Adhyaya 8

Verse 1

देव्युवाच । पुनः कथय देवेश माहात्म्यं लोकशंकर । श्रीसोमेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम् । ब्रह्मविष्ण्वीशदैवत्यं तथात्र त्रितयं वद

દેવી બોલ્યાં—હે દેવેશ, હે લોકશંકર! સર્વ પાતકનાશક શ્રી સોમેશ્વર દેવનું માહાત્મ્ય ફરી કહો. તેમજ અહીં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ઈશ—આ ત્રિદેવ સાન્નિધ્યનું પણ વર્ણન કરો।

Verse 2

ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा मम गोप्यं पुरातनम् । तस्मिंल्लिंगे च यद्वृत्तमाश्चर्यं परमं महत्

ઈશ્વર બોલ્યા—એકાગ્ર મનથી મારું આ પ્રાચીન ગુહ્ય સાંભળ; તે લિંગમાં જે બન્યું તે પરમ મહાન આશ્ચર્ય છે।

Verse 3

षष्टिकोटि सहस्राणि ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । तस्मिंल्लिंगे प्रविष्टानि ते घृताहुतिरिवानले

ઊર્ધ્વરેતા ઋષિઓના સાઠ કરોડ સહસ્ર તે લિંગમાં એમ પ્રવેશ્યા, જેમ અગ્નિમાં ઘીનું આહુતિ અર્પણ થાય છે।

Verse 4

सिद्धिर्वृद्धिस्तथा तुष्टिरृद्धिः पुष्टिस्तु पंचमी । कीर्तिः शांतिस्तथा लक्ष्मीस्तस्मिंल्लिंगे समुत्थिता

એ જ લિંગમાંથી સિદ્ધિ, વૃદ્ધિ, તુષ્ટિ, ઋદ્ધિ અને પાંચમી પુષ્ટિ ઉત્પન્ન થઈ; તેમજ કીર્તિ, શાંતિ અને લક્ષ્મી પણ ત્યાંથી પ્રગટ થઈ।

Verse 5

सप्तकोट्यस्तु मंत्राणां सिद्धीनां चैव संभवः । दिव्ययोगरसाश्चान्ये दिव्यौषधिरसायनाः

તે પવિત્ર સ્ત્રોતમાંથી મંત્રસિદ્ધિઓ—સાત કરોડ સંખ્યામાં—અને સિદ્ધિઓની સંભાવના ઉત્પન્ન થાય છે; તેમજ અન્ય દિવ્ય યોગરસો અને દિવ્ય ઔષધિના રસાયણો પણ પ્રગટ થાય છે।

Verse 6

गारुडं भूततंत्रं च खेचर्यो व्यंतरीस्तथा । ते सर्वे सह योगेन तस्माल्लिंगात्समुत्थिताः

ગારુડ વિદ્યા, ભૂતતંત્ર, તેમજ ખેચરીઓ અને વ્યંતરીઓ—આ બધું યોગશક્તિ સહિત તે જ લિંગમાંથી ઉત્પન્ન થયું એમ કહેવાય છે।

Verse 7

अन्याश्चैव तु याः काश्चित्सिद्धयोऽष्टौ प्रकीर्तिताः । ताः सर्वाः सह लिंगेन तस्मात्स्थानात्समुत्थिताः

અને અન્ય જે કોઈ સિદ્ધિઓ પ્રખ્યાત છે—વિશેષ કરીને પ્રસિદ્ધ અષ્ટસિદ્ધિઓ—તે બધીઓ તે લિંગ સાથે તે પવિત્ર સ્થાનમાંથી જ ઉત્પન્ન થઈ।

Verse 8

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासमाहात्म्ये श्रीसोमेश्वरैश्वर्यवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસમાહાત્મ્યમાં ‘શ્રી સોમેશ્વરૈશ્વર્યવર્ણન’ નામનો આઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 9

अन्यद्देवि प्रवक्ष्यामि अत्र सिद्धिं गतास्तु ये । ममांशसंभवाः प्राप्ता अस्मिंल्लिंगे लयं गताः

હે દેવી, હું વધુ એક વાત કહું છું—અહીં સિદ્ધિ પામેલા, મારા અંશથી ઉત્પન્ન થયેલા, આ લિંગમાં આવી લય પામ્યા।

Verse 10

विमला दंडिकाश्चैव सप्तैते कुत्सिकाः स्मृताः । अस्मिंल्लिंगे पुरा सिद्धा योगात्पाशुपतान्मम

વિમલા અને દંડિકા—આ સાતેય ‘કુત્સિકા’ તરીકે સ્મરાય છે. પ્રાચીનકালে મારા પાશુપત-યોગથી તેઓ આ લિંગે સિદ્ધ થયા।

Verse 11

रुद्रो विप्रस्तथा दानश्चंद्रो मन्थोऽवलोककः । सूर्यावलोकश्चेति गार्गेयाः सप्त कीर्त्तिताः

રુદ્ર, વિપ્ર, દાન, ચંદ્ર, મન્થ, અવલોકક અને સૂર્યાવલોક—આ સાત ‘ગાર్గેય’ તરીકે કીર્તિત છે।

Verse 12

सोमेश्वरे च ते सिद्धाः प्रभासे वरवर्णिनि । मूकमन्यः शिवश्चैव प्रकाशः कपिलस्तथा

હે વરવર્ણિની, પ્રભાસના સોમેશ્વરમાં તેઓ સિદ્ધ થયા. (તેમામાં) મૂક, મન્ય, શિવ, પ્રકાશ અને કપિલ પણ છે।

Verse 13

सत्कुलः कर्णिकारश्च पौरुषेयाः प्रकीर्त्तिताः । सोमेश्वरे पुरा सिद्धाः प्रभासे पापनाशने

સત્કુલ અને કર્ણિકાર ‘પૌરુષેય’ તરીકે પ્રકીર્તિત છે. પાપનાશક પ્રભાસના સોમેશ્વરમાં તેઓ પ્રાચીનકালে સિદ્ધ થયા।

Verse 14

युगेयुगे पुरा सिद्धास्तस्मिंल्लिंगे प्रिये मम । एते चान्ये च ये विप्रा भविष्यंति कलौ युगे

હે પ્રિયે! યુગે યુગે તે લિંગે અનેકોએ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે. અને આ તથા અન્ય જે બ્રાહ્મણો કલિયુગમાં ઉત્પન્ન થશે, તેઓ પણ તેની સાથે જ સંબદ્ધ રહેશે.

Verse 16

दुर्ल्लभं सर्वमर्त्त्यानां प्रभासे तु व्यवस्थितम् । न च कश्चिद्विजानाति अशुभैः कर्मभिर्वृतः

પ્રભાસમાં સર્વ મર્ત્યો માટે દુર્લભ એવું પરમ ફળ સ્થિત છે; પરંતુ અશુભ કર્મોથી આવૃત કોઈ પણ તેનું યથાર્થ સ્વરૂપ જાણી શકતો નથી.

Verse 17

ग्रहदोषास्तु ये केचिद्भूतदोषास्तथा परे । डाकिनीप्रेतवेताला राक्षसा ग्रहपूतनाः

જે કોઈ ગ્રહદોષો અને અન્ય ભૂતદોષો હોય—ડાકિનીઓ, પ્રેત, વેતાલ, રાક્ષસ તથા ગ્રહપીડક પૂતના વગેરે—

Verse 18

पिशाचा यातुधानाश्च मातरो जातहारिकाः । बालग्रहास्तथा चान्ये बुद्धाश्चैव तु ये ग्रहाः

પિશાચો અને યાતુધાન, નવજાતને હરી લેતી ‘માતાઓ’, બાલગ્રહ તથા અન્ય, અને ‘બુદ્ધ’ નામના જે ગ્રહદોષો—

Verse 19

तत्र सिद्धिं गमिष्यंति दुर्ल्लभां त्रिदशैरपि । एतत्ते सर्वमाख्यातं तल्लिंगं सिद्धिदं परम्

ત્યાં તેઓ એવી સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરશે, જે ત્રિદશ દેવોને પણ દુર્લભ છે. આ સર્વ મેં તને કહ્યું; તે લિંગ પરમ છે અને સિદ્ધિ આપનાર છે.

Verse 20

दुर्नामकास्तथा चान्ये कुष्ठरोगास्तथा परे । क्षयरोगास्तथा चान्ये वातगुल्मास्तथैव च । अन्ये चैव तु ये केचिद्व्याधयस्तु प्रकीर्त्तिताः

દુર્નામક (ઘાતક ફોડા) તથા અન્ય વ્યાધિઓ, કુષ્ઠ વગેરે રોગો, ક્ષયરોગ જેવા ક્ષીણ કરનાર રોગો, વાતવિકાર અને ગુલ્મ (ઉદરગાંઠ) તેમજ જે જે અન્ય રોગો કહ્યા છે—

Verse 21

सोमेश्वरं समासाद्य तस्य लिंगस्य दर्शनात् । सर्व एव विनश्यंति वह्नौ क्षिप्तमिवेन्धनम्

સોમેશ્વરને સમીપ જઈ, તે લિંગના દર્શનમાત્રથી આ બધું અગ્નિમાં નાખેલા ઇંધણની જેમ નાશ પામે છે.

Verse 22

उपसर्गाश्च चान्ये सर्पघोणपवृश्चिकाः । सर्वे तत्र विनश्यंति श्रीसोमेश्वरदर्शनात्

અન્ય ઉપસર્ગો પણ—સાપ, ઘોણ અને વિચ્છુ—બધાં ત્યાં શ્રીસોમેશ્વરના દર્શનથી નાશ પામે છે.

Verse 23

योऽसौ सोमेश्वरो नाम्ना पश्चिमो भैरवः स्मृतः । कालाग्निरुद्रनाथेति पर्यायैर्नामभिः श्रुतः

જે ‘સોમેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ છે, તે ‘પશ્ચિમ ભૈરવ’ તરીકે સ્મરાય છે; અને ‘કાલાગ્નિરુદ્ર’ તથા ‘રુદ્રનાથ’—આ પર્યાય નામોથી પણ શ્રુત છે.

Verse 24

तस्मिंस्तिष्ठामि देवेशि भक्तानुग्रहकारकः । सर्वं च दुष्कृतं नृणां भक्षयामि न संशयः

હે દેવેશી! હું ત્યાં ભક્તોને અનુગ્રહ આપનાર બની નિવાસ કરું છું; અને મનુષ્યોનાં સર્વ દુષ્કૃત્યોને હું ભસ્મ કરી દઉં છું—એમાં સંશય નથી.

Verse 25

योऽसौ प्राणः शरीरस्थो देहिनां देहसंचरः । ब्रह्मांडमेतद्यस्यांतरेको यश्चाप्यनेकधा

જે પ્રાણ શરીરમાં સ્થિત રહી દેહધારી જીવોના દેહોમાં સંચરે છે, જેના અંતરમાં આ સમગ્ર બ્રહ્માંડ-અંડ સ્થિત છે—તે એક હોવા છતાં અનેક રૂપે પ્રગટે છે।

Verse 26

वेदाः सर्वेऽपि यं देवं प्रशंसंति महर्षयः । परस्य ब्रह्मणो रूपं यस्य द्वारेण लभ्यते

જે દેવને સર્વ વેદો સ્તુતિ કરે છે અને મહર્ષિઓ પ્રશંસા કરે છે—જેના ‘દ્વાર’ દ્વારા પરબ્રહ્મનું સ્વરૂપ સాక్షાત્ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 27

सोऽयं देवि महादेवः प्रभासे संव्यवस्थितः । यथा गुप्तं गृहे रत्नं न कश्चिद्विंदते नरः

હે દેવી, આ જ મહાદેવ પ્રભાસમાં સુસ્થિત છે. જેમ ઘરમાં છુપાયેલું રત્ન કોઈ પણ માણસને મળતું નથી, તેમ યોગ્ય શોધ વિના તેમનું જ્ઞાન થતું નથી।

Verse 28

प्रभासे तु स्थितं तद्वद्रत्नभूतं गृहे मम । तच्च लिंगं पुरा कल्पे सप्तपातालभेदकम्

એ જ રીતે પ્રભાસમાં મારા જ ‘ગૃહ’માં રત્નસ્વરૂપ તે સત્તા સ્થિત છે. તે લિંગ પ્રાચીન કલ્પમાં સાત પાતાળોને ભેદનારું કહેવાયું છે।

Verse 29

कथितं कोटि सूर्यस्य प्रलयानलसंनिभम् । तेनकालाग्निरुद्रेति प्रोक्तं सोमेश्वरः पुरा

તેનું વર્ણન પ્રલયાગ્નિ સમાન—કરોડો સૂર્યની પ્રભા જેવું—કરાયું છે. તેથી પ્રાચીન સમયમાં સોમેશ્વરને ‘કાલાગ્નિરુદ્ર’ કહેવાયો।

Verse 30

इति देवि समासेन कथितं तव पार्वति । सोमेश्वरस्य माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

હે દેવી પાર્વતી! મેં તને સંક્ષેપમાં સોમેશ્વરનું માહાત્મ્ય કહ્યું છે; તે સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે.