Adhyaya 299
ઈશ્વર પ્રભાસ-ક્ષેત્રમાં દક્ષિણ તરફ થોડે અંતરે આવેલા માધવ-તીર્થ/મંદિરનું વર્ણન કરે છે. ત્યાં દેવતા શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર વિષ્ણુસ્વરૂપ માધવ તરીકે પ્રતિષ્ઠિત છે એમ જણાવે છે. શુક્લપક્ષની એકાદશીએ જિતેન્દ્રિય ભક્ત ઉપવાસ કરીને ચંદન-સુગંધ, પુષ્પ અને અનુલેપનથી વિધિપૂર્વક પૂજા કરે તો તેને ‘પરમ પદ’ પ્રાપ્ત થાય છે—જે પુનર્જન્મથી મુક્તિ (અપુનર્ભવ) તરીકે વર્ણવાયું છે. બ્રહ્માની ગાથા પણ પ્રમાણ આપે છે કે વિષ્ણુકુંડમાં સ્નાન કરીને માધવપૂજન કરવું હરી સ્વયં પરમ આશ્રયરૂપે જ્યાં વિરાજે છે તે લોક સુધી પહોંચવાનો સીધો માર્ગ છે. અંતે ફલશ્રુતિમાં કહે છે કે આ વૈષ્ણવ માહાત્મ્ય સર્વ પુરુષાર્થ આપનારું અને સર્વ પાપ નાશ કરનારું છે; તેથી તે સ્તુતિ સાથે સંક્ષિપ્ત પૂજા-વિધિરૂપ માર્ગદર્શન પણ બને છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव दक्षिणे भागे नातिदूरे व्यवस्थितम् । शंखचक्रगदाधारी माधवस्तत्र संस्थितः
ઈશ્વરે કહ્યું—તે જ સ્થાનના દક્ષિણ ભાગે, બહુ દૂર નહીં, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર માધવ ત્યાં પ્રતિષ્ઠિત છે।
Verse 2
एकादश्यां सिते पक्षे सोपवासो जितेन्द्रियः । यस्तं पूजयते भक्त्या गंधपुष्पानुलेपनैः । स याति परमं स्थानमपुनर्भवदायकम्
શુક્લ પક્ષની એકાદશીએ ઉપવાસ કરીને, ઇન્દ્રિયો જીતીને, જે ભક્તિપૂર્વક ગંધ, પુષ્પ અને અનુલેપનથી તેમની પૂજા કરે છે, તે અપુનર્ભવ આપનાર પરમ ધામને પામે છે।
Verse 3
अत्र गाथा पुरा गीता ब्रह्मणा लोककर्तृणा । विष्णुकुण्डे नरः स्नात्वा यो वै माधवमर्चयेत् । स यास्यति परं स्थानं यत्र देवो हरिः स्वयम्
અહીં લોકકર્તા બ્રહ્માએ પ્રાચીનકાળે આ ગાથા ગાઈ હતી—વિષ્ણુકુંડમાં સ્નાન કરીને જે નર નિશ્ચયે માધવનું અર્ચન કરે, તે તે પરમ સ્થાનને પામે જ્યાં સ્વયં દેવ હરિ નિવાસ કરે છે।
Verse 4
एतत्ते सर्वमाख्यातं माहात्म्यं विष्णुदैवतम् । सर्वकामप्रदं नृणां सर्वपातकनाशनम्
આ બધું તને વિષ્ણુ-દૈવતના માહાત્મ્યરૂપે જણાવાયું છે; તે મનુષ્યોને સર્વ કામનાઓ આપે છે અને સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે।
Verse 299
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये माधवमाहात्म्यवर्णनंनाम नवनवत्युत्तरद्वि शततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘માધવમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો બે સો નવ્વાણુંમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।