Adhyaya 295
ઈશ્વર દેવીને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) દિશામાં આવેલા પવિત્ર ક્ષેત્રનું વર્ણન કરે છે—ગવ્યૂતિ પ્રમાણે માપેલી દૂરીએ સ્થિત ઉત્તમ ઇન્દ્રસ્થાન, જે ચન્દ્રસરસ અને ચન્દ્રોદક જળ સાથે સંકળાયેલું છે. આ જળનું માહાત્મ્ય એવું કે તે જરા (ક્ષય/વૃદ્ધાવસ્થા) અને દારિદ્ર્ય (ગરીબી) દૂર કરે છે. શુક્લપક્ષે તીર્થ વધે અને કૃષ્ણપક્ષે ઘટે, છતાં પાપયુગમાં પણ તેનું દર્શન રહે છે. ત્યાં સ્નાન કરવું મહાપાપથી પીડિત માટે પણ ઓછા વિચારથી નિશ્ચિત પ્રાયશ્ચિત્ત ગણાય છે. પછી અહલ્યા પ્રસંગ અને ગૌતમના શાપ સાથે જોડાયેલા ઇન્દ્રના ગંભીર દોષની કથા આવે છે. ઇન્દ્રે બહુ દાન સાથે પૂજા કરી અને સહસ્ર વર્ષ શિવની પ્રતિષ્ઠા કરી; તે સ્વરૂપ ‘ઇન્દ્રેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું અને સર્વ અપરાધનાશક કહેવાયું. અંતે યાત્રાક્રમ—ચન્દ્રતીર્થમાં સ્નાન, પિતૃ અને દેવોને તર્પણ-અર્પણ, પછી ઇન્દ્રેશ્વરની આરાધના; તેથી નિઃસંદેહ પાપમુક્તિ મળે છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मादीशान दिग्भागे इन्द्रस्थानमनुत्तमम् । गव्यूतिपञ्चमात्रेण यत्र चन्द्रसरः प्रिये
ઈશ્વરે કહ્યું—હે પ્રિયે, ત્યાંથી ઈશાન દિશાભાગે અનુત્તમ ઇન્દ્રસ્થાન છે; અને પાંચ ગવ્યૂતિના અંતરે ‘ચન્દ્રસરઃ’ નામનું સરોવર છે।
Verse 2
तस्मादुत्तरदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थितम् । यत्र चन्द्रोदकं देवि जरादारिद्र्यनाशनम्
ત્યાંથી ઉત્તર દિશામાં, બહુ દૂર નહીં, તે સ્થાન આવેલું છે જ્યાં, હે દેવી, ‘ચન્દ્રોદક’ મળે છે—જે જરા અને દરિદ્રતાનો નાશ કરે છે।
Verse 3
चन्द्रानुवृद्ध्या तद्वृद्धिः क्षयस्तत्संक्षये भवेत् । तस्मिन्पापयुगेऽप्येवं कदाचित्संप्रदृश्यते
ચંદ્ર વધે ત્યારે તેનું (દિવ્ય પ્રભાવનું) વધવું થાય છે, અને ચંદ્ર ઘટે ત્યારે તેનું ક્ષય થાય છે. પાપયુગમાં પણ ક્યારેક આ રહસ્ય આ રીતે જ દેખાય છે।
Verse 4
तत्र स्नात्वा महादेवि यदि पापसहस्रकम् । कृतं सोऽत्र समायाति नात्र कार्या विचारणा
હે મહાદેવી, ત્યાં સ્નાન કર્યા પછી, કોઈએ હજારો પાપ કર્યા હોય તોય તે ત્યાં જ તત્ક્ષણે શુદ્ધ અવસ્થાને પામે છે; અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી।
Verse 5
तत्राहिल्याप्रसंगोत्थमहापातकभीरुणा । गौतमोद्भवशापेन विलक्ष्यीकृतचेतसा
ત્યાં (ઇન્દ્ર) અહલ્યા-પ્રસંગથી ઉત્પન્ન મહાપાતકના ભયથી ભીત થઈ, અને ગૌતમથી નીકળેલા શાપથી લજ્જિત તથા વ્યાકુળ ચિત્તવાળો (થયો/આવ્યો)।
Verse 6
इन्द्रेण च पुरा देवि इष्टं विपुलदक्षिणैः । तत्र वर्षसहस्राणि संस्थाप्य शिवमीश्वरम् । इन्द्रेश्वरेति नाम्ना वै सर्वपातक नाशनम्
અને, હે દેવી, પ્રાચીનકાળે ઇન્દ્રે ત્યાં વિશાળ દક્ષિણાઓ સાથે યજ્ઞ-પૂજન કર્યું. હજારો વર્ષો સુધી ત્યાં ઈશ્વર શિવને સ્થાપિત કરીને, તેઓ ‘ઇન્દ્રેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયા—સર્વ પાપનાશક।
Verse 7
चन्द्रतीर्थे नरः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः । इन्द्रेश्वरं च संपूज्य मुच्यते नात्र संशयः
ચન્દ્રતીર્થમાં સ્નાન કરીને પિતૃઓ તથા દેવતાઓને તર્પણ અર્પે અને ઇન્દ્રેશ્વરનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરે—તો નિઃસંદેહ પાપબંધનથી મુક્ત થાય છે; તેમાં શંકા નથી.
Verse 295
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चन्द्रोदकतीर्थमाहात्म्य इन्द्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चनवत्युत्तर द्विशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘ચન્દ્રોદકતીર્થમાહાત્મ્ય તથા ઇન્દ્રેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ૨૯૫મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.