Adhyaya 76
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 76

Adhyaya 76

અધ્યાય 76 ઈશ્વરના ઉપદેશરૂપે સંક્ષેપમાં એક પવિત્ર તીર્થ-વિધાન જણાવે છે. દેવદેવના નજીક, સોમેશ્વર-ક્ષેત્રની પવિત્ર પરિધિમાં સ્થિત અત્યંત પુણ્યપ્રદ બે લિંગોનું વર્ણન છે, જે લાકુલીશે પ્રતિષ્ઠિત કર્યા હતા. આ યુગ્મ-ધામને ‘લાકુલેશ્વર’ નામે ઓળખાવી, દર્શન માટે ‘અનુત્તમ’ ગણાવ્યું છે. ગ્રંથ કહે છે કે માત્ર દર્શનથી પણ જન્મ-મરણની સીમા સુધી વિસ્તરેલા પાપોનો ક્ષય થાય છે. ભાદ્રપદ માસની શુક્લ ચતુર્દશીએ ઉપવાસ અને રાત્રિ-જાગરણ કરવાનો વિશેષ નિયમ જણાવ્યો છે. વિધિ એવી—પ્રથમ મૂર્તિમંત લાકુલીશની પૂજા કરવી, પછી બંને લિંગોની અલગ-અલગ રીતે વિધિપૂર્વક આરાધના કરી ક્રમશઃ સ્તુતિ-મંત્રો પાઠવા. ફળરૂપે મહેશ્વર જ્યાં નિવાસ કરે છે તે પરમ સ્થાનની પ્રાપ્તિ થાય છે એમ ફલશ્રુતિ કહે છે.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्यैव देवदेवस्य समीपस्थं विराजते । लिंगद्वयं महापुण्यं लकुलीशप्रतिष्ठितम्

ઈશ્વરે કહ્યું—એ જ દેવાધિદેવના સમીપે મહાપુણ્ય એવા બે લિંગો વિરાજે છે; તે લકુલીશે પ્રતિષ્ઠિત કરેલા છે।

Verse 2

लकुले श्वरनामास्ति तस्य लिंगद्वयस्य वै । तद्दृष्ट्वा देवदेवस्य लिंगद्वयमनुत्तमम्

આ પવિત્ર સ્થાનનું નામ ‘લકુલીશ્વર’ છે; ત્યાં ખરેખર બે લિંગો છે. દેવાધિદેવ મહાદેવના તે અનુત્તમ દ્વિલિંગોના દર્શનથી ભક્તનું હૃદય શ્રદ્ધાથી ભરાઈ જાય છે।

Verse 3

मुच्यते सकलात्पापादाजन्ममरणांतिकात् । तत्र शुक्लचतुर्द्दश्यां मासि भाद्रपदे प्रिये

તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે, જન્મ-મરણના અંત સુધી વિસ્તરેલા પાપોથી પણ. અને ત્યાં, હે પ્રિયે, ભાદ્રપદ માસની શુક્લ ચતુર્દશીએ—

Verse 4

उपवासपरो भूत्वा यः करोति प्रजागरम् । मूर्त्तिमंतं तु संपूज्य लकुलीशं महाप्रभम्

જે ઉપવાસમાં પરાયણ રહી રાતભર જાગરણ કરે અને મૂર્તિમાન મહાપ્રભુ લકુલીશ્વરની વિધિપૂર્વક પૂજા કરે—

Verse 5

ततः संपूज्य विधिना तत्र लिंगद्वयं पृथक् । सम्यक्पूजाविधानेन स्तुतिमंत्रैरनुक्रमात् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

પછી ત્યાંના બે લિંગોની અલગ અલગ રીતે વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને—સમ્યક પૂજાવિધાનથી સ્તુતિ-મંત્રો ક્રમશઃ ઉચ્ચારી—તે પરમ સ્થાનને પામે છે, જ્યાં ભગવાન મહેશ્વર વિરાજે છે।

Verse 76

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्ये कलकलेश्वरसमीपवर्ति लकुलीशलिंगद्वयमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી હજાર શ્લોકોની સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્યમાં, સોમેશ્વર-માહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘કલકલેશ્વર નજીક સ્થિત લકુલીશના દ્વય લિંગની મહિમાનું વર્ણન’ નામનો છોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।