Adhyaya 306

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सांबादित्यमनुत्तमम् । तस्मादुत्तरभागे तु सर्वपातकनाशनम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યાર પછી અનુત્તમ સાંબાદિત્ય પાસે જાવ; તેના ઉત્તર ભાગમાં સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર પરમ પુણ્યસ્થાન છે.

Verse 2

यत्र सांबस्तपस्तप्त्वा ह्याराध्य च दिवाकरम् । प्राप्तवान्सुन्दरं देहं सहस्रांशुप्रसादतः

તે પવિત્ર સ્થાને સાંબે તપ કર્યું અને દિવાકર સૂર્યની આરાધના કરી; સહસ્રકિરણધારી પ્રભુની કૃપાથી તેને સુંદર, પુનઃપ્રાપ્ત દેહ મળ્યો.

Verse 3

यदा रोषेण संशप्तः पित्रा जांबवतीसुतः । आराधयामास तदा विष्णुं कमललोचनम्

જ્યારે જાંબવતીપુત્ર સાંબ પિતાના ક્રોધથી શાપિત થયો, ત્યારે તેણે કમલલોચન ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના કરી.

Verse 4

अनुग्रहार्थं शापस्य सांबो जांबवतीसुतः । प्रसन्नवदनो भूत्वा विष्णुः प्रोवाच तं प्रति

શાપમાંથી અનુકંપા આપવા પ્રસન્નમુખ ભગવાન વિષ્ણુએ જાંબવતીપુત્ર સાંબને પ્રતિ કહ્યું.

Verse 5

गच्छ प्राभासिके क्षेत्रे ब्रह्मभागमनुत्तमम् । ऋषितोयातटे रम्ये ब्राह्मणैरुपशोभिते

“પ્રાભાસિક ક્ષેત્રમાં જાવ—બ્રહ્મભાગ નામના અનુત્તમ સ્થાને; ઋષિતોયા નદીના રમ્ય તટે, બ્રાહ્મણોથી શોભિત સ્થાને.”

Verse 6

तत्राऽहं सूर्यरूपेण वरं दास्यामि पुत्रक । इत्युक्तः स तदा सांबो विष्णुना प्रभविष्णुना

“ત્યાં હું સૂર્યરૂપે, હે પુત્ર, તને વર આપિશ.” એમ કહી પ્રભવিষ্ণુ ભગવાન વિષ્ણુએ ત્યારે સાંબને સંબોધ્યો.

Verse 7

गतः प्राभासिके क्षेत्रे रम्ये शिवपुरे शिवे । तत्राराध्य परं देवं भास्करं वारितस्करम्

તે પ્રાભાસિક ક્ષેત્રના રમ્ય અને મંગલમય શિવપુરમાં ગયો; અને ત્યાં અનર્થ તથા અધર્મ દૂર કરનાર પરમદેવ ભાસ્કરની આરાધના કરી.

Verse 8

प्रसादयामास तदा स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकधा

ત્યારે તેણે અનેક રીતે સ્તોત્રો દ્વારા સ્તુતિ કરીને દેવને પ્રસન્ન કર્યા.

Verse 9

प्रत्युवाच रविः सांबं प्रसन्नस्ते स्तवेन वै । शीघ्रं गच्छ नरश्रेष्ठ ऋषितोयातटे शुभे

રવીએ સાંબને ઉત્તર આપ્યો—“તારા સ્તવનથી હું નિશ્ચયે પ્રસન્ન છું. હે નરશ્રેષ્ઠ, શીઘ્રે ઋષિતોયા નદીના શુભ તટે જા.”

Verse 10

इत्युक्तः स तदाऽगत्य ऋषितोयातटं शुभम् । नारदो यत्र ब्रह्मर्षिस्तपस्तप्यति चैव हि

આમ કહ્યા પછી તે ત્યારે જઈને ઋષિતોયા નદીના શુભ તટે પહોંચ્યો—જ્યાં બ્રહ્મર્ષિ નારદ નિશ્ચયે તપ કરે છે.

Verse 11

तत्र गत्वा हरेः सूनुरुन्नतस्थानवासिनः । आसन्ये ब्राह्मणास्तान्स इदं वचनमब्रवीत्

ત્યાં જઈ હરિનો પુત્ર સાંબ તે ઉત્તમ, ઉન્નત પવિત્ર સ્થાને વસતા બ્રાહ્મણોને નજીક જઈ મળ્યો અને નજીક બેઠેલા તેમને આ વચન કહ્યું।

Verse 12

सांब उवाच । एष वै ब्रह्मणो भागः प्रभासे क्षेत्र उत्तमे । अत्र वै ब्राह्मणा ये तु ते वै श्रेष्ठाः स्मृता भुवि

સાંબ બોલ્યો—આ ઉત્તમ પ્રભાસક્ષેત્ર ખરેખર બ્રહ્માની શક્તિનો અંશ છે. અને અહીં વસતા બ્રાહ્મણો પૃથ્વી પર શ્રેષ્ઠ ગણાય છે।

Verse 13

भवतां वचनाद्विप्राः सूर्यमाराधयाम्यहम् । मम वै पूर्वमादिष्टं स्थानमेतच्च विष्णुना

હે દ્વિજ બ્રાહ્મણો, તમારા વચનથી હું સૂર્યદેવની આરાધના કરીશ; કારણ કે આ સ્થાન મને પૂર્વે જ વિષ્ણુએ નિર્ધારિત કરીને જણાવ્યું હતું।

Verse 14

विप्रा ऊचुः । सिद्धिस्ते भविता सांब आराधय दिवाकरम् । इत्युक्तः स तदा विप्रैः प्रविष्टोऽथ प्रभाकरम्

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—હે સાંબ, તને નિશ્ચયે સિદ્ધિ મળશે; દિવાકર સૂર્યની આરાધના કર. એમ વિપ્રોએ કહ્યે પછી તે ત્યારે પ્રભાકર સૂર્યના સન્નિધિમાં પ્રવેશ્યો।

Verse 15

नित्यमाराधयामास सांबो जांबवतीसुतः । तपोनिष्ठं च तं दृष्ट्वा विष्णुः कारुणिको महान्

જાંબવતીનો પુત્ર સાંબ નિત્ય સૂર્યદેવની આરાધના કરતો રહ્યો. તેને તપમાં અડગ જોઈ મહાન કરુણામય વિષ્ણુએ તેના પર કૃપાદૃષ્ટિ કરી।

Verse 16

इदं वै चिन्तयामास पुत्रवात्सल्यसंयुतः । यथैश्वर्यप्रदो रुद्रो यथा विष्णुश्च मुक्तिदः

પુત્રવાત્સલ્યથી યુક્ત ભગવાન વિષ્ણુએ મનમાં વિચાર્યું—“જેમ રુદ્ર ઐશ્વર્ય આપનાર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, તેમ વિષ્ણુ મુક્તિ આપનાર છે.”

Verse 17

यज्ञैरिष्टो हि देवेन्द्रो यथा स्वर्गप्रदः स्मृतः । शुद्धिकर्तृ यथा तोयं मृत्तिकाभस्मसंयुतम् । दहनात्मा यथा वह्निर्विघ्नहर्त्ता गणेश्वरः

“યજ્ઞોથી પૂજાયેલ દેવೇಂದ್ರ ઇન્દ્ર સ્વર્ગ આપનાર તરીકે સ્મરાય છે; માટી અને ભસ્મ સાથેનું જળ શુદ્ધિકર્તા બને છે; અગ્નિનું સ્વરૂપ દહન છે; અને ગણેશ્વર વિઘ્નહર્તા છે…”

Verse 18

स्वच्छंदभारतीदाने यथा ब्रह्मसुता नृणाम् । तथाऽरोग्यप्रदाता च नान्यो देवो दिवाकरात्

“જેમ બ્રહ્માની પુત્રી સરસ્વતી મનુષ્યોને સ્વેચ્છાએ વાણી અને વિદ્યાનું દાન આપે છે, તેમ દિવાકર (સૂર્ય) સિવાય આરોગ્ય આપનાર બીજો કોઈ દેવ નથી.”

Verse 19

अनेकधाऽराधितोऽपि स देवो भास्करः शुचिः । न ददाति वरं यत्तु तन्मे शापस्य कारणात्

“એ શુચિ દેવ ભાસ્કરની મેં અનેક રીતે આરાધના કરી છે; છતાં હું ઇચ્છું તે વર તે આપતો નથી—તે મારા શાપના કારણથી છે.”

Verse 20

एवं संचिन्त्य भगवान्विष्णुः कमललोचनः । सूर्यरूपं समाश्रित्य तस्य तुष्टो जनार्दनः

આ રીતે વિચાર કરીને કમલલોચન ભગવાન વિષ્ણુ, જનાર્દન, સૂર્યરૂપ ધારણ કરીને (સાંબા પર) પ્રસન્ન થયા.

Verse 21

योऽपरनारायणख्यस्तस्यैव सन्निधौ स्थितः । प्रत्यक्षः स ततो विष्णुः सूर्यरूपी दिवाकरः । उवाच परमप्रीतो वरदः पुण्यकर्मणाम्

ત્યારે 'અપર-નારાયણ' તરીકે ઓળખાતા સાંબની સમીપ ઉભેલા, સૂર્યરૂપી ભગવાન વિષ્ણુ પ્રત્યક્ષ થયા. પુણ્યશાળીઓને વરદાન આપનારા તે દિવાકરે પરમ પ્રસન્ન થઈને કહ્યું.

Verse 22

अलं क्लेशेन ते सांब किमर्थं तप्यसे तपः । प्रसन्नोऽहं हरेः सूनो वरं वरय सुव्रत

હે સાંબ! હવે ક્લેશ બસ કરો, તમે શા માટે તપ કરી રહ્યા છો? હે હરિના પુત્ર! હું તમારા પર પ્રસન્ન છું, હે સુવ્રત! વરદાન માંગો.

Verse 23

सांब उवाच । निर्मलस्त्वत्प्रसादेन कुष्ठमुक्तकलेवरः । भवानि देवदेवेश प्रत्यक्षाऽम्बरभूषण । अस्मिन्स्थाने स्थितो रम्ये नित्यं सन्निहितो भव

સાંબ બોલ્યા: તમારી કૃપાથી હું નિર્મળ અને કોઢથી મુક્ત થયો છું. હે દેવાધિદેવ! હે પ્રત્યક્ષ અંબરભૂષણ! આપ આ રમણીય સ્થાન પર બિરાજમાન થઈને સદાય અહીં જ નિવાસ કરો.

Verse 24

सूर्य उवाच । अधुना निर्मलो देहस्तव सांब भविष्यति इहागत्य नरो यस्तु सप्तम्यां रविवासरे । उपवासपरो भूत्वा रात्रौ जागरणे स्थितः

સૂર્યદેવ બોલ્યા: હે સાંબ! હવે તમારો દેહ નિર્મળ થઈ જશે. જે મનુષ્ય રવિવારે આવતી સપ્તમી તિથિએ અહીં આવીને, ઉપવાસ કરીને રાત્રે જાગરણ કરશે...

Verse 25

अष्टादशानि कुष्ठानि पापरोगास्तथैव च । कदाचिन्न भविष्यन्ति कुले तस्य महात्मनः

તે મહાત્માના કુળમાં અઢાર પ્રકારના કોઢ અને પાપથી થતા રોગો ક્યારેય થશે નહીં.

Verse 26

कृत्वा स्नानं नरो यस्तु भक्तियुक्तो जितेन्द्रियः । पूजयेद्रविवारेण सांबादित्यं महाप्रभम् । स रोगहीनो धनवान्पुत्रवाञ्जायते नरः

જે મનુષ્ય ઇન્દ્રિયસંયમી અને ભક્તિયુક્ત બની સ્નાન કરીને રવિવારે મહાપ્રભુ સાંબાદિત્યની પૂજા કરે છે, તે રોગમુક્ત, ધનવાન અને પુત્રવાન બને છે.

Verse 27

तस्यैव पूर्वदिग्भागे किञ्चिदीशानमाश्रितम् । कुंडं पापहरं पुण्यं स्वच्छोदपरि पूरितम्

તેના જ પૂર્વ દિશાના ભાગમાં, થોડું ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) તરફ ઝુકેલું, પાપહર અને પુણ્યદાયક એક કુંડ છે, જે સ્વચ્છ જળથી પરિપૂર્ણ છે.

Verse 28

तत्र स्नात्वा च् विधिवत्कुर्याच्छ्राद्धं विचक्षणः । भोजयेद्ब्राह्मणान्यस्तु सांबादित्यं प्रपूजयेत्

ત્યાં સ્નાન કરીને વિવેકી પુરુષે વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; અને જે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવી સાંબાદિત્યની યથાવિધિ પૂજા કરે છે—

Verse 29

सर्वकामसमृद्धात्मा सूर्य लोके महीयते

તે સર્વ ધર્મસંગત કામનાઓથી સમૃદ્ધ આત્માવાળો બની સૂર્યલોકમાં મહિમાવાન ગણાય છે.

Verse 306

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सांबादित्य माहात्म्यवर्णनंनाम षडुत्तरत्रिशततमोध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ વિભાગમાં ‘સાંબાદિત્ય-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો ત્રણસો છઠ્ઠો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.