A brāhmaṇa-guided concluding rite: altar with moon-symbols (candra), a thousand-lamp or thousand-offering motif, devotees presenting gifts; Hari/Candrahari presiding; yajña implements shown as secondary to vrata completion.

Characters & Entities

• Candrasahasra-vrata
• Brāhmaṇa (vipra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vow-observance completed with proper udyāpana is praised as a powerful dharmic act whose merit can exceed even elaborate sacrificial rites.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā’s sacred setting is implied as the context for the vow’s completion within the Ayodhyāmāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performing the udyāpana (formal completion) of the Candrasahasra-vrata with diligent effort.