Adhyaya 56
ઈશ્વર પ્રભાસક્ષેત્રમાં ધનદેશ્વર નામના પ્રસિદ્ધ સિદ્ધલિંગનું માહાત્મ્ય વર્ણવે છે. તે બ્રહ્માના નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) વિભાગમાં, ‘ધનુષ’ માપના સોળમા સ્થાને, રાહુલિંગની નજીક સ્થિત હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. ધનદ (કુબેર) પૂર્વ અવસ્થાનું સ્મરણ કરીને, શિવરાત્રિ અને પ્રભાસક્ષેત્રની મહિમા જાણી ત્યાં પાછો આવે છે અને તે સ્થાનની અદભુત શક્તિ અનુભવે છે. તે વિધિપૂર્વક લાંબા સમય સુધી કઠોર તપ કરીને લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી તેની પૂજા કરે છે. શિવકૃપાથી ધનદને અલકાનગરીનું અધિપત્ય અને ઉચ્ચ પદ પ્રાપ્ત થાય છે; તપ અને ભક્તિ દ્વારા તે ત્યાં શંકરનું પ્રગટ સાન્નિધ્ય વધુ દૃઢ કરે છે. અંતે ઉપદેશ આપવામાં આવે છે—પંચોપચાર અને સુગંધિત દ્રવ્યો વડે પૂજન કરવાથી વંશમાં ચિરંજીવી સમૃદ્ધિ, અજયતા, શત્રુઓના ગર્વનું દમન અને દરિદ્રતાનો ઉદય અટકે છે. જે શ્રદ્ધાથી આ માહાત્મ્ય સાંભળે અને માન આપે, તેને સ્થિર મંગળ પ્રાપ્ત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ ते पंचमं वच्मि सिद्धलिगं महाप्रभम् । ब्रह्मणो नैरृते भागे धनुषां षोडशे स्थितम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હવે હું તને પાંચમું, મહાપ્રભ સિદ્ધલિંગ કહું છું; તે બ્રહ્માના નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) ભાગમાં સોળ ધનુષના અંતરે સ્થિત છે.
Verse 2
राहुलिंगस्य चाभ्याशे लिंगं धनदनिर्मितम् । धनदत्वं च संप्राप्तो यत्र तप्त्वा महत्तपः
રાહુલિંગની નજીક ધનદ (કુબેર) દ્વારા નિર્મિત એક લિંગ છે. ત્યાં મહાન તપ કરીને તેણે ‘ધનદ’ એટલે ધનાધિપતિનું પદ પ્રાપ્ત કર્યું.
Verse 3
संस्थाप्य विधिवत्पूज्य लिंगं वर्षसहस्रकम् । अलकाधिपतिर्जातस्तत्र शंभोः प्रसादतः
લિંગને વિધિપૂર્વક સ્થાપી તેણે હજાર વર્ષ નિયમસર પૂજા કરી. ત્યાં શંભુના પ્રસાદથી તે અલકાનો અધિપતિ બન્યો.
Verse 4
जातिं स्मृत्वा पूर्विकां तु ज्ञात्वा दीपदशाफलम् । शिवरात्रे प्रभावं तु प्रभासं पुनरागतः
પોતાની પૂર્વ અવસ્થા સ્મરી, દીપદાનનું ફળ જાણી અને શિવરાત્રિનો પ્રભાવ સમજી તે ફરી પ્રભાસમાં પરત આવ્યો.
Verse 5
प्रभावातिशयं ज्ञात्वा स्थापयामास शंकरम् । तत्र प्रत्यक्षतां नीतस्तपसा येन शंकरः
તે સ્થાનની અતિશય મહિમા જાણી તેણે ત્યાં શંકરની સ્થાપના કરી. પોતાના તપથી તેણે એ જ સ્થળે શંકરને પ્રત્યક્ષ કરાવ્યા.
Verse 6
महाभक्त्या महादेवि तस्मिंल्लिंगेऽवतारितः । तं दृष्ट्वा मानवो भक्त्या पूजयित्वा यथाविधि
હે મહાદેવી, મહાભક્તિથી તેણે શિવને તે લિંગમાં અવતરિત કરાવ્યા. તે જોઈ મનુષ્યે ભક્તિપૂર્વક વિધિ પ્રમાણે પૂજા કરવી જોઈએ.
Verse 7
पञ्चोपचारैः सद्भक्त्या गन्धधूपानुलेपनैः । तस्यान्वये दरिद्रश्च कदापि न भविष्यति
સદ્ભક્તિથી ગંધ, ધૂપ, અનુલેપન વગેરે પંચોપચારોથી પૂજન કરવાથી તે ભક્તના વંશમાં ક્યારેય દરિદ્રતા થતી નથી।
Verse 8
ये चैतत्पूजयिष्यंति लिंगं भक्तियुता नराः । अजेयास्ते भविष्यंति शत्रूणां दर्पनाशनाः
ભક્તિયુક્ત થઈ આ લિંગની પૂજા કરનાર પુરુષો અજેય બનશે અને શત્રુઓનો દર્પ નાશ કરશે।
Verse 9
इति ते कथितं सर्वं धनदेशमहोदयम् । श्रुत्वानुमोद्य यत्नेन दरिद्रो नैव जायते
આ રીતે ધનદેશનું સર્વ મહોદય તને કહેલું. જે આ સાંભળી પ્રયત્નપૂર્વક શ્રદ્ધાથી અનુમોદન કરે, તે ક્યારેય દરિદ્ર થતો નથી।
Verse 56
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये धनदेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्पञ्चाशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘ધનદેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો છપ્પનમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।