Adhyaya 63
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર દેવીને ઉપદેશ આપે છે કે યોગેશ્વરીના દક્ષિણમાં બહુ દૂર નહીં એવા સ્થાને આવેલા ભૈરવેશ્વર તીર્થમાં જાઓ. ત્યાંનું લિંગ સર્વ પાપોનો નાશ કરનારું અને દિવ્ય ઐશ્વર્ય આપનારું તરીકે વર્ણવાયું છે. પૂર્વકથા દ્વારા તીર્થની મહિમા સ્થાપિત થાય છે—દૈત્યોના વિનાશ માટે દેવી કાર્યમાં પ્રવૃત્ત થઈ ત્યારે તેમણે ભૈરવને બોલાવી પોતાના દૂત તરીકે નિયુક્ત કર્યો. તેથી દેવી ‘શિવદૂતી’ અને પછી ‘યોગેશ્વરી’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈ; દેવીના ઉપનામો અને સ્થાનિક ભૂગોળ વચ્ચેનો સંબંધ પણ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. જ્યાં ભૈરવ દૂતસેવામાં નિયુક્ત થયો, ત્યાંનું લિંગ ‘ભૈરવેશ્વર’ તરીકે ખ્યાત થયું; ભૈરવે જ તેની પ્રતિષ્ઠા કરી અને દેવો તથા દૈત્યો—બન્નેએ તેની પૂજા કરી. ફળશ્રુતિ મુજબ કાર્તિક માસમાં નિયમપૂર્વક ભક્તિથી પૂજન કરનાર, અથવા છ મહિના સતત આરાધના કરનાર ભક્તને ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भैरवेश्वरमुत्तमम् । योगेश्वर्या दक्षिणतो नातिदूरे व्यवस्थितम्
ઈશ્વરે કહ્યું—પછી, હે મહાદેવી, યોગેશ્વરીના દક્ષિણ તરફ બહુ દૂર નહીં સ્થિત ઉત્તમ ભૈરવેશ્વર પાસે જવું જોઈએ।
Verse 2
सर्वपापप्रशमनं दिब्यैश्वर्यप्रदायकम् । पुरा दैत्यविनाशार्थं यदा देवी कृतोद्यमा
આ સર્વ પાપોનું શમન કરનાર અને દિવ્ય ઐશ્વર્ય આપનાર છે। પ્રાચીન કાળે, જ્યારે દેવી દૈત્યવિનાશ માટે ઉદ્યત થઈ, ત્યારે આ પાવન શક્તિ પ્રગટ થઈ।
Verse 3
तदा भैरवमाहूय दूतत्वे नियुयोज ह । शिवदूती तदा ख्याता पश्चाद्योगेश्वरीति च
ત્યારે દેવી ભૈરવને બોલાવી દૂતત્વના કાર્યમાં નિયુક્ત કર્યા। તે સમયે તે ‘શિવદૂતી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ અને પછી ‘યોગેશ્વરી’ નામે પણ ખ્યાત થઈ।
Verse 4
भैरवो यत्र वै देव्या दूतत्वे विनियोजितः । तेन लिंगं समाख्यातं भैरवेश्वरनामकम्
જ્યાં દેવી ભૈરવને દૂતત્વમાં નિયુક્ત કર્યા હતા, તે કારણે ત્યાંનું લિંગ ‘ભૈરવેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું છે।
Verse 5
पूजितं देवदैत्यैश्च भैरवेण प्रतिष्ठितम् । यस्तत्पूजयते भक्त्या कार्तिक्यां विधिना नरः । निरंतरं वा षण्मासं सोऽभीष्टं लभते फलम्
દેવો અને દૈત્યો દ્વારા પૂજિત તથા ભૈરવ દ્વારા પ્રતિષ્ઠિત—જે મનુષ્ય કાર્તિક માસમાં વિધિપૂર્વક ભક્તિથી તેની પૂજા કરે, અથવા છ માસ સતત કરે, તે ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 63
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भैरवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिषष्टितमोऽध्याय
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘ભૈરવેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ત્રેસઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।