Adhyaya 31

Verse 1

देव्युवाच । सकारपंचकं प्रोक्तं यत्त्वया मम शंकर । कथं तदत्र संवृत्तमेतन्मे संशयं महत्

દેવીએ કહ્યું—હે શંકર! તમે મને ‘સકાર-પંચક’ કહ્યું હતું; તે અહીં આ સ્થાને કેવી રીતે પ્રતિષ્ઠિત થયું? મારા મનમાં આ મહા સંશય છે.

Verse 2

कथं वात्र समायाता कुतश्चापि सरस्वती । कथं स वाडवो जातः कस्मिन्काले कथं ह्यभूत् । तत्सर्वं विस्तरेणेदं यथावद्वक्तुमर्हसि

સરಸ್ವતી અહીં કેવી રીતે આવી અને ક્યાંથી આવી? તે વાડવ-અગ્નિ કેવી રીતે જન્મ્યો—કયા કાળે અને કઈ રીતે? આ બધું યથાવત્ વિસ્તારે કહી આપવું આપને યોગ્ય છે.

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि यथा जाता तस्मिन्क्षेत्रे सरस्वती । यतश्चैव समुद्भूता सर्वपापप्रणाशिनी

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, સાંભળ; તે પુણ્યક્ષેત્રમાં સરસ્વતી કેવી રીતે પ્રગટ થઈ અને કયા સ્ત્રોતથી ઉદ્ભવી—જે સર્વ પાપોનો નાશ કરનારી છે.

Verse 4

हिरण्या वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती

હિરણ્યા, વજ્રિણી, ન્યંકુ, કપિલા અને સરસ્વતી—આ પાંચ (પવિત્ર) નદીઓ/શક્તિઓ તરીકે કીર્તિત છે.

Verse 5

ऋषिभिः पञ्चभिश्चात्र समाहूता यथा पुरा । वाडवेनाग्निना युक्ता यथा जाता शृणुष्व तत्

પ્રાચીન કાળે પાંચ ઋષિઓએ તેણીને અહીં જેમ આહ્વાન કરી, અને તે વાડવ-અગ્નિ સાથે જેમ યુક્ત થઈ—તે સાંભળો.

Verse 6

पुरा देवासुरे युद्धे निवृत्ते सोमकारणात् । पितामहस्य वचनात्तारां चन्द्रः समर्पयत्

પ્રાચીન કાળે, સોમ-પ્રકરણના કારણે દેવાસુર યુદ્ધ શમ્યા પછી, પિતામહ બ્રહ્માના વચનથી ચંદ્રે તારાને ફરી સમર્પિત કરી।

Verse 7

ततो याताः सुराः स्वर्गं पश्यन्तोऽधोमुखा महीम् । ददृशुस्ते ततो देवा भूम्यां स्वर्गमिवापरम्

પછી દેવો સ્વર્ગ તરફ ગયા, નીચે ધરતીને જોતા; અને ત્યાં ભૂમિ પર જાણે બીજું સ્વર્ગ હોય તેમ તેમણે જોયું।

Verse 8

आश्रमं मुनिमुख्यस्य दधीचेर्लोक विश्रुतम् । सर्वर्त्तुकुसुमोपेतं पादपैरुपशोभितम् । केतकीकुटजोद्भूत बकुलामोदमोदितम्

તેમણે લોકવિખ્યાત મુનિશ્રેષ્ઠ દધીચિનો આશ્રમ જોયો—સર્વ ઋતુના પુષ્પોથી સમૃદ્ધ, વૃક્ષોથી શોભિત, અને કેતકી, કુટજ તથા બકુલ પુષ્પોની સુગંધથી આનંદમય।

Verse 9

एवंविधं समासाद्य तदाश्रमपदं गुरु । कौतुकाद्द्रष्टुमारब्धाः सर्वे देवा मनोरमम्

આવી અદ્ભુત રચનાવાળા તે પૂજ્ય આશ્રમસ્થાને પહોંચીને, કૌતુકથી સર્વ દેવો તે મનોહર ધામને નિહાળવા લાગ્યા।

Verse 10

ते च तीर्थाश्रमे तस्मिन्यानान्युत्सृज्य संयताः । प्रवृत्तास्तमृषिं द्रष्टुं प्राकृताः पुरुषा यथा

અને તે તીર્થ-આશ્રમમાં તેમણે પોતાના વાહનો છોડીને, સંયમ ધારણ કરી, તે ઋષિના દર્શન માટે સામાન્ય મનુષ્યોની જેમ આગળ વધ્યા।

Verse 11

दृष्टवंतः सुराः सर्वे पितामहमिवापरम् । ततस्त ऋषिणा सर्वे पाद्यार्घ्यादिभिरर्च्चिताः

તેમને જોઈ સર્વ દેવોએ તેમને બીજા પિતામહ (બ્રહ્મા) સમાન માન્યા. ત્યારબાદ તે ઋષિએ પાદ્ય, અર્ઘ્ય વગેરે વિધિપૂર્વક ઉપચારોથી સૌનું પૂજન કર્યું.

Verse 12

यथोक्तमासनं भेजुः सर्वे देवाः सवासवाः । तेषां मध्ये समुत्थाय शक्रः प्रोवाच तं मुनिम्

યથોક્ત રીતે વાસવ (ઇન્દ્ર) સહિત સર્વ દેવોએ આસન ગ્રહણ કર્યું. પછી તેમના મધ્યમાંથી ઊભા થઈ શક્રે તે મુનિને સંબોધ્યો.

Verse 13

आयुधानि विमुच्याग्रे भवान्गृह्णात्विमानि हि । तन्निशम्य वचः प्राह दधीचिः पाकशासनम्

“પ્રથમ શસ્ત્રો મૂકી, કૃપા કરીને આ સ્વીકારો.” આ વચન સાંભળી દધીચિએ પાકશાસન (ઇન્દ્ર)ને ઉત્તર આપ્યો.

Verse 14

मुक्तास्त्राणि ममाभ्याशे यूयं यात त्रिविष्टपम् । तं शक्रः प्राह चैतानि कार्यकाले ह्युपस्थिते

“તમારા શસ્ત્રો મારા નજીક મૂકી તમે ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) જાઓ.” ત્યારે શક્રે કહ્યું—“કાર્યકાળ ઉપસ્થિત થાય ત્યારે આ (શસ્ત્રો) જરૂરી થશે.”

Verse 15

देयानि ते पुनः शत्रूनभिजेष्यामहे रणे । पुनःपुनस्ततः शक्रः संदिश्य मुनिसत्तमम्

“આ શસ્ત્રો અમને ફરી આપવાના છે; ત્યારે અમે રણમાં શત્રુઓને જીતશું.” એમ શક્રે મુનિશ્રેષ્ઠને વારંવાર સંદેશ આપ્યો.

Verse 16

अस्माकमेव देयानि न चान्यस्य त्वया मुने । बाढमित्युदिते शक्रमुक्तवान्मुनिसत्तमः

“હે મુને, આ શસ્ત્રો માત્ર અમને જ આપવાના, અન્ય કોઈને નહીં.” એમ શક્ર બોલતાં મુનિશ્રેષ્ઠે ઉત્તર આપ્યો—“બાઢમ્, તથાસ્તુ।”

Verse 17

दास्यामि ते समस्तानि युद्धकाले विशेषतः । नास्य मिथ्या भवेद्वाक्यमिति मत्वा शचीपतिः । मुक्त्वास्त्राणि तदभ्याशे पुनः स्वर्गं गतस्तदा

મુનિએ કહ્યું—“હું તને બધાં જ આપીશ, ખાસ કરીને યુદ્ધકાળે.” આ વચન મિથ્યા નહીં થાય એમ માની શચીપતિ ઇન્દ્રે તે શસ્ત્રો તેની પાસે મૂકી ફરી સ્વર્ગે ગયા.

Verse 18

अस्त्रार्पणं यः प्रयतः प्रयत्नाच्छृणोति राजा भुवि भावितातात्मा । सोऽभ्येति युद्धे विजयं परं हि सुतांश्च धर्मार्थयशोभिरामाः

પૃથ્વી પર જે રાજા સંયમિત થઈ, પ્રયત્નપૂર્વક, આ અસ્ત્ર-સમર્પણની કથા સાંભળે છે—તેનું અંતઃકરણ પરિષ્કૃત થાય છે; તે યુદ્ધમાં પરમ વિજય પામે છે અને ધર્મ, અર્થ તથા યશમાં રમણિય પુત્રો પણ મેળવે છે.

Verse 31

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभा सखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वडवानलोत्पत्तिवृत्तान्ते दधीचिमहर्षये सर्वदेवकृतस्वस्वशस्त्रसमर्पणवर्णनंनामैकत्रिंशोध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં, વડવાનલોત્પત્તિ-વૃત્તાંતમાં, “મહર્ષિ દધીચિ પાસે સર્વ દેવોએ પોતાના-પોતાના શસ્ત્રો સમર્પણ કર્યા તેનું વર્ણન” નામનો એકત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.