Adhyaya 319

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि ह्युन्नतस्थानमुत्तमम् । तस्यैवोत्तरदिग्भाग ऋषितोयातटे शुभे

ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, ઉત્તમ ‘ઉન્નતસ્થાન’ તરફ જવું જોઈએ. તે એ જ પ્રદેશના ઉત્તર ભાગમાં, શુભ ‘ઋષિતોય’ના તટ પર સ્થિત છે।

Verse 2

एतत्स्थानं महादेवि विप्रेभ्यः प्राददां बलात् । सर्वसीमासमायुक्तं चंडीगणसुरक्षितम्

હે મહાદેવી, આ સ્થાન મેં બળપૂર્વક બ્રાહ્મણોને અર્પણ કર્યું. તે સર્વ સીમાઓથી યુક્ત છે અને ચંડીના ગણો દ્વારા સુરક્ષિત છે।

Verse 3

देव्युवाच । कथमुन्नतनामास्य बभूव सुरसत्तम । कथं त्वया बलाद्दत्तं कियत्सीमासमन्वितम्

દેવીએ કહ્યું—હે દેવશ્રેષ્ઠ! આ સ્થાનને ‘ઉન્નત’ નામ કેવી રીતે મળ્યું? અને તું તેને બળપૂર્વક કેવી રીતે આપ્યું? તેની સીમાઓ કેટલી વિસ્તૃત છે?

Verse 4

एतत्सर्वं ममाचक्ष्व संक्षेपान्नातिविस्तरात्

આ બધું મને સંક્ષેપમાં કહો, અતિ વિસ્તાર કર્યા વિના।

Verse 5

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते सर्वपातकैः

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, સાંભળ. હું પાપનાશિની કથા કહું છું; તેને સાંભળીને, હે દેવી, મનુષ્ય સર્વ પાતકોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 6

एतत्सर्वं पुरा प्रोक्तं स्थानसंकेतकारणम् । तृतीये ब्रह्मणः कुंडे सृष्टिसंक्षेपसूचके

આ બધું અગાઉ સ્થાનના સંકેતચિહ્નોના કારણરૂપે કહેવાયું હતું—સૃષ્ટિનો સંક્ષેપ સૂચવનારા બ્રહ્માના ત્રીજા કુંડમાં.

Verse 7

तथापि ते प्रवक्ष्यामि संक्षेपाच्छुणु पार्वति

તથાપિ હું તને સંક્ષેપમાં કહું છું—હે પાર્વતી, સાંભળ.

Verse 8

उन्नामितं पुनस्तत्र यत्र लिंगं महोदये । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

ફરી મહોદયમાં જ્યાં લિંગ ઊંચું ઉઠાવાયું, તે સ્થાન ‘ઉન્નત’ કહેવાય છે—તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ।

Verse 9

अथवा चोन्नतं द्वारं पूर्वं प्राभासिकस्य वै । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

અથવા પ્રાભાસિકનું પૂર્વ તરફનું ‘ઉન્નત દ્વાર’ જ ‘ઉન્નત’ કહેવાય છે—તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ।

Verse 10

विद्यया तपसा चैव यत्रोत्कृष्टा महर्षयः । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

જ્યાં મહર્ષિઓ વિદ્યા અને તપથી ઉત્તમ બને છે, તે સ્થાન ‘ઉન્નત’ કહેવાય છે—તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ।

Verse 11

यदा देवकुले विप्रा मूलचंडीशसंज्ञकम् । प्रसाद्य च महादेवं पुनः प्राप्ता महोदयम्

જ્યારે દેવાલયમાં બ્રાહ્મણોએ ‘મૂલ-ચંડીશ’ નામે પ્રસિદ્ધ મહાદેવને પ્રસન્ન કર્યો અને પછી તેઓ ફરી મહોદયે પરત આવ્યા।

Verse 12

षष्टिवर्षसहस्राणि तपस्तेपुर्महर्षयः । ध्यायमाना महेशानमनादिनिधनं परम्

સાઠ હજાર વર્ષ મહર્ષિઓએ તપ કર્યું, આદિ-અંત રહિત પરમેશ્વર મહેશાનનું ધ્યાન કરતાં કરતાં।

Verse 13

तेषु वै तप्यमानेषु कोटिसंख्येषु पार्वति । ऋषितोयातटे रम्ये पवित्रे पापनाशने । भिक्षुर्भूत्वा गतश्चाहं पुनस्तत्रैव भामिनि

હે પાર્વતી! જ્યારે કરોડોની સંખ્યામાં ઋષિઓ રમ્ય, પવિત્ર અને પાપનાશક ઋષિતોયા-તટે તપ કરતા હતા, ત્યારે હું પણ, હે સુન્દરી, ભિક્ષુકરૂપ ધારણ કરીને ફરી ત્યાં જ ગયો।

Verse 14

त्रिकालं दर्शिभिस्तत्र दोषरागविवर्जितैः । तपस्विभिस्तदा सर्वैर्लक्षितोऽहं वरानने

હે વરાનને! ત્યાં ત્રિકાલદર્શી, દોષ અને રાગથી રહિત એવા સર્વ તપસ્વીઓએ ત્યારે મને જોયો।

Verse 15

दृष्टमात्रस्तदा विप्रैर्विरराम महेश्वरः । क्व यासि विदितो देव इत्युक्त्वानुययुर्द्विजाः

વિપ્રોએ માત્ર દર્શન કર્યું એટલામાં મહેશ્વર અંતર્ધાન થયા. ત્યારે દ્વિજોએ પાછળ જઈને કહ્યું—“હે દેવ! ક્યાં જાઓ છો? હવે તો તમે અમને જાણીતા થઈ ગયા છો!”

Verse 16

यावदायांति मुनय ईशेशेति प्रभाषकाः । धावमानाः स्वतपसा द्योतयन्तो दिशोदश

મુનિઓ ‘ઈશ, ઈશ’ કહીને પોકારતા આવતાં હતાં; તેઓ દોડતાં દોડતાં પોતાના તપના તેજથી દસેય દિશાઓને પ્રકાશિત કરતાં હતાં।

Verse 17

लिंगमेव प्रपश्यंति न पश्यंति महेश्वरम्

તેઓ માત્ર લિંગનું જ દર્શન કરે છે; મહેશ્વરને (સાકાર રૂપે) નથી જોતા।

Verse 18

येये च ददृशुर्लिंगं मूलचण्डीशसंज्ञकम् । तदा च मुनयः सर्वे सदेहाः स्वर्गमाययुः

જેઓએ ‘મૂલચંડીષ’ નામે પ્રસિદ્ધ લિંગનું દર્શન કર્યું, તે સમયે સર્વ મુનિઓ દેહસહિત સ્વર્ગે ગયા.

Verse 19

यदा त्रिविष्टपं व्याप्तं दृष्टं वै शतयज्वना । आयांति च तथैवान्ये मुनयस्तपसोज्वलाः

જ્યારે શતયજ્વા (ઇન્દ્ર)એ જોયું કે ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) વ્યાપ્ત થઈ ગયું છે, ત્યારે તપસ્યાના તેજથી દીપ્ત અન્ય મુનિઓ પણ તેમ જ આવી પહોંચ્યા.

Verse 20

एतदंतरमासाद्य समागत्य महीतले । लिंगमाच्छादयामास वज्रेणैव शतक्रतुः

આ અવકાશ પામી શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) ધરતી પર આવી, પોતાના વજ્રથી જ તે લિંગને ઢાંકી દીધું.

Verse 21

अष्टादशसहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । स्थितानि न तु पश्यंति लिंगमेतदनुत्तमम्

ઊર્ધ્વરેતા, બ્રહ્મચર્યનિષ્ઠ અઢાર હજાર મુનિઓ ત્યાં ઊભા રહ્યા, છતાં આ અનुत્તમ લિંગ તેમને દેખાયું નહીં.

Verse 22

शक्रस्तु सहसा दृष्टो वज्रेणैव समन्वितः । यावद्वदंति शापं ते तावन्नष्टः पुरंदरः

શક્ર (ઇન્દ્ર) વજ્ર સાથે અચાનક દેખાયો; પરંતુ તેઓ શાપ બોલે તે પહેલાં જ પુરંદર અદૃશ્ય થઈ ગયો.

Verse 23

दृष्ट्वा तान्कोपसंयुक्तान्भगवांस्त्रिपुरांतकः । उवाच सांत्वयन्देवो वाचा मधुरया मुनीन्

ક્રોધથી યુક્ત તે મુનિઓને જોઈ ભગવાન ત્રિપુરાંતકે મધુર અને કોમળ વાણીથી તેમને સાંત્વના આપતાં કહ્યું।

Verse 24

कथं खिन्ना द्विजश्रेष्ठाः सदा शांतिपरायणाः । प्रसन्नवदना भूत्वा श्रूयतां वचनं मम

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! તમે સદા શાંતિપરાયણ હોવા છતાં કેમ ખિન્ન થયા? પ્રસન્ન મુખે થઈ મારી વાત સાંભળો।

Verse 25

भवद्भिर्ज्ञानसंयुक्तैः स्वर्गः किं मन्यते बहु । यत्रैके वसवः प्रोक्ता आदित्याश्च तथा परे

હે જ્ઞાનસંપન્નો! સ્વર્ગને એટલું મહાન કેમ માનો છો? ત્યાં કેટલાક ‘વસુ’ કહેવાય છે અને કેટલાક તેમ જ ‘આદિત્ય’ કહેવાય છે।

Verse 26

रुद्रसंज्ञास्तथा चैके ह्यश्विनावपि चापरौ । एतेषामधिपः कश्चिदेक इन्द्रः प्रकीर्तितः

તેમ જ કેટલાક ‘રુદ્ર’ તરીકે ઓળખાય છે અને બીજા બે ‘અશ્વિનીકુમાર’ છે। આ સૌના અધિપતિ એક જ પ્રસિદ્ધ છે—ઇન્દ્ર।

Verse 27

स्वपुण्यसंख्यया प्राप्ते यस्माद्विभ्रश्यते नरैः । एवं दुःखसमायुक्तः स्वर्गो नैवेष्यते बुधैः

પોતાના પુણ્યના પરિમાણથી પ્રાપ્ત થયેલું સ્વર્ગ મનુષ્ય ફરી ગુમાવે છે; તેથી દુઃખથી યુક્ત તે સ્વર્ગને બુદ્ધિમાનો ઇચ્છતા નથી।

Verse 28

एतस्मात्कारणाद्विप्राः कुरुध्वं वचनं मम । गृह्णीध्वं नगरं रम्यं निवासाय महाप्रभम्

આ કારણથી, હે વિપ્રો, મારું વચન અનુસરો. નિવાસ માટે આ રમ્ય, મહાપ્રભ નગર સ્વીકારો.

Verse 29

हूयंतामग्निहोत्राणि देवताः सर्वदा द्विजाः । इज्यंतां विविधैर्यागैः क्रियतां पितृपूजनम्

હે દ્વિજોઃ અગ્નિહોત્ર હવન થાઓ અને દેવતાઓની સદા પૂજા થાઓ. વિવિધ યાગો કરવામાં આવે અને પિતૃપૂજન વિધિપૂર્વક કરવામાં આવે.

Verse 30

आतिथ्यं क्रियता नित्यं वेदाभ्यासस्तथैव हि

નિત્ય અતિથિ-સત્કાર કરવામાં આવે, અને તેમ જ નિત્ય વેદાભ્યાસ પણ થતો રહે.

Verse 31

एवं हि कुर्वतां नित्यं विना ज्ञानस्य संचयैः । प्रसादान्मम विप्रेन्द्राः प्रांते मुक्तिर्भविष्यति

જે આ રીતે નિત્ય આચરણ કરે છે, જ્ઞાનનો સંગ્રહ ન હોય તોય—હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો—મારા પ્રસાદથી અંતે મુક્તિ થશે.

Verse 32

ऋषय ऊचुः । असमर्थाः परित्राणे जिताहारास्तपोन्विताः । नगरेणेह किं कुर्मस्तव भक्तिमभीप्सवः

ઋષિઓએ કહ્યું: રક્ષણ અને શાસનમાં અમે અસમર્થ છીએ; અમે જિતાહારી અને તપસ્વી છીએ. જે માત્ર તમારી ભક્તિ ઇચ્છીએ છીએ, અમે અહીં નગર લઈને શું કરીએ?

Verse 33

ईश्वर उवाच । भविष्यति सदा भक्तिर्युष्माकं परमेश्वरे । गृह्णीध्वं नगरं रम्यं कुरुध्वं वचनं मम

ઈશ્વરે કહ્યું—પરમેશ્વરમાં તમારી ભક્તિ સદા અચળ રહેશે. આ રમ્ય નગર સ્વીકારો અને મારા વચનનું પાલન કરો.

Verse 34

इत्युक्त्वा भगवान्देव ईषन्मीलितलोचनः । सस्मार विश्वकर्माणं सर्वशिल्पवतां वरम्

આમ કહી ભગવાન દેવ, યોગસ્થિતિસમાન ઈષત્ અર્ધનિમીલિત નેત્રો સાથે, સર્વ શિલ્પીઓમાં શ્રેષ્ઠ વિશ્વકર્માનું સ્મરણ કર્યું.

Verse 35

स्मृतमात्रो विश्वकर्मा प्रांजलिश्चाग्रतः स्थितः । आज्ञापयतु मां देवो वचनं करवाणि ते

સ્મરણમાત્રથી વિશ્વકર્મા કરજોડે સમક્ષ ઊભા રહી બોલ્યા—દેવ આજ્ઞા કરો; તમારું કયું વચન હું પૂર્ણ કરું?

Verse 36

ईश्वर उवाच । नगरं क्रियतां त्वष्टर्विप्रार्थं सुंदरं शुभम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે ત્વષ્ટા, વિપ્રોના હિતાર્થે સુંદર અને શુભ એવું નગર રચો.

Verse 37

इत्युक्तो विश्वकर्मा स भूमिं वीक्ष्य समंततः । उवाच प्रणतो भूत्वा शंकरं लोकशंकरम्

આમ આજ્ઞા પામી વિશ્વકર્માએ ચારે તરફ ભૂમિ નિહાળી; પછી પ્રણામ કરીને લોકમંગલકારી શંકરને કહ્યું.

Verse 38

परीक्षिता मया भूमिर्न युक्तं नगरं त्विह । अत्र देवकुलं साक्षाल्लिंगस्य पतनं तथा

મેં આ ભૂમિની પરીક્ષા કરી છે; અહીં નગર બાંધવું યોગ્ય નથી. કારણ કે અહીં સાક્ષાત્ દેવકુલ સ્થિત છે અને અહીં જ લિંગના પતનનું પવિત્ર સ્થાન પણ છે.

Verse 39

यतिभिश्चात्र वस्तव्यं न युक्तं गृहमेधिनाम्

અહીં યતિઓએ જ નિવાસ કરવો જોઈએ; ગૃહસ્થોનું અહીં કાયમી વસવાટ કરવું યોગ્ય નથી.

Verse 40

त्रिरात्रं पंचरात्रं वा सप्तरात्रं महेश्वर । पक्षं मासमृतुं वापि ह्ययनं यावदेव च । पुत्रदारयुतैस्तीर्थे वस्तव्यं गृहमेधिभिः

હે મહેશ્વર! ગૃહસ્થોએ પુત્ર-દારાસહ તીર્થમાં ત્રણ રાત્રિ, અથવા પાંચ રાત્રિ, અથવા સાત રાત્રિ; અથવા પખવાડિયું, એક માસ, એક ઋતુ, અથવા વધુમાં વધુ એક અયન જેટલો જ નિવાસ કરવો જોઈએ.

Verse 41

वसत्यूर्ध्वं तु षण्मासाद्यदा तीर्थे गृहाधिपः । अवज्ञा जायते तस्य मनश्चापल्यभावतः । तदा धर्माद्विनश्यंति सकला गृहमेधिनः

પરંતુ જ્યારે કોઈ ગૃહાધિપતિ તીર્થમાં છ માસથી વધુ રહે છે, ત્યારે મનની ચંચળતાથી તેના અંદર અવજ્ઞા જન્મે છે; ત્યારે ગૃહસ્થો સમસ્ત રીતે ધર્મથી ભ્રષ્ટ થાય છે.

Verse 42

इत्युक्तः स तदा देवस्तेन वै विश्वकर्मणा । पुनः प्रोवाच तं तस्य प्रशस्य वचनं शिवः

વિશ્વકર્માએ આ રીતે કહ્યે ત્યારે દેવ શિવે તેના વચનની પ્રશંસા કરી અને પછી ફરી તેને કહ્યું.

Verse 43

रोचते मे न वासोऽत्र विप्राणां गृहमेधिनाम् । यत्र चोन्नामितं लिंगमृषितोयातटे शुभे । तत्र निर्मापय त्वष्टर्नगरं शिल्पिनां वर

શિવે કહ્યું—આ સ્થળે ગૃહસ્થ બ્રાહ્મણોનું નિવાસ મને રોચતું નથી. પરંતુ જ્યાં શુભ ઋષિતોયા તટે લિંગ ઊંચું કરાયું છે, હે ત્વષ્ટૃ, હે શિલ્પીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ત્યાં નગરનું નિર્માણ કર।

Verse 44

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा त्वरान्वितः । गत्वा चकार नगरं शिल्पिकोटिभिरावृतः

તેમનું વચન સાંભળી વિશ્વકર્મા ત્વરાથી ભરાઈ ગયા. તેઓ ગયા અને કરોડો શિલ્પીઓથી ઘેરાયેલું નગર રચી દીધું।

Verse 45

उन्नतं नाम यल्लोके विख्यातं सुरसुन्दरि । ततो हृष्टमना भूत्वा विलोक्य नगरं शिवः । आहूय ब्राह्मणान्सर्वानुवाचानतकन्धरः

હે સૂરાસુંદરી, તે નગર લોકમાં ‘ઉન્નત’ નામે વિખ્યાત છે. પછી શિવે નગર જોઈ હૃદયે પ્રસન્ન થઈ, સર્વ બ્રાહ્મણોને બોલાવી, વિનયથી ગળું નમાવી કહ્યું।

Verse 46

इदं स्थानं वरं रम्यं निर्मितं विश्वकर्मणा । ग्रामाणां च सहस्रैस्तु प्रोक्तं सर्वासु दिक्षु च

આ ઉત્તમ અને રમ્ય સ્થાન વિશ્વકર્માએ રચ્યું છે; અને સર્વ દિશાઓમાં તે હજારો ગામો સાથે સંકળાયેલું છે એમ કહેવાય છે।

Verse 47

नगरात्सर्वतः पुण्यो देशो नग्नहरः स्मृतः । अष्टयोजनविस्तीर्ण आयामव्यासतस्तथा

નગરની સર્વ બાજુએ ‘નગ્નહર’ નામનો પુણ્ય પ્રદેશ માનવામાં આવે છે. તે લંબાઈ-પહોળાઈમાં આઠ યોજન સુધી વિસ્તરેલો છે।

Verse 48

नग्नो भूत्वा हरो यत्र देशे भ्रांतो यदृच्छया । तं नग्नहरमित्याहुर्देशं पुण्यतमं जनाः

જે દેશમાં હર (શિવ) નગ્ન બની યદૃચ્છાએ ભ્રમણ કર્યો હતો, તે પરમ પવિત્ર પ્રદેશને લોકો “નગ્નહર” કહે છે।

Verse 49

पूर्वे तु शांकरी चाऽर्या पश्चिमे न्यंकुमत्यपि । उत्तरे कनकनंदा दक्षिणे सागरावधिः । एतदंतरमासाद्य देशो नग्नहरः स्मृतः

પૂર્વે શાંકરી અને આર્યા, પશ્ચિમે ન્યંકુમતી, ઉત્તરે કનકનંદા અને દક્ષિણે સાગર-સીમા છે. આ વચ્ચેનો પ્રદેશ “નગ્નહર” તરીકે સ્મરાય છે।

Verse 50

अष्टयोजनमानेन आयामव्यासतस्तथा । प्रोक्तोऽयं सकलो देश उन्नतेन समं मया

લંબાઈ અને પહોળાઈ—બંનેમાં આઠ યોજનના પ્રમાણથી, ઉન્નત સહિત આ સમગ્ર દેશ મેં વર્ણવ્યો છે।

Verse 51

गृह्यतां नगरश्रेष्ठं प्रसीदध्वं द्विजोत्तमाः । अत्र भक्तिश्च मुक्तिश्च भविष्यति न संशयः

હે દ્વિજોત્તમો, આ નગરશ્રેષ્ઠને સ્વીકારો અને પ્રસન્ન થાઓ. અહીં ભક્તિ પણ અને મુક્તિ પણ થશે—એમાં સંશય નથી।

Verse 52

इत्युक्तास्ते तदा सर्वे विप्रा ऊचुर्महेश्वरम्

આ રીતે કહ્યા પછી, તે બધા વિપ્રો ત્યારે મહેશ્વરને બોલ્યા।

Verse 53

विप्रा ऊचुः । ईश्वराज्ञा वृथा कर्तुं न शक्या परमात्मनः । तपोऽग्निहोत्रनिष्ठानां वेदाध्ययनशालिनाम्

વિપ્રોએ કહ્યું—હે પરમાત્મન્, ઈશ્વરની આજ્ઞા વ્યર્થ કરવી શક્ય નથી. અમે તપ અને અગ્નિહોત્રમાં નિષ્ઠાવાન તથા વેદાધ્યયનમાં શિસ્તબદ્ધ છીએ।

Verse 54

अस्माकं रक्षिता कोऽस्ति कलिकाले च दारुणे । को दाताऽरोग्यदः कश्च को वै मुक्तिं प्रदास्यति

આ દારુણ કલિયુગમાં અમારો રક્ષક કોણ છે? દાતા કોણ—જે આરોગ્ય આપે? અને કોણ ખરેખર અમને મુક્તિ આપશે?

Verse 55

ईश्वर उवाच । महाकाल स्वरूपेण स्थित्वा तीर्थे महोदये । नाशयिष्यामि शत्रून्वः सम्यगाराधितो ह्यहम्

ઈશ્વરે કહ્યું—મહોદય તીર્થમાં મહાકાલ સ્વરૂપે સ્થિત રહી, જ્યારે મારી સમ્યક આરાધના થશે, ત્યારે હું તમારા શત્રુઓનો નાશ કરીશ।

Verse 56

उन्नतो विघ्नराजस्तु विघ्नच्छेत्ता भविष्यति । गणनाथस्वरूपोऽयं धनदो निधीनां पतिः

આ ઉન્નત વિઘ્નરાજ વિઘ્નચ્છેદક બનશે. ગણનાથ સ્વરૂપે તે ધનદાતા અને નિધિઓનો પતિ (અધિપતિ) થશે।

Verse 57

युष्मभ्यं दास्यति द्रव्यं सम्यगाराधितोऽपि सः । आरोग्यदायको नित्यं दुर्गादित्यो भविष्यति

સમ્યક આરાધના કરવાથી તે તમને દ્રવ્ય પણ આપશે. અને દુર્ગાદિત્ય સદા આરોગ્ય આપનાર થશે।

Verse 58

महोदयं महानन्ददायकं वो भविष्यति । सम्यगाराधितो ब्रह्मा सर्वकार्येषु सर्वदा । सर्वान्कामांश्च मुक्तिं च युष्मभ्यं संप्रदास्यति

મહોદય તમારે માટે મહાન આનંદ આપનાર બનશે. બ્રહ્માની સમ્યક્ આરાધના કરવાથી તેઓ સર્વ કાર્યમાં સદા સહાય કરશે અને તમને સર્વ ઇચ્છિત ફળો તથા મોક્ષ પણ પ્રદાન કરશે.

Verse 59

विप्रा ऊचुः । यदि तीर्थानि तिष्ठंति सर्वाणि सुरसत्तम । संगालेश्वरतीर्थे च तथा देवकुले शिवे

વૈપ્રોએ કહ્યું—હે દેવશ્રેષ્ઠ! જો સર્વ તીર્થો ખરેખર સ્થિત હોય—સંગાલેશ્વર તીર્થમાં અને તેમ જ શિવના દિવ્ય દેવકુલમાં—

Verse 60

कलावपि महारौद्रे ह्यस्माकं पावनाय वै । स्थातव्यं तर्हि गृह्णीमो नान्यथा च महेश्वर

અત્યંત રૌદ્ર કલિયુગમાં પણ અમારી પાવનતા માટે અમે આ સંકલ્પ સ્વીકારીએ છીએ—અમે અહીં જ વસવું પડશે; હે મહેશ્વર, અન્યથા શક્ય નથી.

Verse 61

स तथेति प्रतिज्ञाय ददौ तेभ्यः पुरं वरम् । सप्तभौमैः शशांकाभैः प्रासादैः परिभूषितम् । नानाग्रामसमायुक्तं सर्वतः सीमयान्वितम्

તેમણે ‘તથાસ્તુ’ કહી પ્રતિજ્ઞા કરીને તેમને એક ઉત્તમ નગર આપ્યું—સાત માળના, ચંદ્રપ્રભા સમ પ્રાસાદોથી શોભિત, અનેક ગામોથી સંયુક્ત અને સર્વ દિશામાં સ્પષ્ટ સીમાઓથી યુક્ત.

Verse 62

सूत उवाच । एवं तेभ्यो हि नगरं दत्त्वा देवो महेश्वरः । ददर्श विश्वकर्माणं प्राञ्जलिं पुरतः स्थितम्

સૂતએ કહ્યું—આ રીતે તેમને નગર આપ્યા પછી દેવ મહેશ્વરે પોતાના સમક્ષ હાથ જોડીને ઊભેલા વિશ્વકર્માને જોયા.

Verse 63

विश्वकर्मोवाच । विलोक्यतां महादेव नगरं नगरोपमम् । सौवर्णस्थलमारुह्य निर्मितं त्वत्प्रसादतः

વિશ્વકર્માએ કહ્યું—હે મહાદેવ, આ નગર જુઓ; તે મહાન નગરો સમાન ઉપમ્ય છે. સુવર્ણમય સ્થલ પર આરોહણ કરીને, તમારા પ્રસાદથી આ નિર્મિત થયું છે.

Verse 64

विश्वकर्मवचः श्रुत्वा भगवांस्त्रिपुरान्तकः । समारुरोह स्थलकं सह सर्वैर्महर्षिभिः

વિશ્વકર્માના વચન સાંભળી ભગવાન ત્રિપુરાંતક સર્વ મહર્ષિઓ સાથે સ્થલક પર આરોહણ કર્યા.

Verse 65

नगरं विलोकयामास रम्यं प्राकारमण्डितम् । ऋषयस्तुष्टुवुः सर्वे तत्रस्थं त्रिपुरान्तकम् । तानुवाच महादेवो वृणुध्वं वरमुत्त मम्

તેમણે પ્રાકારોથી શોભિત રમ્ય નગરનું અવલોકન કર્યું. ત્યાં સ્થિત ત્રિપુરાંતકની સર્વ ઋષિઓએ સ્તુતિ કરી; ત્યારે મહાદેવે કહ્યું—“ઉત્તમ વર પસંદ કરો.”

Verse 66

ऋषय ऊचुः । यदि तुष्टो महादेव स्थलकेश्वरनामभृत् । अवलोकयंश्च नगरं सदा तिष्ठ स्थले हर

ઋષિઓએ કહ્યું—હે મહાદેવ, ‘સ્થલકેશ્વર’ નામધારી, જો તમે પ્રસન્ન હો, તો હે હર, આ સ્થલે સદા નિવાસ કરો અને નગરને સતત અવલોકન કરો.

Verse 67

इत्युक्तस्तैस्तदा देवः स्थलकेऽस्मिन्सदा स्थितः । कृते रत्नमयं देवि त्रेतायां च हिरण्मयम्

તેમણે એમ કહ્યે પછી દેવ આ સ્થલકમાં સદા સ્થિત રહ્યા. હે દેવી, કૃતયુગમાં (આ ધામ) રત્નમય હતું અને ત્રેતાયુગમાં સુવર્ણમય થયું.

Verse 68

रौप्यं च द्वापरे प्रोक्तं स्थलमश्ममयं कलौ । एवं तत्र स्थितो देवः स्थलकेश्वरनामतः

દ્વાપર યુગમાં આ સ્થાન રૌપ્યમય કહેવાતું હતું અને કલિયુગમાં તે પાષાણમય છે. આ રીતે ત્યાં દેવ ‘સ્થલકેશ્વર’ નામે વિરાજમાન છે.

Verse 69

सदा पूज्यो महादेव उन्नतस्थानवासिभिः । माघे मासि चतुर्दश्यां विशेषस्तत्र जागरे

ઉન્નત-સ્થાનના નિવાસીઓએ મહાદેવની સદા પૂજા કરવી જોઈએ. માઘ માસની ચતુર્દશીએ ત્યાં જાગરણ કરવું વિશેષ પુણ્યદાયક છે.

Verse 70

इत्येतत्कथितं देवि ह्युन्नतस्य महोद्यम् । श्रुतं पापहरं नॄणां सर्वकामफलप्रदम्

હે દેવી, આ રીતે ઉન્નતનું મહાન માહાત્મ્ય કહેલું છે. તેનું શ્રવણ મનુષ્યોના પાપ હરે છે અને સર્વ ધર્મ્ય કામનાઓનું ફળ આપે છે.

Verse 319

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उन्नतस्थानमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनविंशत्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્યમાં ‘ઉન્નતસ્થાન-માહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ત્રણસો ઓગણીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.