Adhyaya 80
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર દેવીને ઉપદેશરૂપે ગૌતમેશ્વર લિંગનું માહાત્મ્ય સંક્ષેપમાં કહે છે. પૂર્વ દિશામાં પાપનાશક ‘ગૌતમેશ્વર’ નામનું લિંગ સ્થિત છે; દૈત્યસૂદન સાથે સંબંધિત પશ્ચિમ ચિહ્નના સંદર્ભથી તેનું સ્થાન ઓળખાય છે અને ‘પાંચ ધનુષ’ની અંદર એવો સ્થાનીય માપ પણ જણાવાય છે. આ તીર્થ સર્વકામદ—બધી ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનારું કહેવાય છે. કારણકથામાં મદ્રરાજ શલ્યે ઘોર તપ કરીને મહેશ્વરને પ્રસન્ન કર્યો અને તેથી અહીં પૂજાની પરંપરા સ્થાપિત થઈ એમ જણાવે છે. અન્ય ભક્તો પણ આવી રીતે વિધિપૂર્વક આરાધના કરે તો પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે—એવો સામાન્ય નિયમ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. વિધાન મુજબ ચૈત્ર શુક્લ ચતુર્દશીએ લિંગનું દૂધથી સ્નાપન કરીને, પછી સુગંધિત જળ અને ઉત્તમ પુષ્પોથી નિયમબદ્ધ ભક્તિ સાથે પૂજન કરવું; તેથી અશ્વમેધ સમાન પુણ્ય મળે છે. અંતે વાણી, મન અને કર્મથી કરેલા પાપો માત્ર આ લિંગના દર્શનથી પણ નાશ પામે છે એવી ફલશ્રુતિ કહે છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव पूर्वदिग्भागे लिंगं पातकनाशनम् । गौतमेश्वरनामाढ्यं दैत्यसूदनपश्चिमे
ઈશ્વરે કહ્યું—એ જ પવિત્ર પ્રદેશના પૂર્વ ભાગમાં પાપનાશક એક લિંગ છે; તે ‘ગૌતમેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ છે અને ‘દૈત્યસૂદન’ના પશ્ચિમે સ્થિત છે.
Verse 2
धनुषां पंचके देवि संस्थितं सर्वकामदम् । शल्येनाराधितं यद्वै मद्रराजेन भामिनि
હે દેવી, તે પાંચ ધનુષ્યના અંતરે સ્થિત છે અને સર્વ કામનાઓ આપનારું છે. હે ભામિની, મદ્રરાજ શલ્યે નિશ્ચયે તેની આરાધના કરી હતી.
Verse 3
ततः कृतं तपश्चोग्रं समाराध्य महेश्वरम् । अन्योऽप्येवं नरो यस्तु तं समाराधयिष्यति
ત્યારબાદ તેણે ઉગ્ર તપ કર્યું અને વિધિપૂર્વક મહેશ્વરને પ્રસન્ન કર્યો. આ જ રીતે જે કોઈ અન્ય મનુષ્ય પણ તેમની આરાધના કરશે—
Verse 4
स प्राप्स्यति परां सिद्धिं यथा शल्यो महामनाः । चैत्र शुक्लचतुर्द्दश्यां स्नापयेत्पयसा तु यः
તે પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે, જેમ મહામના શલ્યે કરી હતી. અને જે ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની ચતુર્દશીએ દૂધથી (શિવ)લિંગને સ્નાન કરાવે છે—
Verse 5
गंधोदकेन च ततः पूजयेत्कुसुमोत्तमैः । तथैव विधिवद्भक्त्या सोऽश्वमेधफलं लभेत्
પછી સુગંધિત જળથી અને ઉત્તમ પુષ્પોથી પૂજન કરવું. આ રીતે વિધિપૂર્વક ભક્તિથી કરનાર ભક્ત અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન ફળ પામે છે.
Verse 6
वाचा कृतं च यत्पापं मनसा कर्मणाऽथ वा । तत्सर्वं नश्यते देवि तस्य लिंगस्य दर्शनात्
વાણીથી, મનથી અથવા કર્મથી કરેલું જે કોઈ પાપ હોય—હે દેવી—તે લિંગના દર્શનમાત્રથી તે સર્વ નાશ પામે છે.
Verse 80
इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाशीतितमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્યમાં ‘ગૌતમેશ્વર-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો એંસીમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.