Adhyaya 81

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवेशं दैत्यसूदनम् । पापघ्नं सर्वजंतूनां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्

ઈશ્વરે કહ્યું—પછી, હે મહાદેવી, દેવોના સ્વામી દૈત્યસૂદન પાસે જવું જોઈએ; તે પ્રભાસક્ષેત્રમાં વસતા સર્વ પ્રાણીઓના પાપોનો નાશ કરનાર છે.

Verse 2

अनादियुगसंस्थानं सर्व कामप्रदं शुभम् । संसारसागरे घोरे स्थितं नौरिव तारणे

આ અનાદિ યુગોથી સ્થાપિત, શુભ અને સર્વ કામનાઓ આપનાર છે. ઘોર સંસાર-સાગરમાં પાર ઉતારતી નૌકાની જેમ તે સ્થિત છે.

Verse 3

अन्ये सर्वेऽपि नश्यंति कल्पांते ब्रह्मणो दिने । एतानि मुक्त्वा देवेशि न्यग्रोधं सप्त कल्पगम

બ્રહ્માના દિવસના કલ્પાંતમાં અન્ય બધું નાશ પામે છે. પરંતુ, હે દેવેશી, આ બધું છોડીને આ ન્યગ્રોધ (વટ) સાત કલ્પ સુધી ટકે છે.

Verse 4

कल्पवृक्षं तथाऽगारं वैडूर्यं पर्वतोत्तमम् । श्रीदैत्यसूदनं देवं मार्कंडेयं महामुनिम्

કલ્પવૃક્ષ તથા પવિત્ર આવાસ; વૈડૂર્ય નામનો શ્રેષ્ઠ પર્વત; પૂજ્ય દેવ શ્રીદૈત્યસૂદન; અને મહામુનિ માર્કંડેય—(આ બધું અહીં વિખ્યાત છે).

Verse 5

अक्षयाश्चाव्ययाश्चैते सप्तकल्पानि सुन्दरि । देवि किं बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनःपुनः

હે સુન્દરી, આ બધું સાત કલ્પ સુધી અક્ષય અને અવ્યય છે. હે દેવી, વધુ શું કહું—વારંવાર વર્ણન કરવાથી શું લાભ?

Verse 6

श्रीदैत्यसूदनाद्देवि नान्यास्ति भुवि देवता । यवाकारं तु तस्यैव क्षेत्रपातकनाशनम्

હે દેવી, પૃથ્વી પર શ્રીદૈત્યસૂદન સિવાય બીજી કોઈ દેવતા નથી. તેમના જ આ ‘યવાકાર’ સ્વરૂપ/પરિમાણ પણ ક્ષેત્રસંબંધિત પાપોનો નાશ કરે છે.

Verse 7

सेवितं चर्षिभिः सिद्धैर्यक्षविद्याधरोरगैः । तस्य सीमां प्रवक्ष्यामि विष्णुक्षेत्रस्य भामिनि

ઋષિઓ, સિદ્ધો, યક્ષો, વિદ્યાધરો અને નાગો દ્વારા સેવિત-પૂજિત—હે તેજસ્વિની! હવે હું તે વિષ્ણુ-ક્ષેત્રની સીમા કહું છું.

Verse 8

पूर्वे यमेश्वरं यावच्छ्रीसोमेशं तु पश्चिमे । उत्तरे तु विशालाक्षी दक्षिणे सरितां पतिः

પૂર્વે યમેશ્વર સુધી, પશ્ચિમે શ્રીસોમેશ સુધી; ઉત્તરે વિશાલાક્ષી અને દક્ષિણે નદીઓના પતિ—આ તેની પવિત્ર સીમા છે.

Verse 9

एतत्क्षेत्रं यवाकारं वैष्णवं पापनाशनम्

આ ક્ષેત્ર યવદાણા જેવું આકાર ધરાવે છે, વૈષ્ણવ સ્વરૂપનું છે અને પાપનાશક છે.

Verse 10

अत्र क्षेत्रे मृता ये तु पापिनोऽपि नरा ध्रुवम् । स्वर्गं गच्छंति ते सर्वे संतः सुकृतिनो यथा

આ ક્ષેત્રમાં પાપી મનુષ્યો પણ જો મૃત્યુ પામે, તો તેઓ નિશ્ચયે સૌ સ્વર્ગે જાય છે—જેમ સદ્ગણીઓ અને પુણ્યવાન જાય છે તેમ.

Verse 11

अत्र दत्तं हुतं जप्तं तपस्तप्तं कृतं हि यत् । तत्सर्वं चाक्षयं प्रोक्तं सप्तकल्पावधि प्रिये

હે પ્રિયે! અહીં આપેલું દાન, કરેલું હોમ, કરેલો જપ અથવા આચરેલું તપ—તે સર્વ અક્ષય કહેવાયું છે, સાત કલ્પ સુધી ટકનારું.

Verse 12

तत्रैकमपि यो देवि ब्राह्मणं भोजयिष्यति । विधिना विष्णुमुद्दिश्य कोटिर्भवति भोजिता

હે દેવી, ત્યાં જે કોઈ વિધિપૂર્વક વિષ્ણુને અર્પણ કરીને એક પણ બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવે છે, તેના માટે તે ભોજનદાન કરોડ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યા સમાન ફળ આપે છે।

Verse 13

तत्रोपवासं यः कुर्यान्नरो भक्तिसमन्वितः । एकेनैवोपवासेन उपवासायुतं फलम् । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा सोपवासो जितेंद्रियः

ત્યાં ભક્તિપૂર્વક ઉપવાસ કરનાર મનુષ્ય એક જ ઉપવાસથી દસ હજાર ઉપવાસનું ફળ મેળવે છે। ચક્રતીર્થમાં સ્નાન કરીને, ઉપવાસી અને ઇન્દ્રિયજિત બની, તે મહાન પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 14

द्वादश्यां कार्त्तिके मासि दद्याद्विप्रेषु कांचनम् । विष्णुं संपूज्य विधिवन्मुच्यते सर्वपातकैः

કાર્તિક માસની દ્વાદશીએ બ્રાહ્મણોને સોનું દાન કરવું જોઈએ। નિયમ મુજબ વિષ્ણુની પૂજા કરીને તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 15

देव्युवाच । दैत्यसूदननामेति कथं तस्य प्रकीर्तितम् । कस्मिन्काले तु देवेश तन्मे विस्तरतो वद

દેવીએ કહ્યું—તેનું ‘દૈત્યસૂદન’ નામ કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થયું? અને કયા કાળે, હે દેવેશ, તે બન્યું? મને વિગતે કહો।

Verse 16

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं पापनाशनम् । दैत्यसूदनदेवस्य पुरा वृत्तं महोदयम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, સાંભળ; હું પાપનાશક મહાત્મ્ય કહું છું—દૈત્યસૂદન દેવનો પ્રાચીન અને પરમ મંગલમય વૃત્તાંત।

Verse 17

देवि तस्यैव नामानि कल्पेकल्पे भवंति वै । अनादिनिधनान्येव संभवन्ति पुनःपुनः

હે દેવી, તેના જ નામો દરેક-દરેક કલ્પમાં પ્રગટ થાય છે; તે અનાદિ અને અનંત બની વારંવાર પ્રાદુર્ભૂત થાય છે.

Verse 18

पूर्वकल्पे श्रिया वृत्तो वामनस्तु द्वितीयके । वज्रांगस्तु तृतीये वै तुरीये कमलाप्रियः

પૂર્વ કલ્પમાં તે ‘શ્રિયાવૃત્ત’ તરીકે ઓળખાયો; બીજા કલ્પમાં ‘વામન’; ત્રીજા કલ્પમાં નિશ્ચયે ‘વજ્રાંગ’; અને ચોથા કલ્પમાં ‘કમલાપ્રિય’ (લક્ષ્મીપ્રિય) તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 19

पंचमे दुःखहर्त्ता च षष्ठे तु पुरुषोत्तमः । श्रीदैत्यसूदनो देवः कल्पे वै सप्तमे स्मृतः

પાંચમા કલ્પમાં તે ‘દુઃખહર્તા’—દુઃખ દૂર કરનાર—રૂપે સ્મરાય છે; છઠ્ઠામાં ‘પુરુષોત્તમ’; અને સાતમા કલ્પમાં ‘શ્રી-દૈત્યસૂદન’ દેવ, દૈત્યનાશક, તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.

Verse 20

तस्यैव नाम चोत्पत्तिं कथयामि यथार्थतः

હવે હું તે નામની ઉત્પત્તિ પણ યથાર્થ રીતે કહું છું.

Verse 21

पुरा देवासुरे युद्धे दानवैर्देवकंटकैः । निर्जिता देवताः सर्वे जग्मुस्ते शरणं हरिम् । क्षीरोदवासिनं देवमस्तुवन्प्रणताः स्थिताः

પ્રાચીનકાળે દેવ-અસુર યુદ્ધમાં, દેવતાઓને કંટક સમાન દાનવોએ સર્વ દેવતાઓને પરાજિત કર્યા. ત્યારે તેઓ બધા હરિના શરણે ગયા—ક્ષીરસાગરનિવાસી તે પ્રભુ દેવ પાસે—અને નમ્ર મસ્તકે ઊભા રહી તેની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

Verse 22

देवा ऊचुः । जय देव जगन्नाथ दैत्यासुरविमर्द्दन । वाराहरूपमास्थाय उद्धृता वसुधा त्वया

દેવોએ કહ્યું— જય જય, હે દેવ જગન્નાથ, દૈત્ય‑અસુરવિમર્દન! વરાહરૂપ ધારણ કરીને તમે વસુધાને ઉદ્ધરી ઊંચે ઉઠાવી।

Verse 23

उद्धृता मत्स्यरूपेण वेदा उदधिमध्यतः । कूर्मरूपी तथा भूत्वा क्षीरोदार्णवमंथनम्

મત્સ્યરૂપે તમે સમુદ્રના મધ્યમાંથી વેદોને ઉદ્ધર્યા; અને કૂર્મરૂપ બની ક્ષીરોદધિ‑મંથનને તમે આધાર આપ્યો।

Verse 24

कृत्वा त्वया जगन्नाथ उद्धृता श्रीर्नमो ऽस्तु ते । श्रीपतिः श्रीधरो देव आर्त्तानामर्तिनाशनः

હે જગન્નાથ, તમારા કૃત્યથી શ્રી (લક્ષ્મી/સમૃદ્ધિ) પ્રગટ થઈ ઉદ્ધૃત થઈ— તમને નમસ્કાર. હે દેવ, તમે શ્રીપતિ, શ્રીધર, અને આર્તોના આર્તિનાશક છો।

Verse 25

बलिर्वामनरूपेण त्वया बद्धोऽसुरारिणा । हिरण्याक्षो महादैत्यो हिरण्यकशिपुर्हतः

વામનરૂપ ધારણ કરીને, હે અસુરશત્રુ, તમે બલિને બાંધી દીધો. મહાદૈત્ય હિરણ્યાક્ષ હણાયો અને હિરણ્યકશિપુ પણ નાશ પામ્યો।

Verse 26

नारसिंहेन रूपेण अन्तरिक्षे धृतस्त्वया । देवमूल महादेव उद्धृतं भुवनं त्वया

નારસિંહરૂપ ધારણ કરીને તમે અંતરિક્ષમાં જગતને ધારી રાખ્યું. હે મહાદેવ, દેવોના મૂળ આધાર, તમારા દ્વારા જ ભુવન ઉદ્ધૃત અને સ્થિર રાખાયું।

Verse 27

त्वया विना जगन्नाथ भुवनं निष्प्रभी कृतम् । सूर्येणेव तु विक्रान्तं तमोभिरिव दानवैः

હે જગન્નાથ! તમારા વિના આ ભુવન નિષ્પ્રભ થઈ ગયું છે. જેમ સૂર્ય વિના અંધકાર વ્યાપી જાય, તેમ દાનવોએ આ જગતને ઘેરી લીધું છે.

Verse 28

श्रुत्वा स्तोत्रमिदं देवि विष्णुः कमललोचनः । उवाच देवान्ब्रह्माद्यान्क्षीरोदार्णव बोधितः

હે દેવી! આ સ્તોત્ર સાંભળીને, ક્ષીરસાગરમાં જાગૃત થયેલા કમળનયન વિષ્ણુએ બ્રહ્માદિ દેવોને કહ્યું.

Verse 29

भयं त्यजध्वं वै देवा दानवान्प्रति सर्वथा । अचिरेणैव कालेन घातयिष्यामि दानवान्

હે દેવો! તમે દાનવો પ્રત્યેનો ભય સર્વથા ત્યજી દો. હું અલ્પ સમયમાં જ તે દાનવોનો સંહાર કરીશ.

Verse 30

एवमुक्त्वाथ तैः सार्द्धमा जगाम जनार्द्दनः । दानवान्घातयामास स चक्रेण पृथक्पृथक्

એમ કહીને જનાર્દન તેઓની સાથે ગયા. તેમણે પોતાના ચક્ર વડે એક પછી એક દાનવોનો વધ કરવાનું શરૂ કર્યું.

Verse 31

भयार्त्ता दानवाः सर्वे पलायनपरायणाः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य समुद्राभिमुखा भवन्

ભયથી પીડાયેલા સર્વે દાનવો ભાગવા માટે તત્પર થયા. તેઓ પ્રભાસ ક્ષેત્રમાં પહોંચીને સમુદ્ર તરફ વળ્યા.

Verse 32

नश्यमानास्ततो दृष्ट्वा दैत्यान्दैत्यविनाशनम् । संजघ्ने तान्स चक्रेण निःशेषान्सर्वदानवान्

દૈત્યો નાશ પામતા જોઈ દૈત્યવિનાશક દેવે ચક્રથી તેમને સંહાર્યા; એક પણ દાનવ શેષ રહ્યો નહિ.

Verse 33

हतेषु सर्वदैत्येषु देवब्राह्मणतापसैः । कल्याणमभवत्तत्र जगत्स्वस्थमनाकुलम्

બધા દૈત્યો હણાઈ ગયા પછી દેવો, બ્રાહ્મણો અને તપસ્વીઓ માટે ત્યાં કલ્યાણ થયું; જગત્ સ્વસ્થ, સ્થિર અને નિરાકુલ બન્યું.

Verse 34

तत्प्रभृत्येव देवस्य दैत्यसूदननाम तत् । एतन्माहात्म्यमतुलं कथितं तव सुन्दरि । दैत्यसूदनदेवस्य महाभाग्यं महोदयम्

ત્યાંથી જ તે દેવનું નામ ‘દૈત્યસૂદન’ થયું. હે સુન્દરી, મેં તને આ અતુલ માહાત્મ્ય કહ્યું—દૈત્યસૂદન દેવનું મહાભાગ્ય અને મહોદય.

Verse 35

तं दृष्ट्वा न जडो नांधो न दरिद्रो न दुःखितः । जायते सप्त जन्मानि सत्यंसत्यं वरानने

તેમના દર્શનથી સાત જન્મ સુધી કોઈ જડબુદ્ધિ, અંધ, દરિદ્ર કે દુઃખી થઈને જન્મતો નથી. હે વરાનને, આ સત્ય જ સત્ય છે.

Verse 36

श्रवणद्वादशीं पुण्यां रोहिण्यां चाष्टमीं शुभाम् । शयनोत्थापनीं चैव नरः कृत्वा प्रयत्नतः

જે પુરુષ પ્રયત્નપૂર્વક પુણ્ય શ્રવણ-દ્વાદશી, શુભ રોહિણી-અષ્ટમી તથા શયનોથ્થાપની વ્રતનું આચરણ કરે છે…

Verse 37

एकैकेनोप वासेन उपवासायुतं फलम् । लभते नात्र सन्देहो दैत्यसूदनसन्निधौ

એકેક ઉપવાસથી દસ હજાર ઉપવાસનું ફળ મળે છે—એમાં શંકા નથી—દૈત્યસૂદનના સાન્નિધ્યમાં।

Verse 38

चण्डालः श्वपचो वापि तिर्यग्योनिगतोऽपि वा । प्राणत्यागे कृते तस्मिन्नाच्युतं लोकमाप्नुयात्

ચંડાલ હોય, શ્વપચ હોય, અથવા તિર્યક્-યોનિમાં જન્મેલો હોય—તે પવિત્ર સ્થાને પ્રાણત્યાગ કરે તો અચ્યુત (વિષ્ણુ)નું અવિનાશી લોક પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 39

कार्तिक्यां चैव वैशाख्यां मासमेकमुपोषयेत् । दैत्यसूदनमध्यस्थः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

કાર્તિક અને તેમજ વૈશાખ માસમાં એક પૂર્ણ માસ ઉપવાસ કરવો—દૈત્યસૂદનના સાન્નિધ્યમાં નિવાસ કરીને, સમ્યક શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ।

Verse 40

एकैकेनोपवासेन कोटिकोटि पृथक्पृथक् । लभते तत्फलं सर्वं विष्णुक्षेत्रप्रभावतः

ત્યાં એકેક ઉપવાસથી કરોડે કરોડ, અલગ અલગ રીતે, સર્વ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે—આ બધું વિષ્ણુક્ષેત્રના પ્રભાવથી છે।

Verse 41

दीपं ददाति यस्तत्र मासं वा पक्षमेव वा । एकैक दीपदानेन कोटिदीपफलं लभेत्

જે ત્યાં દીપદાન કરે—માસભર હોય કે માત્ર પખવાડિયું—તે દરેક એક દીપદાને કરોડ દીપદાનનું ફળ મેળવે છે।

Verse 42

पंचामृतेन संस्नाप्य देवदेवं चतुर्भुजम् । एकादश्यां निराहारः पूजयित्वाऽच्युतो भवेत्

પંચામૃતથી દેવદેવ ચતુર્ભુજ ભગવાનનું અભિષેકસ્નાન કરીને, એકાદશીએ સંપૂર્ણ નિરાહાર રહી પૂજા કરે તો તે અચ્યુત-પદને પામે છે।

Verse 43

चातुर्मास्यं विधानेन दैत्यसूदनसन्निधौ । नियमेन क्षिपेद्यस्तु तस्य तुष्यति केशवः

જે વ્યક્તિ વિધાનપૂર્વક દૈત્યસૂદનના સાન્નિધ્યમાં ચાતુર્માસ્ય વ્રત કરે અને નિયમ-સંયમથી તે સમય વિતાવે, તેના પર કેશવ પ્રસન્ન થાય છે।

Verse 44

अन्यक्षेत्रेषु यत्कृत्वा चातुर्मास्यानि कोटिशः । तत्फलं लभते सर्वं दैत्यसूदनदर्शनात्

અન્ય ક્ષેત્રોમાં કરોડો ચાતુર્માસ્ય વ્રતો કરવાથી જે ફળ મળે, તે સર્વ ફળ અહીં દૈત્યસૂદનના દર્શનમાત્રથી પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 45

ब्रह्माण्डं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यफलमाप्नुयात् । तत्पुण्यं लभते सर्वं दैत्यसूदनदर्शनात्

સમગ્ર બ્રહ્માંડનું દાન કરવાથી જે પુણ્યફળ મળે, તે સર્વ પુણ્ય અહીં દૈત્યસૂદનના દર્શનમાત્રથી પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 46

एकादश्यां तु यस्तत्र कुरुते जागरं नरः । गीतनृत्यैस्तथा वाद्यैः प्रेक्षणीयैस्तथाविधैः । स याति वैष्णवं लोकं यं गत्वा न निवर्त्तते

જે મનુષ્ય ત્યાં એકાદશીએ જાગરણ કરે—ભજન-કીર્તન, નૃત્ય, વાદ્ય અને એવા પવિત્ર અનુષ્ઠાનો સાથે—તે વૈષ્ણવ લોકને પામે છે; ત્યાં ગયા પછી પુનઃ પરત ફરવું નથી।

Verse 47

हत्याऽयुतानीह सुसंचितानि स्तेयानि रुक्मस्य न सन्ति संख्या । निहंति केनापि पुरा कृतानि सर्वाणि भद्रा निशि जागरेण

હે ભદ્રે! અહીં સંગ્રહિત દસ હજાર હત્યાપાપો પણ, અને સોનાની ચોરીના અસંખ્ય પાપો પણ—પૂર્વે કરેલાં સર્વ પાપો—રાત્રિ જાગરણથી જાણે કોઈ દિવ્ય શક્તિએ નાશ પામે છે.

Verse 48

मार्गा न ते प्रेतपुरी न दूता वनं च तत्खेचरखड्गपत्रम् । स्वप्ने न पश्यंति च ते मनुष्या येषां गता जागरणेन भद्रा

હે ભદ્રે! જેમનું રાત્રિ જાગરણ સિદ્ધ થયું છે, તેમના માટે પ્રેતપુરીના માર્ગો નથી; ન યમદૂત, ન ખડ્ગપત્ર-વન. એવા મનુષ્યો એ ભયોને સ્વપ્નમાં પણ નથી જોતા.

Verse 49

कन्यासहस्रं विधिवद्ददाति रत्नैरलंकृत्य स्वधर्मबुद्ध्या । गवां सहस्रं कुरुजांगले तु तेषां परं जागरणेन विष्णोः

જો કોઈ સ્વધર્મબુદ્ધિથી વિધિપૂર્વક રત્નોથી અલંકૃત હજાર કન્યાઓનું દાન કરે, અથવા કુરુજાંગલમાં હજાર ગાયોના દાન કરે—તોય વિષ્ણુના રાત્રિ જાગરણનું ફળ તે દાનો કરતાં શ્રેષ્ઠ કહેવાયું છે.

Verse 50

कृत्वा चैवोपवासं च योऽश्नाति द्वादशीदिने । नैवेद्यं तुलसीमिश्रं हत्याकोटिविनाशनम्

જે પહેલા ઉપવાસ કરે અને પછી દ્વાદશીના દિવસે તુલસી-મિશ્રિત નૈવેદ્ય ગ્રહણ કરે, તે આચરણ કરોડો હત્યા-સમાન મહાપાપોનો પણ નાશ કરે છે.

Verse 51

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । दैत्यसूदनदेवस्य किमन्यत्परिपृच्छसि

હે દેવી! આ રીતે દૈત્યસૂદન ભગવાનનું પાપનાશક માહાત્મ્ય તને કહેલું. હવે તું બીજું શું પૂછવા ઈચ્છે છે?

Verse 52

पीतवस्त्राणि देवस्य गां हिरण्यं च दापयेत् । स्नात्वा चक्रवरे तीर्थे मुच्यते सर्वपातकात्

દેવને પીળાં વસ્ત્રો અર્પણ કરે અને ગાય તથા સોનું દાન આપે. ઉત્તમ ચક્રતીર્થમાં સ્નાન કરવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે.

Verse 81

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीदैत्यसूदनमाहात्म्यवर्णनंनामैकाशीतितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’માં ‘શ્રીદૈત્યસૂદનમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એક્યાસી મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.