Adhyaya 289
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર દેવીને કહે છે કે દક્ષિણ દિશામાં થોડા અંતરે (ગવ્યૂતિમાત્ર) એક અતિ પાવન તીર્થ આવેલું છે. ત્યાં ગંગાનું ‘પાતાળગામિની’ સ્વરૂપ પ્રગટ છે અને તેને સ્પષ્ટ રીતે પાપનાશિની તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે. પછી વિશ્વામિત્ર ઋષિનો પ્રસંગ આવે છે—સ્નાન માટે તેમણે ગંગાનું આવાહન કર્યું હતું. તે તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. આગળ ગંગેશ્વર, વિશ્વામિત્રેશ્વર અને બાલેશ્વર—આ ત્રણ લિંગોની મહિમા જણાવાઈ છે; તેમના દર્શનથી ઇષ્ટસિદ્ધિ, પાપક્ષય અને કામપ્રાપ્તિ ફળરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव दक्षिणे देवि तस्माद्गव्यूतिमात्रतः । पातालगामिनी गंगा संस्थिता पापनाशिनी
ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, એ જ સ્થાનના દક્ષિણમાં, માત્ર એક ગવ્યૂતિ જેટલા અંતરે, પાતાળગામિની પાપનાશિની ગંગા ત્યાં પ્રતિષ્ઠિત છે.
Verse 2
विश्वामित्रेण चाहूता स्नानार्थं वरवर्णिनि । तत्र स्नात्वा महादेवि मुच्यते सर्वपातकैः
હે વરવર્ણિની, સ્નાનાર્થે વિશ્વામિત્રે તેણીને (ગંગાને) આહ્વાન કરી હતી. હે મહાદેવી, ત્યાં સ્નાન કરવાથી સર્વ પાતકોથી મુક્તિ મળે છે.
Verse 3
तत्र गंगेश्वरं दृष्ट्वा विश्वामित्रेश्वरं तथा । बालेश्वरं च संप्रेक्ष्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ત્યાં ગંગેશ્વર, તેમજ વિશ્વામિત્રેશ્વર અને બાલેશ્વરનાં દર્શન કરીને ભક્ત સર્વ ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 289
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये बालार्कमाहात्म्ये पाताल गंगेश्वरविश्वामित्रेश्वरबालेश्वराभिधलिंगत्रयमाहात्म्यवर्णनंनामैकोननवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિ-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં, બાલાર્કમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘પાતાળ ગંગેશ્વર, વિશ્વામિત્રેશ્વર અને બાલેશ્વર’ નામના ત્રિલિંગના મહાત્મ્યવર્ણન નામે ૨૮૯મો અધ્યાય સમાપ્ત થાય છે.