Adhyaya 303
અધ્યાય 303માં ઈશ્વર દેવીને આદેશ આપે છે કે ઉત્તર દિશામાં એક ‘ઉત્તમ દેવતા’ પાસે જવું, જેના પૂજનને મહાપાતક-નાશક કહેવાયું છે. તે દેવતાના પશ્ચિમમાં એક શ્રેષ્ઠ લિંગનું વર્ણન છે, જે શેષનાગના નેતૃત્વમાં નાગોએ ઘોર તપ કરીને સ્થાપિત કર્યું હતું. નાગપૂજિત દેવતાની આરાધના કરનારને જીવનભર વિષનો પ્રભાવ થતો નથી અને સર્પો પ્રસન્ન થઈ હાનિ કરતા નથી—આ રીતે રક્ષણાત્મક ધાર્મિક ભાવ મુખ્ય છે. તેથી મનુષ્યોએ પૂર્ણ પ્રયત્નથી તે લિંગની પૂજા કરવી—એવો ઉપદેશ આપવામાં આવ્યો છે. અંતે કહેવામાં આવે છે કે પશ્ચિમ ક્ષેત્રના પુણ્યમય ગંગાતીરે ઋષિઓએ અનેક લિંગો સ્થાપ્યાં છે. તેમના દર્શન અને પૂજનથી સર્વ પાપો નાશ પામે છે અને સહસ્ર અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન પુણ્ય મળે છે—આ અધ્યાયની ફલશ્રુતિરૂપ મહિમા છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि उत्तरे देवमुत्तमम् । यस्तमाराधयेद्देवं महापातकनाशनम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ ઉત્તર દિશામાં પરમ દેવ પાસે જવું જોઈએ. જે મહાપાતક-નાશક દેવનું આરાધન કરે છે, તેના ઘોર પાપો નષ્ટ થાય છે।
Verse 2
तस्यैव पश्चिमे भागे धनुषां त्रितये स्थितम् । शेषादिप्रमुखैर्नागैर्महता तपसा युतैः । समाराध्य महादेवं स्थापितं लिंगमुत्तमम्
તેના પશ્ચિમ ભાગમાં, ત્રણ ધનુષ જેટલા અંતરે, એક ઉત્તમ લિંગ સ્થિત છે. શેષ વગેરે મુખ્ય નાગોએ મહાન તપસ્યાથી યુક્ત થઈ મહાદેવનું સમ્યક્ આરાધન કરીને તે લિંગ સ્થાપ્યું।
Verse 3
यस्तमाराधयेद्देवं सर्पैराराधितं पुरा । न विषं क्रमते देहे तस्य जन्मावधि प्रिये
હે પ્રિયે! જે તે દેવનું આરાધન કરે છે—જેનુ પૂર્વકાળે સર્પોએ આરાધન કર્યું હતું—તેના દેહમાં જન્મથી જીવનપર્યંત વિષનો પ્રભાવ ફેલાતો નથી।
Verse 4
सर्पास्तस्य प्रसीदन्ति न कुंथंति कदाचन । तस्मात्सर्वं प्रयत्नेन तल्लिंगं पूजयेन्नरः
સર્પો તેના પર પ્રસન્ન થાય છે અને ક્યારેય હાનિ કરતા નથી. તેથી મનુષ્યે સર્વ પ્રયત્નથી તે લિંગની પૂજા કરવી જોઈએ।
Verse 5
तत्र लिंगान्यनेकानि ऋषिभिः स्थापितानि तु । गंगातीरे महापुण्ये पश्चिमे वरवर्णिनि
ત્યાં ઋષિઓએ અનેક શિવલિંગો સ્થાપિત કર્યા છે. હે સુવર્ણવર્ણિની, તે ગંગાના મહાપુણ્ય તટ પર, પશ્ચિમ દિશામાં છે.
Verse 6
तानि दृष्ट्वा पूजयित्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः
તે લિંગોના દર્શન કરીને અને પૂજા કરીને મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને સહસ્ર અશ્વમેધ યજ્ઞનું સમાન ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 303
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगालेश्वरमाहात्म्य उत्तरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘સંગાલેશ્વરમાહાત્મ્ય તથા ઉત્તરેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો 303મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.