Adhyaya 284
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર મહાદેવીને પ્રભાસ-ક્ષેત્રમાં આવેલા ઉત્તમ તીર્થ ‘સુકન્યા-સર’નું મહાત્મ્ય જણાવે છે. અહીં સુકન્યા, ઋષિ ચ્યવન અને અશ્વિનીકુમારોની પ્રસિદ્ધ કથા આ સરોવર સાથે જોડાય છે—અશ્વિનો ચ્યવન સાથે અહીં અવગાહન (સ્નાન) કરે છે અને સ્નાનપ્રભાવથી ચ્યવનનું રૂપાંતર થઈ તે અશ્વિનો સમાન તેજસ્વી સ્વરૂપ પામે છે. સરસ-સ્નાનની શક્તિથી સુકન્યાની ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ હોવાથી આ તીર્થ ‘કન્યા-સર’ નામે પણ સ્મરાય છે—એવું નામકારણ સમજાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ફલશ્રુતિરૂપે ખાસ કરીને સ્ત્રીઓ માટે અહીં સ્નાનનું મહત્ત્વ, વિશેષ કરીને તૃતીયા તિથિએ, જણાવાય છે; અનેક જન્મો સુધી ગૃહભંગ/ગૃહકલહથી રક્ષા અને દરિદ્રતા, વિકલાંગતા અથવા અંધત્વવાળા પતિથી બચાવ જેવા પુણ્યફળ તીર્થસેવાના વિધાનરૂપે વર્ણવાય છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सुकन्यासर उतमम् । यत्राश्विनौ निमग्नौ तौ च्यवनेन सहांबिके । समानरूपो ह्यभवच्च्यवनो यत्र सोऽश्विना
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યારબાદ ઉત્તમ સુકન્યા-સરોવર તરફ જવું જોઈએ. હે અંબિકે, જ્યાં બે અશ્વિનિકુમારો ચ્યવન સાથે જળમાં નિમગ્ન થયા, અને જ્યાં ચ્યવન પણ અશ્વિનો સમાન તેજસ્વી યુવાનરૂપ થયો.
Verse 2
यत्र प्राप्तवती कामं सुकन्या वरवर्णिनी । सरःस्नानप्रभावेन तेन कन्यासरः स्मृतम् । तत्र स्नाता शुभा नारी तृतीयायां विशेषतः
જ્યાં વરવર્ણિની સુકન્યાએ તે સરોવરમાં સ્નાનના પ્રભાવથી પોતાનું ઇચ્છિત વર પ્રાપ્ત કર્યું; તેથી તે ‘કન્યા-સરોવર’ તરીકે સ્મરાય છે. ત્યાં સ્નાન કરનારી શુભ સ્ત્રી—વિશેષ કરીને તૃતીયા તિથિએ—મંગલ ફળ પામે છે.
Verse 3
सप्तजन्मसहस्राणि गृहभंगं न चाप्नुयात् । दरिद्रो विकलो दीनो नांधस्तस्या भवेत्पतिः
સાત હજાર જન્મો સુધી તેના ગૃહનો ભંગ થતો નથી. તેનો પતિ દરિદ્ર, વિકલ, દીન કે અંધ નહિ થાય.
Verse 284
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्ये सुकन्यासरोमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरशीत्युत्तर द्विशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્યમાં, ચ્યવનેશ્વર-માહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘સુકન્યા-સરોવર માહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો બે સો ચોર્યાસી અધ્યાય સમાપ્ત થયો.