Adhyaya 292
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર કૌરવ-સંજ્ઞક સ્થાનથી પરે ઉત્તર દિશામાં આવેલા એક તીર્થનું માહાત્મ્ય વર્ણવે છે. ત્યાં દેવી ભદ્રકાળી ઘોર તપ કરે છે અને પછી પરમ ભક્તિથી રવિ/સૂર્યની સ્થાપના કરે છે. રવિવાર સાથે સપ્તમી તિથિનો યોગ વિશેષ પૂજાકાળ તરીકે જણાવાયો છે. લાલ ફૂલો અને લાલ ચંદનાદિ લેપ/અનુલેપનથી અર્ચના શ્રેષ્ઠ ગણાઈ છે. ભક્તિપૂર્વક કરેલું પૂજન ‘કોટિ યજ્ઞફળ’ સમાન ફળ આપે છે અને વાત-પિત્તજન્ય રોગો તથા અન્ય અનેક વ્યાધિઓથી મુક્તિ આપે છે—એવી ફળશ્રુતિ છે. અંતે તીર્થયાત્રાનું પૂર્ણ ફળ ઇચ્છનારોએ એ જ સ્થાને અશ્વદાન કરવું—એવો ઉપદેશ છે. સ્થાન-પૂજા, કાળવિશેષ અને દાન—આ ત્રણેને એક સંકલિત ધાર્મિક અનુષ્ઠાનરૂપે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मादुत्तरभागे तु स्थानात्कौरवसंज्ञकात् । भद्रकाली महादेवि तपः कृत्वा सुदुस्तरम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ‘કૌરવ’ નામે ઓળખાતા તે સ્થાનના ઉત્તર ભાગમાં ભદ્રકાળીએ અતિ દુસ્તર તપશ્ચર્યા કરી.
Verse 2
रविं संस्थापयामास भक्त्या परमया युता । रविवारेण सप्तम्यां रक्त पुष्पानुलेपनैः
પરમ ભક્તિથી યુક્ત થઈ તેણે રવિ (સૂર્યદેવ)ની સ્થાપના કરી. રવિવારે સપ્તમી તિથિએ લાલ પુષ્પો અને લાલ અનુલેપનથી પૂજા કરી.
Verse 3
यस्तं पूजयते भक्त्या कोटियज्ञफलं लभेत् । मुच्यते वातपित्तोत्थै रोगैरन्यैश्च पुष्कलैः
જે તેને ભક્તિપૂર્વક પૂજે છે, તે કોટિ યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે. તે વાત-પિત્તથી ઉત્પન્ન રોગો તથા અન્ય અનેક ભારે વ્યાધિઓમાંથી મુક્ત થાય છે.
Verse 4
अश्वस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
યાત્રાનું પૂર્ણ ફળ ઇચ્છનારોએ તે જ પવિત્ર સ્થાને વિધિપૂર્વક શ્રદ્ધાથી અશ્વદાન કરવું જોઈએ।
Verse 292
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये न्यंकुमतीमाहात्म्ये भद्रकालीबालार्कमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં, ન્યંકુમતીમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘ભદ્રકાળી અને બાલાર્કના માહાત્મ્યનું વર્ણન’ નામનો બે સો બાણુંમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।