Adhyaya 2
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર મહાદેવીને પ્રભાસખંડમાં આવેલા ‘વસ્ત્રાપથ’ ક્ષેત્રનું મહાત્મ્ય જણાવે છે. ત્યાં ભવ/શિવ સ્વયંભૂ સ્વરૂપે નિવાસ કરે છે—તે જ આદ્ય પ્રભુ, સૃષ્ટિકર્તા અને સંહારક છે એમ સ્થાપિત થાય છે. એક વાર પણ યાત્રા કરવી, ત્યાંના તીર્થોમાં સ્નાન કરવું અને વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું—આથી સાધક કૃતકૃત્ય બને છે. ભવદર્શનનું ફળ વારાણસી, કુરુક્ષેત્ર અને નર્મદા-તીર જેવા પ્રસિદ્ધ સ્થાનોના ફળ સમાન, તેમજ વધુ શીઘ્ર ફળદાયક કહેવાયું છે; ચૈત્ર અને વૈશાખમાં દર્શન કરવાથી પુનર્જન્મબંધનથી મુક્તિનો સંકેત મળે છે. ગોદાન, બ્રાહ્મણભોજન અને પિંડદાનને દીર્ઘકાળ ફળ આપનાર ધર્મકર્મો ગણાવ્યા છે, જે પિતૃઓને તૃપ્ત કરે છે. અંતે આ મહાત્મ્યનું શ્રવણ પાપશમન કરે છે અને મહાયજ્ઞ સમાન ફળ આપે છે એવી ફલશ્રુતિ આપવામાં આવી છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि क्षेत्रं वस्त्रापथं पुनः । यत्प्रभासस्य सर्वस्वं क्षेत्रं नाभिः प्रियं मम
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ ફરી વસ્ત્રાપથ નામના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં જવું જોઈએ; જે પ્રભાસનું સર્વસ્વ છે અને મને નાભિસમાન પ્રિય છે.
Verse 2
यत्र साक्षाद्भवो देवः सृष्टिसंहारकारकः । पृथिव्यां स त्वधिष्ठाता तत्त्वानामादिमः प्रभुः
જ્યાં સૃષ્ટિ અને સંહાર કરનાર સాక్షાત્ ભવદેવ વિરાજે છે; તે પૃથ્વી પર અધિષ્ઠાતા છે અને તત્ત્વોના આદિ પ્રભુ છે.
Verse 3
स स्वयंभूः स्थितस्तत्र प्रभासे भूतिदो भवः । भवतीदं जगद्यस्मात्तस्माद्भव इति स्मृतः
પ્રભાસમાં ત્યાં સ્વયંભૂ ભવ સ્થિત છે, જે ભૂતિ-સમૃદ્ધિદાતા છે; જેના કારણે આ જગત્ ભવિત થાય છે, તેથી તે ‘ભવ’ તરીકે સ્મરાય છે.
Verse 4
यः सकृत्कुरुते यात्रां क्षेत्रे वस्त्रापथे पुनः । विगाह्य तत्र तीर्थानि कृतकृत्यः स जायते
જે એકવાર પણ વસ્ત્રાપથ-ક્ષેત્રની યાત્રા કરે અને ત્યાંના તીર્થોમાં સ્નાન કરે, તે કૃતકૃત્ય બને છે।
Verse 5
अथ दृष्ट्वा भवं देवं सकृत्पूज्यविधानतः । केदारयात्राफलभाक्स भवेन्मनुजोत्तमः
પછી જે દેવ ભવ (શિવ)નું એકવાર દર્શન કરીને વિધિપૂર્વક એકવાર પૂજન કરે, તે ઉત્તમ મનુષ્ય કેદારયાત્રાના ફળનો ભાગી બને છે।
Verse 6
चैत्रे मासि भवं दृष्ट्वा न पुनर्जायते भुवि । वैशाख्यामथवा सम्यग्भवं दृष्ट्वा विमुच्यते
ચૈત્ર માસમાં ભવનું દર્શન કરવાથી ફરી પૃથ્વી પર જન્મ થતો નથી; અથવા વૈશાખમાં સમ્યક ભવદર્શનથી મુક્તિ મળે છે।
Verse 7
वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे नर्मदायां तु यत्फलम् । तत्फलं निमिषार्द्धेन भवं दृष्ट्वा दिनेदिने
વારાણસી, કુરુક્ષેત્ર અને નર્મદામાં જે પુણ્યફળ મળે છે, તે જ ફળ અહીં દરરોજ ભવદર્શનથી અર્ધ નિમેષમાં મળે છે।
Verse 8
दुर्ल्लभस्तत्र वासस्तु दुर्ल्लभं भवदर्शनम् । प्रेतत्वं नैव तस्यास्ति न याम्या नारकी व्यथा
ત્યાં વસવાટ દુર્લભ છે અને ભવદર્શન પણ દુર્લભ છે; જેને તે પ્રાપ્ત થાય તેને પ્રેતત્વ નથી, યમયાતના નથી, નરકવ્યથા પણ નથી।
Verse 9
येषां भवालये प्राणा गता वै वरवर्णिनि । धन्यानामपि धन्यास्ते देवानामपि देवताः
હે વરવર્ણિની! જેમના પ્રાણ ભવના ધામમાં વિદાય લે છે, તેઓ ધન્યોમાં પણ પરમ ધન્ય—દેવોમાં પણ દેવતુલ્ય છે.
Verse 10
वस्त्रापथे मतिर्येषां भवे येषां मतिः स्थिरा । गोदानं तत्र शंसंति ब्राह्मणानां च भोजनम् । पिंडदानं च तत्रैव कल्पांतं तृप्तिमा वहेत्
જેનાં મન વસ્રાપથમાં સ્થિર છે અને ભવ (શિવ) પ્રત્યે જેમની નિષ્ઠા અચળ છે—ત્યાં ગોદાન અને બ્રાહ્મણભોજન પ્રશંસિત છે. ત્યાં જ કરેલું પિંડદાન કલ્પાંત સુધી તૃપ્તિ આપે છે.
Verse 11
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं ते भवोद्भवम् । श्रुतं पापोपशमनं यज्ञायुतफलप्रदम्
આ રીતે સંક્ષેપમાં તને ભવોદ્ભવ મહાત્મ્ય કહેવામાં આવ્યું. તેનું શ્રવણ પાપશમન કરે છે અને દસ હજાર યજ્ઞોનું ફળ આપે છે.