Adhyaya 330
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર તત્ત્વોપદેશરૂપે એક ઊંચા સ્થળના ઉત્તર તરફ આશરે ત્રણ યોજન દૂર આવેલા પવિત્ર તીર્થનું નિર્દેશન કરે છે. ત્યાં તપ્તોદક સાથે સંબંધિત તપ્તકુંડ અને દેવતા તલાસ્વામીનું માહાત્મ્ય વર્ણવાય છે. પૂર્વકાળની કથા મુજબ લાંબા સંઘર્ષ પછી દૈત્યોના અગ્રણી તલાસ્વામીને વિષ્ણુએ સંહાર્યા હતા—એ સ્મૃતિ પણ અહીં આવે છે. પછી આ કથા યાત્રાવિધિ બની જાય છે—સાધકે તપ્તકુંડમાં સ્નાન કરીને તલાસ્વામીની વિધિવત પૂજા કરવી અને પિંડપ્રદાન પણ કરવું. ફલશ્રુતિમાં કહે છે કે આથી કોટિ-યાત્રા સમાન મહાપુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે; આમ સ્થાનનિર્દેશ, પૌરાણિક પ્રમાણ અને કર્મવિધિ—ત્રણે મળીને એક તીર્થ-એકક રૂપે સ્થિર થાય છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मात्तदुन्नतस्थानादुत्तरे योजनत्रयात् । तत्र तप्तोदकस्वामी तलो यत्र हतः पुरा
ઈશ્વરે કહ્યું—તે ઉન્નત પવિત્ર સ્થાનથી ઉત્તર તરફ ત્રણ યોજન દૂર તે તીર્થ છે, જ્યાં તપ્તોદકસ્વામી પૂજાય છે; ત્યાં જ પ્રાચીનકાળે તલુનો વધ થયો હતો.
Verse 2
दैत्यानामधिपो देवि विष्णुना प्रभविष्णुना । कृत्वा वर्षशतं युद्धं तलस्वामी ततोऽभवत्
હે દેવી! સર્વશક્તિમાન પ્રભુ વિષ્ણુ સાથે સો વર્ષ યુદ્ધ કરીને દૈત્યોનો અધિપતિ ત્યાર પછી ‘તલસ્વામી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
Verse 3
तप्तकुण्डे नरः स्नात्वा तलस्वामिनमर्चयेत् । हृत्वा पिंडप्रदानं तु कोटियात्राफलं लभेत्
તપ્તકુંડમાં સ્નાન કરીને મનુષ્યે તલસ્વામીનું પૂજન કરવું; અને પિંડપ્રદાન કરવાથી તે કરોડ તીર્થયાત્રા સમાન પુણ્યફળ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 330
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये तलस्वामिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिंशदुत्तरत्रिश ततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘તલસ્વામી-માહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ત્રણસો ત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।