Adhyaya 344
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 344

Adhyaya 344

અધ્યાય ૩૪૪માં પ્રભાસક્ષેત્રની પરિધિમાં દેવીને ઈશ્વર તીર્થ-માર્ગદર્શન આપે છે. પાપનાશક લિંગ ‘જરદગવેશ્વર’નું મહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે—તે જરદગવે સ્થાપિત કર્યું અને કપિલેશ્વર નજીક દિશાનિર્દેશ સાથે સ્થિત છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. અહીં દર્શન-પૂજનથી બ્રહ્મહત્યા વગેરે મહાપાપો તથા સંબંધિત દોષોનો નાશ થાય છે એવો ઉપદેશ છે. એ જ સ્થળે નદીદેવી અંશુમતીની હાજરી જણાવાઈ છે. વિધિપૂર્વક સ્નાન કરીને પિંડદાન (પિતૃઅર્પણ) કરવાનું વિધાન છે; તેના ફળરૂપે પિતૃઓ લાંબા સમય સુધી તૃપ્ત રહે છે. સાથે વેદવિદ્ બ્રાહ્મણને વૃષભદાન કરવાની પ્રશંસા કરવામાં આવી છે. ગંધ-પુષ્પ અર્પણ, પંચામૃતાભિષેક, ગુગ્ગુલુ ધૂપ, તથા સતત સ્તુતિ, નમસ્કાર અને પ્રદક્ષિણા જેવી ભક્તિપ્રથા વર્ણવાઈ છે. વિવિધ અન્નથી બ્રાહ્મણભોજન કરાવવું ધર્મ્ય ગણાવી બહુગુણ પુણ્યફળનું કથન છે. આ તીર્થનું નામ કૃતયુગમાં ‘સિદ્ધોદક’ અને કલિયુગમાં ‘જરદગવેશ્વર-તીર્થ’ એમ યુગાનુસાર સ્મરણ કરાયું છે.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं पापप्रणाशनम् । कपिलेश्वरस्यैशान्यामुत्तरेण व्यवस्थितम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યાર પછી પાપનાશક તે લિંગ પાસે જવું જોઈએ, જે કપિલેશ્વરના ઈશાન ખૂણે ઉત્તર તરફ સ્થિત છે.

Verse 2

जरद्गवेश्वरंनाम जरद्गवप्रतिष्ठितम् । ब्रह्महत्यादि पापानां नाशनं नात्र संशयः

તેનું નામ ‘જરદગવેશ્વર’ છે, જેની પ્રતિષ્ઠા જરદગવે કરી છે. બ્રહ્મહત્યા વગેરે પાપોનો નાશ કરે છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 3

तत्रैव संस्थिता देवि देवी अंशुमती नदी । तत्र स्नात्वा विधानेन पिडदानं तु दापयेत्

ત્યાં જ, હે દેવી, અંશુમતી નામની દિવ્ય નદી સ્થિત છે. ત્યાં વિધાનપૂર્વક સ્નાન કરીને પિતૃઓ માટે પિંડદાન કરાવવું જોઈએ.

Verse 4

वर्षकोटिशतं साग्रं पितॄणां तृप्तिमावहेत् । वृषभस्तत्र दातव्यो ब्राह्मणे वेदपारगे

આ પિતૃઓને સાગ્ર સો કરોડ વર્ષ સુધી તૃપ્તિ આપે છે. ત્યાં વેદપારંગત બ્રાહ્મણને વృషભનું દાન કરવું જોઈએ.

Verse 5

ततस्तु पूजयेद्देवं गन्धपुष्पैर्जरद्गवम् । पञ्चामृतरसेनैव तथा गुग्गु लुधूपनैः

પછી ગંધ અને પુષ્પોથી તે દેવ જરદગવની પૂજા કરવી; પંચામૃતરસથી અભિષેક કરવો અને ગુગ્ગુલુ વગેરે ધૂપ અર્પણ કરવો.

Verse 6

स्तुतिदण्डनमस्कारैः प्रदक्षिणैरहर्निशम् । ब्राह्मणान्भोजयेत्तत्र भक्ष्यभोज्यैः पृथग्विधैः । एकेन भोजितेनैव कोटिर्भवति भोजिता

સ્તુતિ, સાષ્ટાંગ પ્રણામ, નમસ્કાર અને પ્રદક્ષિણા કરતાં દિવસ-રાત ત્યાં વિવિધ ભક્ષ્ય-ભોજ્યથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. એકને ભોજન કરાવવાથી પણ જાણે કરોડને ભોજન કરાવ્યાનું ફળ મળે છે.

Verse 7

कृते सिद्धोदकंनाम तत्तीर्थं परिकीर्त्तितम् । जरद्गवेश्वरं तीर्थं कलौ तु परिकीर्त्यते

કૃતયુગમાં તે તીર્થ ‘સિદ્ધોદક’ નામે પ્રસિદ્ધ હતું; પરંતુ કલિયુગમાં તે ‘જરદગવેશ્વર-તીર્થ’ તરીકે ખ્યાત છે.

Verse 344

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येंऽशुमतीमाहात्म्ये जरद्गवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્ય’ અંતર્ગત ‘અંશુમતી-માહાત્મ્ય’માં ‘જરદગવેશ્વર-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો ૩૪૪મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.