Adhyaya 317

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीं कंटकशोषिणीम् । उत्तरेण देवकुलाद्दक्षिणेनोन्नतात्स्थितात्

ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, કણ્ટકશોષિણી દેવી પાસે જવું જોઈએ. તે દેવકુલના ઉત્તરે અને ‘ઉન્નત’ નામના સ્થાનના દક્ષિણે સ્થિત છે।

Verse 2

तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमनाः प्रिये । उन्नताद्दक्षिणे भागे यजंते द्विजसत्तमाः

હું તેની ઉત્પત્તિ કહું છું—હે પ્રિયે, એકાગ્ર મનથી સાંભળ. ‘ઉન્નત’ના દક્ષિણ ભાગમાં શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણ યજ્ઞ કરે છે।

Verse 3

भृगुरत्रिर्मरीचिश्च भरद्वाजोऽथ कश्यपः । कण्वो मंकिश्च सावर्णिर्जातूकर्ण्यस्तथैव च

ભૃગુ, અત્રિ અને મરીચિ; ભરદ્વાજ તથા કશ્યપ; કણ્વ, મંકિ, સાવર્ણિ અને તેમ જ જાતૂકર્ણ્ય—

Verse 4

वत्सश्चैव वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । मनुर्यमोंऽगिरा विष्णुः शातातपपराशरौ

અને વત્સ તથા વસિષ્ઠ; પુલસ્ત્ય, પુલહ અને ક્રતુ; મનુ, યમ, અંગિરા, વિષ્ણુ, તેમજ શાતાતપ અને પરાશર—

Verse 5

शांडिल्यः कौशिकश्चैव गौतमो गार्ग्य एव च । दाल्भ्यश्च शौनकश्चैव शाकल्यो गालवस्तथा

શાંડિલ્ય અને કૌશિક, ગૌતમ તથા ગાર્ગ્ય; દાલ્ભ્ય અને શૌનક, શાકલ્ય અને ગાલવ પણ—।

Verse 6

जाबालिर्मुद्गलश्चैव ऋष्यशृंगो विभांडकः । विश्वामित्रः शतानंदो जह्नुर्विश्वावसुस्तथा

જાબાલી અને મુદગલ; ઋષ્યશૃંગ અને વિભાંડક; વિશ્વામિત્ર, શતાનંદ, જહ્નુ તથા વિશ્વાવસુ પણ—।

Verse 7

एते चान्ये च मुनयो यजंते विविधैर्मखैः । यज्ञवाटं च निर्माय ऋषितोयातटे शुभे

આ મુનિઓ તથા અન્ય મુનિઓ પણ વિવિધ મખોથી યજન કરે છે. યજ્ઞવાટ રચીને શુભ ઋષિતોયા-તટે આરાધના કરે છે.

Verse 8

देवगन्धर्वनृत्यैश्च वेणुवीणानिनादितम् । वेदध्वनितघोषेण यज्ञहोमाग्निहोत्रजैः

તે દેવો અને ગંધર્વોના નૃત્યોથી, વેણુ-વીણાના નાદથી ગુંજતું હતું; વેદધ્વનિના ઘોષથી તથા યજ્ઞ-હોમ અને નિત્ય અગ્નિહોત્રના કર્મોથી।

Verse 9

धूपैः समावृतं सर्वमाज्यगंधिभिरर्चितम् । शोभितं मुनिभिर्दिव्यैश्चातुर्वेद्यैर्द्विजोत्तमैः

સર્વત્ર ધૂપથી આવૃત હતું, આજ્યની સુગંધથી અર્ચિત હતું; અને દિવ્ય મુનિઓ—ચતુર્વેદજ્ઞ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોથી—શોભિત હતું.

Verse 10

एवंविधं प्रदेशं तु दृष्ट्वा दैत्या महाबलाः । समुद्रमध्यादायाता यज्ञविध्वंसहेतवे

આવો પ્રદેશ જોઈ મહાબળ દૈત્યો સમુદ્રના મધ્યમાંથી બહાર આવ્યા, યજ્ઞનો વિનાશ કરવાના હેતુથી।

Verse 11

मायाविनो महाकायाः श्यामवर्णा महोदराः । लंबभ्रूश्मश्रुनासाग्रा रक्ताक्षा रक्तमूर्धजाः

તેઓ માયાવી, મહાકાય, શ્યામવર્ણ અને મહોદર હતા; લંબ ભ્રૂ, ઘાટી મૂછ અને ઊંચા નાસાગ્રવાળા, રક્ત નેત્રો અને રક્તવર્ણ કેશવાળા હતા।

Verse 12

यज्ञं समागताः सर्वे दैत्याश्चैव वरानने । तान्दृष्ट्वा मुनयः सर्वे रौद्ररूपान्भयंकरान्

હે વરાનને! તે બધા દૈત્યો યજ્ઞસ્થાને આવી પહોંચ્યા; તેમની રૌદ્ર અને ભયંકર મૂર્તિ જોઈ સર્વ મુનિઓ ભયભીત થયા।

Verse 13

केचिन्निपतिता भूमौ तथान्ये ऽग्नौ स्रुचीकराः । पत्नीशालां समाविष्टा हविर्धानं तथा परे

કેટલાક જમીન પર પડી ગયા; કેટલાક અગ્નિ તરફ દોડી સ્રુચિ વગેરે પકડી લીધાં. કેટલાક પત્નીશાળામાં ઘૂસી ગયા અને કેટલાક હવિર્ધાન—હવિષ્યના ભંડારમાં પ્રવેશ્યા।

Verse 14

ऋत्विजस्तु सदोमध्ये स्थिता वाचंयमास्तथा

અને ઋત્વિજોએ સદસ્ (યજ્ઞસભા)ના મધ્યમાં ઊભા રહી, વાણી સંયમમાં રાખી, શાંત અને મૌન રહ્યા।

Verse 15

एवं देवि यदा वृत्तं मुनीनां च महात्मनाम् । तदाध्वर्युर्महातेजा धैर्यमालम्ब्य सादरः

હે દેવી! જ્યારે મુનિઓ અને મહાત્માઓ સાથે આવું બન્યું, ત્યારે મહાતેજસ્વી અધ્વર્યુકે ધૈર્ય ધારણ કરીને આદરપૂર્વક કાર્ય આરંભ્યું।

Verse 16

अग्निहोत्रं हविष्यं च हविर्विन्यस्य मन्त्रवित् । सुसमिद्धं जुहावाग्निं रक्षसां नाशहेतवे

મંત્રવિદે અગ્નિહોત્ર અને હવિષ્યને વિધિપૂર્વક ગોઠવી; રાક્ષસોના નાશ માટે સુસમિદ્ધ અગ્નિમાં આહુતિઓ અર્પણ કરી।

Verse 17

हुते हविषि देवेशि तत्क्षणादेव चोत्थिता । शक्तिः शक्तित्रिशूलाढ्या चर्महस्ता महोज्ज्वला

હે દેવેશિ! હવિની આહુતિ થતાં જ તે ક્ષણે મહોજ્જ્વલા શક્તિ પ્રગટ થઈ—શક્તિ અને ત્રિશૂલ ધારણ કરીને, હાથમાં ચર્મ લઈને।

Verse 18

तया ते निहता दैत्या यज्ञविध्वंसकारिणः । ततस्तां विविधैः स्तोत्रैर्मुनयस्तुष्टुवुस्तदा

તેણે યજ્ઞવિધ્વંસ કરનારા તે દૈત્યોને સંહાર્યા; ત્યારબાદ મુનિઓએ વિવિધ સ્તોત્રોથી તત્કાળ તેની સ્તુતિ કરી।

Verse 19

प्रसन्ना भूयसी देवी तानृषीन्प्रत्युवाच ह । वरं वृणुध्वं मुनयो दास्यामि वरमुत्तमम्

અત્યંત પ્રસન્ન થઈ દેવી તે ઋષિઓને બોલી—“હે મુનિઓ! વર માગો; હું તમને ઉત્તમ વર આપીશ।”

Verse 20

ऋषय ऊचुः । कृतं वै सकलं कार्यं यज्ञा नो रक्षितास्त्वया । यदि देयो वरोऽस्माकं त्वया चासुरमर्द्दिनि

ઋષિઓએ કહ્યું—અમારું સર્વ કાર્ય પૂર્ણ થયું; અમારા યજ્ઞોની રક્ષા તમે કરી છે. જો તમે, હે અસુરમર્દિની, અમને કોઈ વર આપવો ઇચ્છો તો…

Verse 21

अस्मिन्स्थाने सदा तिष्ठ मुनीनां हितकाम्यया । कंटकाः शोषिता दैत्यास्तेन कंटकशोषिणी । अद्यप्रभृति नामास्तु तेन देवि सदा त्विह

મુનિઓના હિતની ઇચ્છાથી, હે દેવી, તમે આ સ્થાને સદા નિવાસ કરો. તમે દૈત્યરૂપ ‘કાંટા’ઓને શોષી (નાશ) કર્યા છે; તેથી અહીં તમારું નામ ‘કંટકશોષિણી’ થાઓ. આજથી, હે દેવી, એ જ તમારું નામ રહે અને તમે અહીં સદૈવ વિરાજો.

Verse 22

ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सा देव्यन्तर्हिता तदा । अष्टम्यां वा नवम्यां वा पूजयिष्यति मा नवः

ઈશ્વરે કહ્યું—‘એવું જ થશે’ એમ કહી તે દેવી ત્યારે અંતર્ધાન થઈ ગઈ. અષ્ટમી કે નવમીના દિવસે મનુષ્ય અહીં મારી પૂજા કરશે.

Verse 23

राक्षसेभ्यः पिशाचेभ्यो भयं तस्य न जायते । प्राप्नुयात्परमां सिद्धिं मानवो नात्र संशयः

તે ભક્તને રાક્ષસો અને પિશાચોનો ભય થતો નથી. મનુષ્ય પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 317

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कंटकशोषणीमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तदशोत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ વિભાગમાં ‘કંટકશોષિણીમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ૩૧૭મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.